Pół wieku minęło, czyli o legendarnej Operacji Żagiel ‘74

W tym roku przypada rocznica jednej z najważniejszych imprez żeglarskich w historii Polski. 50 lat temu w Gdyni odbyła się Operacja Żagiel ’74.

Kiedy w 1972 roku „Dar Pomorza” pod dowództwem komendanta Kazimierza Jurkiewicza sensacyjnie wygrywał w regatach The Tall Ships Races mało kto przypuszczał, że będzie to coś więcej niż jednorazowy sukces. Tymczasem nieoczekiwanie władze PRL-u postanowiły wykorzystać ten fakt i zorganizować w Gdyni jeden z etapów kolejnej edycji imprezy.

W Operację Żagiel – bo pod taką nazwą funkcjonowały w Polsce regaty – zaangażowały się najwyższe czynniki państwowe. W Komitecie Organizacyjnym zasiadali m.in. wicepremier i minister żeglugi Kazimierz Olszewski, wicemarszałek Sejmu Andrzej Benesz, rektor Wyższej Szkoły Morskiej Daniel Duda, szef Sztabu Marynarki Wojennej Henryk Pietraszkiewicz i redaktor naczelny TV Gdańsk Bohdan Sienkiewicz. Nic więc dziwnego, że rozmach był duży – uporządkowano molo Południowe, zaplanowano liczne bankiety, bale, targi i wystawy, a Służba Bezpieczeństwa zmobilizowała się w związku z planowanym przybyciem ponad tysiąca zagranicznych żeglarzy z wrogich krajów kapitalistycznych.

Jachty uczestników Operacji Żagiel ‘74 zacumowane w gdyńskim basenie żeglarskim. Na środku replika szkunera „America”.
Fot. Franciszek Kuśnierz

14 lipca 1974 roku żeglarze z całego świata rozpoczęli w Kopenhadze wyścig, którego meta znajdowała się nieopodal Helu. Łącznie do Gdyni dotarło ponad 50 żaglowców i jachtów, w tym blisko 40 zagranicznych. Nie wszystkie zmieściły się w tym mieście, więc część zawinąć musiała do Gdańska. Operacja Żagiel oficjalnie rozpoczęła się 18 lipca, a dwa dni później odbył się jej ostatni i kulminacyjny element – Wielka Parada Morska na Zatoce Gdańskiej, w której udział wzięło około 600 jednostek pływających. Po niej część uczestników popłynęła z powrotem na zachód, na kolejny etap The Tall Ships Races.

Choć Operację Żagiel ’74 połączono z przypadającymi 22 lipca obchodami 30-lecia PRL-u, dla wielu osób była ona festiwalem wolności i pierwszą okazją do kontaktu z zachodnimi żeglarzami. Nic więc dziwnego, że zapisała się w historii polskiego żeglarstwa i nie została zapomniana.

W 2014 roku z okazji 40-lecia wydarzenia w Gdyni odbył się zlot Operacja Żagle Gdyni. Przy tej okazji Pomorski Związek Żeglarski zorganizował jubileuszowe spotkanie uczestników Operacji Żagiel ’74. Wzięło w nim udział ponad 40 żeglarzy z całej Polski. Ponadto z inicjatywy PoZŻ odsłonięto w Gdyni pamiątkową tablicę Kazimierza Jurkiewicza, a w siedzibie Związku pokazano dwa filmy opowiadające o słynnym komendancie.

Również w tym roku – podczas czerwcowego Święta Morza w Gdyni – będziemy przypominać to wydarzenie. Okazją do wspólnego świętowania jubileuszu będzie zwłaszcza Żeglarska Parada Świętojańska, która odbędzie się 23 czerwca.

W Muzeum Żeglarstwa Pomorskiego znajdują się zdigitalizowane dokumenty i materiały prasowe związane z organizacją Operacji Żagiel ’74. Można je obejrzeć pod tym linkiem.