Fał: co to jest i jak się nim stawia żagiel. Słownik pojęć żeglarskich

Fał to lina olinowania ruchomego, którą podnosi się żagle, a także inne ruchome elementy ożaglowania i omasztowania, na przykład miecz. Wybierając fał, stawia się żagiel; luzując go, żagiel się opuszcza.

Rodzaje fałów na jachcie

Nazwę fału tworzy się od tego, co podnosi. Grotfał stawia grot, fokfał stawia fok, osobny fał ma spinaker. W ożaglowaniu bermudzkim grot podnosi jeden fał; w ożaglowaniu gaflowym potrzebne są dwa: gardafał podnosi przedni koniec gafla przy maszcie, a pikfał jego wolny koniec. Na łodziach mieczowych spotyka się też fał miecza. Fały wykonuje się dziś najczęściej z lin o małej rozciągliwości, bo fał wydłużający się pod obciążeniem pozwala żaglowi zmieniać kształt w najmniej odpowiednim momencie.

Jak biegnie fał: od rogu fałowego do pokładu

Fał przypina się szeklą do rogu fałowego żagla, czyli jego górnego narożnika. Lina biegnie w górę do bloku lub krążka na topie masztu, a potem w dół, wzdłuż masztu lub w jego wnętrzu, na pokład. Tam fał unieruchamia się na knadze albo w stoperze. Gdy siły są duże, fał wybiera się na kabestanie fałowym, potocznie zwanym windą fałową, obsługiwanym korbą lub elektrycznie. Na wielu jachtach fały wyprowadza się do kokpitu, żeby przy stawianiu i refowaniu żagli załoga nie musiała chodzić do masztu.

Jak stawiać i opuszczać żagiel fałem

Przed postawieniem grota sprawdza się, czy fał nie jest owinięty wokół masztu, salingów ani innych lin, i luzuje szot, żeby żagiel mógł swobodnie wejść do góry. Jacht ustawia się zwykle dziobem do wiatru, a fał wybiera płynnie, aż przedni lik żagla będzie napięty. Napięcie fału wpływa na kształt żagla, więc dociąga się go także w trakcie żeglugi.

Opuszczając żagiel, luzuje się fał stopniowo, kontrolując linę w dłoni lub na kabestanie. Wolny koniec fału zawsze trzeba zabezpieczyć, bo fał puszczony bez kontroli potrafi uciec w górę masztu.

Najczęstsze błędy przy obsłudze fału

• puszczenie wolnego końca, przez co fał ucieka do topu masztu i trzeba po niego wchodzić;

• brak węzła ósemki na końcu liny (opisujemy go w poradniku 10 podstawowych węzłów żeglarskich);

• stawianie żagla z zablokowanym szotem, przez co żagiel łapie wiatr przed czasem;

• pomylenie fałów na maszcie, co kończy się opuszczeniem nie tego żagla;

• zbyt słabo dociągnięty fał, przez co przedni lik się marszczy, a żagiel traci kształt.

Obsługę fałów ćwiczy się na kursie opisanym w tekście patent żeglarza jachtowego: kurs, egzamin, koszt.

Powiązane hasła

• Szot: lina, którą ustawia się postawiony fałem żagiel względem wiatru.

• Bom: drzewce, na którym rozpina się grot podnoszony grotfałem.

• Kabestan: urządzenie do wybierania fału pod dużym obciążeniem.