< Powrót
14
września 2021
Tekst:
Jędrzej Szerle
Zdjęcie:
Agence Rol/Bibliothèque nationale de France
Jean-Baptiste Charcot
Jean-Baptiste Charcot 15 sierpnia 1908 roku na pokładzie „Pourquoi-Pas? IV”.

Słyszeliście o… żeglarskich wyczynach Jean-Baptiste’a Charcota?

Zdobył dwa srebrne medale olimpijskie, organizował żeglarskie ekspedycje polarne, a podczas I wojny światowej polował na okręty podwodne. Jean-Baptiste Charcot był jednym z najsłynniejszych ludzi morza swoich czasów, nazywany przez jemu współczesnych „polarnym gentelmanem”.

Jean-Baptiste Charcot urodził się w 15 lipca 1867 roku w Neuilly-sur-Seine, nieopodal Paryża we Francji. Jego ojcem był lekarz Jean-Martin Charcot – jeden z ojców współczesnej neurologii, który jako pierwszy opisał m.in. stwardnienie zanikowe boczne. Młody Jean-Baptiste otrzymał gruntowne wykształcenie, był zapalonym sportowcem oraz żeglarzem. Duża w tym zasługa ojca, z którym odbywał podróże m.in. po wyspach północnego Atlantyku, Hiszpanii i Maroku. Poszedł też w jego ślady zdobywając tytuł doktora medycyny.

W 1892 roku Jean-Baptiste Charcot kupił ośmiometrowy jacht, któremu nadał imię „Courlis”. Rok później na jego zamówienie powstał blisko 20-metrowy kuter, który nazwał „Pourquoi-Pas?” – czyli w tłumaczeniu „Dlaczego nie?”. Tak właśnie w młodości odpowiedział na pytanie czy chce być żeglarzem.

Pierwsza jednostka nie służyła mu długo – już w 1896 roku zakupił dłuższą, trzymasztową, ochrzczoną jako „Pourquoi-Pas? II”, którą rok później wymienił na 31-metrowy „Pourquoi-Pas? III”. Na tym żaglowcu Jean-Baptiste Charcot pływał m.in. wokół Wysp Brytyjskich i po Nilu, zdobywając stopień oficera marynarki. Pierwszy raz wyruszył także na daleką północ, przekraczając koło podbiegunowe. Zimne wody zafascynowały go bez reszty.

W 1900 roku wystartował także w igrzyskach olimpijskich w Paryżu – pierwszych, na których pojawiło się żeglarstwo. Jean-Baptiste Charcot ścigał się jako załogant na jachcie „Quand-Même” w klasie 0-0,5 tony. W rozgrywanych na Sekwanie wyścigach dwukrotnie zajął drugie miejsce, za co otrzymał dwa olimpijskie srebra.

Jean-Baptiste Charcot

„Pourquoi-Pas? IV” wypływający z Le Havre we Francuską Ekspedycję Antarktyczną.
Fot. Agence Rol

Wszechstronne doświadczenie żeglarskie i wcześniejsze rejsy polarne spowodowały, że w 1903 roku Charcot rozpoczął we współpracy z Republiką nowy projekt – Francuską Ekspedycję Antarktyczną. W tym samym roku zlecił budowę żaglowca „Le Français” (pol. „Francuz”), na którym rok później wypłynął z Le Havre. Podczas dwuletniej wyprawy eksplorowano przede wszystkim okolice Ziemi Grahama. Jean-Baptiste był nie tylko dowódcą wyprawy, ale prowadził też badania w dziedzinie mikrobiologii.

W latach 1908-1911 Francuz poprowadził kolejną Francuską Ekspedycję Antarktyczną. Tym razem odbyła się ona na żaglowcu „Pourquoi-Pas? IV”, wybudowanym specjalnie w tym celu i wyposażonym m.in. w trzy laboratoria i bibliotekę.

Po wybuchu I wojny światowej Jean-Baptiste Charcot został zmobilizowany. Początkowo był lekarzem w szpitalu Marynarki Wojennej, ale w 1915 roku objął dowództwo nad pierwszym francuskim statkiem-pułapką, przeznaczonym do zwalczania okrętów podwodnych.

Po wojnie wrócił do organizowania wypraw naukowych. W 1925 roku, ze względu na wiek (miał wówczas 58 lat), musiał zrzec się dowództwa ukochanego „Pourquoi-Pas? IV”. Kontynuował jednak badania, pływając „Pourquoi-Pas? IV” do końca życia i ciesząc się wielkim szacunkiem. Był nazywany „polarnym gentelmanem”.

16 września 1936 roku u wybrzeży Islandii w „Pourquoi-Pas? IV” uderzył gwałtowny sztorm.  Żaglowiec rozbił się o skały, a z 41-osobowej załogi uratowała się tylko jedna osoba. Jean-Baptiste Charcot zginął. Pogrzeb srebrnego medalisty olimpijskiego, żołnierza i polarnego żeglarza, który doprowadził m.in. do zbadania ponad 1000 km nieodkrytych wcześniej antarktycznych wybrzeży, miał charakter państwowy.

PODZIEL SIĘ OPINIĄ