AIS na jachcie: kto musi go mieć, jak zdobyć numer MMSI w UKE, klasa A i B, kiedy wolno wyłączyć nadajnik
AIS na jachcie rekreacyjnym o pojemności brutto poniżej 300 nie jest w Polsce obowiązkowy, ale każdy zamontowany nadajnik musi znaleźć się w pozwoleniu radiowym UKE, w którym jacht dostaje numer MMSI. Pozwolenie kosztuje 82 zł, UKE wydaje je w ciągu do 6 tygodni na maksymalnie 10 lat.
Wyświetlacz AIS Simrad AI70 z listą pobliskich jednostek na mostku promu Bastø II w Norwegii, kwiecień 2006 · fot. Ulf Larsen / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 AIS na jachcie pokazuje statki w okolicy i sprawia, że jacht widać na ich ekranach, ale polski armator jachtu rekreacyjnego nie ma obowiązku go montować. Gdy jednak nadajnik pojawi się na pokładzie, musi trafić do pozwolenia radiowego Urzędu Komunikacji Elektronicznej, a jacht dostaje w nim własny numer MMSI.
Kto musi mieć AIS, a kto jest zwolniony
Jacht rekreacyjny o pojemności brutto poniżej 300 nie musi mieć urządzenia AIS. Art. 14 ust. 1 ustawy o bezpieczeństwie morskim wymaga od statku wyposażenia w AIS spełniające wymagania rozdziału V Konwencji SOLAS, ale rozporządzenie w sprawie kategorii statków zwolnionych z tego wymogu (tekst jednolity: Dz.U. 2014 poz. 651) zwalnia z niego statki inne niż pasażerskie o pojemności brutto poniżej 300. Wyjątkiem są statki rybackie o długości całkowitej powyżej 15 m, które AIS mieć muszą.
Obowiązek z prawidła V/19 Konwencji SOLAS obejmuje trzy grupy jednostek:
statki o pojemności brutto 300 i większej w podróżach międzynarodowych,
statki towarowe o pojemności brutto 500 i większej, które nie odbywają podróży międzynarodowych,
wszystkie statki pasażerskie, bez względu na wielkość.
Wymóg objął wszystkie te statki do 31 grudnia 2004 roku. Typowy jacht żaglowy czy motorowy nie mieści się w żadnej z grup, więc system automatycznej identyfikacji montuje się na nim dobrowolnie, dla bezpieczeństwa załogi.

Statki pasażerskie i jachty komercyjne
Granica przebiega na liczbie pasażerów. W rozumieniu ustawy o bezpieczeństwie morskim statek pasażerski to statek przeznaczony lub używany do przewozu więcej niż 12 pasażerów. Jacht komercyjny, który zabiera do 12 osób, pozostaje więc w grupie statków innych niż pasażerskie i przy pojemności brutto poniżej 300 korzysta ze zwolnienia.
Dla statków pasażerskich zwolnienia są wąskie. Obejmują jednostki o długości całkowitej poniżej 15 m w żegludze krajowej oraz statki o pojemności brutto poniżej 300 w żegludze krajowej, które pływają w granicach portu lub nie dalej niż 1,5 mili morskiej od tych granic. Armator, który planuje rejsy z większą grupą, powinien to sprawdzić przed sezonem.
Klasa A i klasa B: czym różnią się nadajniki AIS
Nadajnik klasy A spełnia wymagania IMO dla statków objętych obowiązkiem. Klasa B nie ma pełnej funkcjonalności wymaganej przez IMO i jest przeznaczona dla jednostek spoza obowiązku SOLAS, czyli między innymi dla jachtów. W systemie pierwszeństwo mają urządzenia klasy A, a transpondery klasy B nadają rzadziej albo wtedy, gdy są wolne szczeliny czasowe.
Cecha | Klasa A | Klasa B |
|---|---|---|
Przeznaczenie | statki objęte SOLAS | jednostki spoza SOLAS, w tym jachty |
Pierwszeństwo w kanale | tak | nie, korzysta z wolnych szczelin |
Raport w ruchu do 14 węzłów | co 10 s | co 30 s (CS i SO) |
Raport na postoju | co 3 min | co 3 min |
Dane statyczne | co 6 min | co 6 min |
Klasa B występuje w dwóch odmianach: CS i SO. Nadajnik CS przy prędkości powyżej 2 węzłów wysyła pozycję co 30 sekund. Odmiana SO przyspiesza raporty wraz z prędkością: co 30 sekund przy 2-14 węzłach, co 15 sekund przy 14-23 węzłach i co 5 sekund powyżej 23 węzłów. Klasa A przy zmianie kursu w przedziale 0-14 węzłów raportuje co 3 i 1/3 sekundy.

AIS pracuje na dwóch kanałach VHF: AIS1 (161,975 MHz) i AIS2 (162,025 MHz). Zasięg na morzu wynosi zwykle 20-30 mil morskich i zależy od wysokości anteny. Każdy nadajnik wysyła dane statyczne (nazwa, MMSI, wymiary), dynamiczne (pozycja, kurs, prędkość) i podróżne. Dla jachtu, który pracuje na akumulatorach, ciągle włączone urządzenie to stały pobór prądu, warto więc policzyć go w bilansie energii na pokładzie.
Numer MMSI z UKE: jak złożyć wniosek
Numer MMSI nadaje Prezes UKE w pozwoleniu radiowym na używanie urządzeń radiowych stacji statkowej. To dziewięciocyfrowy identyfikator, którego pierwsze trzy cyfry (MID) wskazują państwo. Polska ma MID 261. Ten sam numer wpisuje się do radiotelefonu z DSC i do transpondera AIS, dlatego w pozwoleniu trzeba wymienić wszystkie nadajniki: radiotelefon, AIS, EPIRB, radiotelefony ręczne i radar.
Wniosek RM-S wysyła się w formie papierowej, listem poleconym albo kurierem, na adres: Urząd Komunikacji Elektronicznej, ul. Kielecka 103, 81-650 Gdynia. Skany przesłane e-mailem nie są przyjmowane. Wniosek podpisują własnoręcznie wszyscy współwłaściciele jachtu, a pełnomocnikiem może być tylko osoba fizyczna, nie firma. Formularz i aktualna lista załączników są na stronie UKE o pozwoleniu dla stacji statkowej.
Element | Szczegóły |
|---|---|
Formularz | wniosek RM-S, podpisany przez wszystkich właścicieli |
Deklaracje | kopie deklaracji zgodności CE każdego nadajnika |
Rejestracja jachtu | kopia zaświadczenia o rejestracji z systemu REJA24 |
Opłata | 82 zł, z pełnomocnictwem 99 zł (82 + 17 zł) |
Rachunek | Urząd m.st. Warszawy, PL 21 1030 1508 0000 0005 5000 0070 |
Tytuł przelewu | POZWOLENIE RADIOWE i nazwa jachtu |
Czas | do 6 tygodni przy kompletnych dokumentach |
Ważność | maksymalnie 10 lat |
Opłatę wnosi się wyłącznie w złotych. UKE nie wystawia za nią faktury.
Dołożenie AIS do istniejącego pozwolenia
Montaż nowego nadajnika, na przykład AIS albo EPIRB, oznacza wymianę pozwolenia. Właściciel wpisany w obecnym pozwoleniu składa po polsku pisemny wniosek o jego uchylenie z zachowaniem znaku wywoławczego i numeru MMSI, a równocześnie nowy wniosek RM-S z pełną listą nadajników. Oba dokumenty można wysłać w jednej kopercie, a uchylenie jest bezpłatne. Przy kompletnych papierach decyzja o uchyleniu i nowe pozwolenie przychodzą razem.
Świadectwo operatora i rejestracja EPIRB
Pozwolenie dotyczy jachtu, a obsługa radia wymaga osobnych uprawnień człowieka. Prawo komunikacji elektronicznej (art. 157) wymaga świadectwa operatora urządzeń radiowych od każdego, kto obsługuje nadajnik w służbie radiokomunikacyjnej morskiej. Na jachtach jest to zwykle świadectwo SRC, czyli operatora łączności bliskiego zasięgu. Planując uprawnienia, warto pamiętać też o stażu morskim potrzebnym do patentu.
Jeśli w pozwoleniu jest radiopława EPIRB, po jej otrzymaniu trzeba zarejestrować radiopławę w dziale poszukiwania i ratownictwa Urzędu Lotnictwa Cywilnego.
Kiedy wolno wyłączyć nadajnik AIS
AIS powinien pracować zawsze, gdy jednostka jest w drodze lub stoi na kotwicy. Art. 14 ust. 2 ustawy o bezpieczeństwie morskim nakazuje statkowi wyposażonemu w AIS utrzymywać urządzenie w działaniu ciągłym. Wyłączenie jest dopuszczalne w dwóch sytuacjach: gdy przepisy międzynarodowe chronią informację nawigacyjną albo gdy kapitan uzna, że praca AIS zagraża bezpieczeństwu lub ochronie statku.
Kapitan statku o polskiej przynależności, który wyłącza AIS w obszarze obowiązkowego systemu meldunkowego lub rozgraniczenia ruchu, niezwłocznie informuje organ nadzorujący ruch w tym obszarze i wpisuje do dziennika pokładowego przyczynę oraz czas wyłączenia. Nadajnik należy włączyć ponownie, gdy tylko zagrożenie minie. Po włączeniu zasilania urządzenie zaczyna nadawać po około 2 minutach, bo zachowuje w pamięci dane statyczne i podróżne. W porcie pracą AIS rządzą przepisy portowe.
Na jachcie rekreacyjnym, który AIS ma dobrowolnie, najrozsądniej przyjąć te same zasady: nadajnik włączony w drodze i na kotwicy, a wyłączenie tylko z powodów bezpieczeństwa i z notatką w dzienniku jachtowym.
Czego AIS nie pokaże
AIS uzupełnia radar i obserwację, ale ich nie zastępuje. Wiele jednostek nie ma nadajnika: okręty wojenne, część łodzi rybackich i jachtów, a także niektóre stacje brzegowe. Statki zobowiązane do AIS mogą go wyłączyć decyzją kapitana. Obraz ruchu na ekranie bywa więc niepełny, a sygnał, którego nie widać, nie oznacza pustego akwenu.
























