Baza wiedzy

Bandery – jak się dzielą, skąd pochodzą, jak wyglądają?

Może się wydawać, że to tylko flagi służące do identyfikacji przynależności jednostek wodnych. W rzeczywistości bandery od wieków pełnią bardzo ważną rolę. Poznajcie historię, rodzaje, wygląd i ceremoniał …

Bandera fot archiwum001 bandera fot archiwum
Galeria zdjęć (12) - zobacz wszystkie

Może się wydawać, że to tylko flagi służące do identyfikacji przynależności jednostek wodnych. W rzeczywistości bandery od wieków pełnią bardzo ważną rolę. Poznajcie historię, rodzaje, wygląd i ceremoniał ich podnoszenia.

Jak powstały bandery?

Bandery jako oficjalne symbole państwowe wykorzystywane na statkach, okrętach i innych jednostkach wodnych narodziły się dopiero w XVIII wieku. Wcześniej stosowano najczęściej flagi odnoszące się do barw dynastii panujących lub herbów miast portowych. Np. w Anglii w XVII wieku wykorzystywano różne wzory i kolory. W ich kantonie, czyli jednym z narożników, pojawiał się zarówno krzyż św. Jerzego – symbol Anglii, jak i Union Jack (współczesna flaga Wielkiej Brytanii), symbolizujący zjednoczone pod wspólnym królewskim berłem Anglię i Szkocję. Z kolei w Polsce stosowano m.in. banderę królewską – z białym orłem na czerwonym płacie.

Dopiero wraz z powstaniem oficjalnych symboli państwowych niezależnych od heraldyki rodu panującego, pojawiły się flagi przeznaczone specjalnie dla jednostek pływających. Za pierwszą oficjalną polską banderę można uznać tę z czasów powstania styczniowego. Była to biało-czerwona flaga z godłem Rządu Narodowego na białym płacie. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę powstały osobne bandery dla floty cywilnej i handlowej oraz Marynarki Wojennej.

Podział bander

Bandery określają nie tylko przynależność państwową jednostek pływających, ale też ich rodzaj. Dlatego wyróżnić można generalnie trzy rodzaje bander: cywilne, państwowe/rządowe i wojskowe. Cywilne statki morskie podnoszą flagę państwową z godłem Rzeczypospolitej Polskiej na białym płacie. Z takiej bandery korzysta także np. Policja na wodach śródlądowych. Podobna, choć wydłużona i z trójkątnym wycięciem (tzw. jaskółczym ogonem), jest bandera wojskowa. Co ciekawe, banderą jednostek pomocniczych Marynarki Wojennej jest prostokątny płat niebieskiej tkaniny, a w jej górnym rogu jest umieszczony wizerunek bandery MW. Na wodach śródlądowych banderą zaś jest po prostu flaga państwowa.

Bandery na świecie

W Wielkiej Brytanii dla floty handlowej funkcjonuje tzw. Czerwona Bandera, a dla Royal Navy tzw. Biała Bandera – obie w kantonie mają Union Jacka.

Warto podkreślić, że wiele byłych kolonii brytyjskich wciąż korzysta z tego wzoru, choć ze zmianami, np. z dodatkiem własnych symboli. Tak jest na przykład w Australii lub Nowej Zelandii, gdzie zarówno flaga państwowa, jak i bandera, wywodzi się z brytyjskich wzorów.

W niektórych krajach bandera to najczęściej flaga państwowa z dodatkiem godła. Poza Polską tak jest m.in. w Niemczech.

bandery
bandery

Z kolei np. w Stanach Zjednoczonych rolę bandery pełni po prostu flaga państwowa. Wyjątkiem od reguły jest Straż Przybrzeżna USA, która ma własny wzór bandery.

Są też państwa, w których bandera wywodzi się zupełnie innych tradycji niż flaga państwowa. Tak jest w Rosji, gdzie jest to niebieski krzyż św. Andrzeja na białym tle. Taki wzór wprowadził na początku XVIII wieku Piotr Wielki, twórca rosyjskiej marynarki.

bandery
bandery

Bandery jachtowe

Wraz z rosnąca popularnością jachtingu pojawiły się osobne bandery dla jachtów. Początkowo wywodziły się one z klubowych godeł czy proporczyków, ale później także zostały powiązane z symbolami państwowymi. Np. w Polsce w użyciu jest polska bandera z godłem podstawowym Polskiego Związku Żeglarskiego. Przed wojną prawo do własnej otrzymały też Yacht Klub Polski oraz Oficerski Yacht Klub – obecny Jacht Klub Marynarki Wojennej Kotwica. Co ciekawe, w obecnie obowiązującej ustawie nie ma wzmianki o banderach jachtowych ani klubowych.

bandery
bandery

Bandera podnoszona na jachtach żeglarzy i klubów zrzeszonych w Polskim Związku Żeglarskim.

W innych krajach prawo do własnych bander mają np. kluby „królewskie”, czyli objęte monarszym patronatem. Tak jest na przykład z Kongelig Dansk Yachtklub z Kopenhagi.

bandery
bandery

Bandera Kongelig Dansk Yachtklubu.

Brytyjski Yacht Club Squadron pływa z banderą wojenną Royal Navy. Pod osobną banderą dla jachtów mogą za to pływać hiszpańscy żeglarze. Jest to flaga Hiszpanii z dodaną królewską koroną.

bandery
bandery

Bandera hiszpańskich żeglarzy.

Ceremoniał związany z banderami

Na okrętach, statkach handlowych i jachtach obowiązuje ceremoniał związany z podnoszeniem bandery. Jej pierwsze podniesienie jest jednym z najważniejszych momentów przy wprowadzaniu jednostki do służby. Na co dzień bandera umieszczana jest najczęściej na rufie i uroczyście podnoszona rano o godzinie 8, a opuszczana o zachodzie słońca. Na okrętach i statkach szkolnych podniesieniu bandery towarzyszy często zbiórka, a podczas ceremonii na dzwonie wybijane są szklanki.

Banderą można także salutować innym jednostkom, np. okrętom, statkom ratowniczym i żaglowcom, poprzez opuszczenie jej do połowy wysokości masztu lub flagsztoku, a następnie po opuszczeniu bandery na jednostce salutowanej również do połowy, podniesienie obu bander w jednym czasie. Powojenną tradycją jest salut Pomnikowi Obrońców Westerplatte podczas rejsu Martwą Wisłą w Gdańsku. Podczas postoju w porcie, na znak żałoby nosi się banderę opuszczoną do połowy. Ten sam gest podczas rejsu oznacza jednakże, że na pokładzie znajduje się nieboszczyk.

← Wróć do portalu

Czytaj również

Więcej artykułów
Czteroosobowa załoga Trynidadu i Tobago wychylona za burtę przechylonego jachtu RS21 13 listopada 202607:30 Żeglarstwo bez wzroku: zaufanie i czucie łódki Sport i regaty Mateusz Praszczak · 2 min czytania Corentin Horeau z uniesionymi rękami w kokpicie jachtu IMOCA MACSF po zwycięstwie w Route du Rhum 2026 12 listopada 202618:06 Route du Rhum 2026: Horeau wygrywa IMOCA z rekordem Sport i regaty Oskar Wojciechowski · 3 min czytania Kapitan Marek Lewenstein z nagrodą Żeglarski Gryf przy mikrofonie podczas Zachodniopomorskiej Gali Żeglarskiej w Szczecinie 12 listopada 202615:49 Żeglarskie Gryfy 2026: zgłoszenia do 6 grudnia Sport i regaty Oskar Wojciechowski · 1 min czytania Samorządowiec przemawia do mikrofonów, za nim czterech przedstawicieli samorządów Powiatu Puckiego 12 listopada 202614:11 Plan ochrony Zatoki Puckiej: uwagi do 13 listopada Turystyka Michał Łaszkiewicz · 2 min czytania Jachty klasy Star na trasie mistrzostw świata 2026 na Biscayne Bay w Miami 12 listopada 202613:15 Kusznierewicz 2. i 3. w wyścigach MŚ Star w Miami Sport i regaty Michał Łaszkiewicz · 3 min czytania Martinique Suchocka, reprezentantka Polski w Dakarze 12 listopada 202613:05 Martinique Suchocka 8. przed finałem w Dakarze Sport i regaty Mateusz Praszczak · 3 min czytania Żeglarz stoi przy maszcie i ciągnie fał, podnosząc grot na jachcie z czarnym kadłubem u skalistego wybrzeża 12 listopada 202612:00 Fał: co to jest i jak się nim stawia żagiel Baza wiedzy Oskar Wojciechowski · 2 min czytania Biała łódź motorowa Askeladden C76 Cruiser z silnikiem zaburtowym płynie ślizgiem po fiordzie 11 listopada 202609:00 Parker Poland przejmuje markę Askeladden Biznes Michał Łaszkiewicz · 3 min czytania Gala nagród Rejs Roku 2025, kategoria wyprawy i rejsy morskie 10 listopada 202616:37 Rejs Roku 2026: zgłoszenia do 10 grudnia Rejsy Oskar Wojciechowski · 2 min czytania Ślubowanie Olimpijskiej Młodzieżowej Reprezentacji Polski Dakar 2026 10 listopada 202616:05 Martinique Suchocka w Dakarze: Techno293 na YOG 2026 Sport i regaty Michał Łaszkiewicz · 2 min czytania Jacht Gedania z napisem na burcie przy czole lodowca 10 listopada 202615:50 Gedania 50 lat po wyprawie polarnej Boguckiego Historia Oskar Wojciechowski · 5 min czytania Szkolenie regionalne sędziów żeglarskich – zapraszamy do Szczecina 10 listopada 202614:33 Szkolenie sędziów żeglarskich w Szczecinie 14.11 Sport i regaty Michał Łaszkiewicz · 1 min czytania Niebieska flaga z logo World Sailing na tle przystani 10 listopada 202613:24 Kodeks kategoryzacji World Sailing: zmiany Sport i regaty Mateusz Praszczak · 2 min czytania Flota łodzi RS Venture Connect z czarnymi żaglami na wyścigu przed zabudową Portimão 10 listopada 202612:00 Centrum treningowe Portimão dla para żeglarzy Sport i regaty Mateusz Praszczak · 2 min czytania Pierwszy dzień mistrzostw świata klasy Star 2026 w Miami 10 listopada 202611:58 Kusznierewicz 40. w 1. wyścigu MŚ Star w Miami Sport i regaty Mateusz Praszczak · 2 min czytania Dwie uśmiechnięte kobiety w kamizelkach asekuracyjnych na łodzi przy piaszczystym brzegu jeziora 10 listopada 202607:30 JachtFilm 2026 w Kinie Wisła: program i bilety Turystyka Oskar Wojciechowski · 2 min czytania Żaglowy jacht przechylony w nocnym przyboju przy oświetlonym nabrzeżu na Maderze 9 listopada 202614:34 Polski żeglarz uratowany u Madery po orkanie Bruna Rejsy Mateusz Praszczak · 1 min czytania Jachty RC44 na trasie regat 44Cup Calero Marinas 2026 9 listopada 202613:14 44Cup 2026: finał cyklu RC44 w Kartagenie Sport i regaty Michał Łaszkiewicz · 1 min czytania Jachty regatowe podczas mistrzostw świata ORC 2026 w Sorrento we Włoszech 9 listopada 202611:09 ORC 2027: nowy VPP, ORC Light i mistrzostwa Sport i regaty Mateusz Praszczak · 2 min czytania Kamil Manowiecki  – mistrz świata mężczyzn w mistrzostwach świata X-15 w wingfoilu 2026 9 listopada 202610:17 Manowiecki mistrzem świata X-15 na Ibizie Sport i regaty Oskar Wojciechowski · 3 min czytania Trimaran SVR-Lazartigue Toma Laperche’a na mecie Route du Rhum 2026 w Pointe-à-Pitre 9 listopada 202610:05 Route du Rhum 2026: Tom Laperche wygrywa z rekordem Sport i regaty Oskar Wojciechowski · 3 min czytania W Miami rozpoczęły się mistrzostwa świata klasy Star 2026 9 listopada 202607:31 Kusznierewicz na mistrzostwach świata Star w Miami Sport i regaty Oskar Wojciechowski · 1 min czytania Okrągły wyświetlacz Galvanic Voice z zielonymi diodami na konsoli sterowej jachtu, obok kompas i radiotelefon B&G 9 listopada 202607:30 Galvanic Sailing: nowa aplikacja na jacht Biznes Oskar Wojciechowski · 2 min czytania Craig Wood z protezami nóg siedzi na burcie katamaranu Sirius II w marinie 8 listopada 202621:34 Craig Wood: film o samotnym rejsie przez Pacyfik Rejsy Mateusz Praszczak · 2 min czytania