Baza wiedzy

Szot: co to jest i jak się go używa. Słownik pojęć żeglarskich

Szot to lina olinowania ruchomego, którą ustawia się róg szotowy żagla względem wiatru. Wyjaśniamy, jakie są rodzaje szotów, jak się je wybiera i luzuje, jak zależą od kursu jachtu i jakich błędów unikać.

Schemat jachtu mieczowego z zaznaczonymi na czerwono szotami grota i fokaSzoty grota i foka na schemacie jachtu mieczowego · fot. Lips / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
Galeria zdjęć (1) - zobacz wszystkie

Szot to lina olinowania ruchomego służąca do ustawiania rogu szotowego żagla, a przez to całego żagla względem wiatru. Wybierając szot, przyciąga się żagiel bliżej osi jachtu; luzując go, pozwala się żaglowi odejść na zewnątrz. Definicję podaje hasło Szot w polskiej Wikipedii.

Rodzaje szotów: szot grota, foka i spinakera

Nazwa szotu pochodzi od żagla, który obsługuje. Szot grota w ożaglowaniu bermudzkim i gaflowym mocuje się do noku bomu, więc ustawia jednocześnie bom i żagiel. Szoty foka (i innych żagli przednich) mocuje się do rogu szotowego, najczęściej szeklą; foka obsługują dwa szoty, po jednym na każdą burtę. Osobne szoty ma też spinaker. Szot grota prowadzi się zwykle przez układ bloków, który zmniejsza siłę potrzebną do jego wybrania; na większych jachtach dolny blok porusza się po szynie w poprzek kokpitu, co pozwala dodatkowo regulować położenie bomu.

Szoty prowadzi się przez bloki i kipy do kokpitu, gdzie unieruchamia się je na knagach albo wybiera na kabestanie szotowym, potocznie zwanym windą.

Jak pracować szotem: wybieranie i luzowanie

Podstawowe komendy to „wybierz szot” i „luzuj szot”. Przy zwrocie z foka obsługuje się dwa szoty naraz: dotychczas pracujący luzuje się, a szot po drugiej burcie wybiera, aż żagiel przejdzie na nowy hals i stanie bez łopotu.

Dobre ustawienie poznaje się po żaglu: zbyt wyluzowany łopocze przy przednim liku, zbyt mocno wybrany traci ciąg i przechyla jacht bez zysku na prędkości. Szot reguluje się więc stale, w miarę zmian wiatru i kursu.

Szot a kurs jachtu względem wiatru

Im ostrzej jacht płynie na wiatr, tym mocniej wybiera się szoty. Na bajdewindzie żagle są blisko osi jachtu, na półwietrze szoty są poluzowane, a na baksztagu i fordewindzie żagle wychodzą daleko za burtę. To dlatego przy każdej zmianie kursu szotowy musi zareagować razem ze sternikiem. Obserwuje przy tym przedni lik żagla: pierwszy łopot to sygnał, że szot trzeba dobrać albo że sternik prowadzi łódź za ostro.

Najczęstsze błędy przy obsłudze szotu

  • brak węzła ósemki na końcu, przez co szot wysuwa się z bloku lub kipy (zobacz poradnik 10 podstawowych węzłów żeglarskich);

  • zaknagowanie szotu na stałe w porywistym wietrze, bez możliwości szybkiego luzowania;

  • owinięcie szotu wokół dłoni, co przy szarpnięciu żagla grozi urazem;

  • luzowanie obu szotów foka przy zwrocie, przez co żagiel łopocze i jacht traci prędkość.

Obsługi szotów uczy się na kursie, o którym piszemy w tekście patent żeglarza jachtowego: kurs, egzamin, koszt.

Powiązane hasła

  • Bom: drzewce, do którego noku mocuje się szot grota.

  • Fał: lina, którą żagiel się stawia, zanim szotem ustawi się go do wiatru.

  • Kabestan: urządzenie do wybierania szotu pod obciążeniem.

  • Bajdewind: kurs, na którym szoty są wybrane najmocniej.

Najczęściej zadawane pytania

Co to jest szot w żeglarstwie?
Szot to lina, którą ustawia się żagiel względem wiatru, ciągnąc za jego róg szotowy. Wybieranie szotu przyciąga żagiel do osi jachtu, a luzowanie pozwala mu odejść na zewnątrz.
Czym różni się szot od fału?
Fałem żagiel się podnosi, czyli stawia, a szotem ustawia się już postawiony żagiel względem wiatru. Fał biegnie wzdłuż masztu, szot prowadzi od rogu szotowego lub bomu do kokpitu.
Gdzie mocuje się szot grota?
Szot grota mocuje się do noku bomu, czyli jego wolnego końca od strony rufy. Dzięki temu szot ustawia jednocześnie bom i rozpięty na nim żagiel.
Jak obsługuje się szoty foka przy zwrocie?
Foka obsługują dwa szoty, po jednym na każdą burtę. Przy zwrocie dotychczas pracujący szot się luzuje, a szot po drugiej burcie wybiera, aż żagiel stanie na nowym halsie.
← Wróć do portalu

Czytaj również

Więcej artykułów
Czteroosobowa załoga Trynidadu i Tobago wychylona za burtę przechylonego jachtu RS21 13 listopada 202607:30 Żeglarstwo bez wzroku: zaufanie i czucie łódki Sport i regaty Mateusz Praszczak · 2 min czytania Corentin Horeau z uniesionymi rękami w kokpicie jachtu IMOCA MACSF po zwycięstwie w Route du Rhum 2026 12 listopada 202618:06 Route du Rhum 2026: Horeau wygrywa IMOCA z rekordem Sport i regaty Oskar Wojciechowski · 3 min czytania Kapitan Marek Lewenstein z nagrodą Żeglarski Gryf przy mikrofonie podczas Zachodniopomorskiej Gali Żeglarskiej w Szczecinie 12 listopada 202615:49 Żeglarskie Gryfy 2026: zgłoszenia do 6 grudnia Sport i regaty Oskar Wojciechowski · 1 min czytania Samorządowiec przemawia do mikrofonów, za nim czterech przedstawicieli samorządów Powiatu Puckiego 12 listopada 202614:11 Plan ochrony Zatoki Puckiej: uwagi do 13 listopada Turystyka Michał Łaszkiewicz · 2 min czytania Jachty klasy Star na trasie mistrzostw świata 2026 na Biscayne Bay w Miami 12 listopada 202613:15 Kusznierewicz 2. i 3. w wyścigach MŚ Star w Miami Sport i regaty Michał Łaszkiewicz · 3 min czytania Martinique Suchocka, reprezentantka Polski w Dakarze 12 listopada 202613:05 Martinique Suchocka 8. przed finałem w Dakarze Sport i regaty Mateusz Praszczak · 3 min czytania Żeglarz stoi przy maszcie i ciągnie fał, podnosząc grot na jachcie z czarnym kadłubem u skalistego wybrzeża 12 listopada 202612:00 Fał: co to jest i jak się nim stawia żagiel Baza wiedzy Oskar Wojciechowski · 2 min czytania Biała łódź motorowa Askeladden C76 Cruiser z silnikiem zaburtowym płynie ślizgiem po fiordzie 11 listopada 202609:00 Parker Poland przejmuje markę Askeladden Biznes Michał Łaszkiewicz · 3 min czytania Gala nagród Rejs Roku 2025, kategoria wyprawy i rejsy morskie 10 listopada 202616:37 Rejs Roku 2026: zgłoszenia do 10 grudnia Rejsy Oskar Wojciechowski · 2 min czytania Ślubowanie Olimpijskiej Młodzieżowej Reprezentacji Polski Dakar 2026 10 listopada 202616:05 Martinique Suchocka w Dakarze: Techno293 na YOG 2026 Sport i regaty Michał Łaszkiewicz · 2 min czytania Jacht Gedania z napisem na burcie przy czole lodowca 10 listopada 202615:50 Gedania 50 lat po wyprawie polarnej Boguckiego Historia Oskar Wojciechowski · 5 min czytania Szkolenie regionalne sędziów żeglarskich – zapraszamy do Szczecina 10 listopada 202614:33 Szkolenie sędziów żeglarskich w Szczecinie 14.11 Sport i regaty Michał Łaszkiewicz · 1 min czytania Niebieska flaga z logo World Sailing na tle przystani 10 listopada 202613:24 Kodeks kategoryzacji World Sailing: zmiany Sport i regaty Mateusz Praszczak · 2 min czytania Flota łodzi RS Venture Connect z czarnymi żaglami na wyścigu przed zabudową Portimão 10 listopada 202612:00 Centrum treningowe Portimão dla para żeglarzy Sport i regaty Mateusz Praszczak · 2 min czytania Pierwszy dzień mistrzostw świata klasy Star 2026 w Miami 10 listopada 202611:58 Kusznierewicz 40. w 1. wyścigu MŚ Star w Miami Sport i regaty Mateusz Praszczak · 2 min czytania Dwie uśmiechnięte kobiety w kamizelkach asekuracyjnych na łodzi przy piaszczystym brzegu jeziora 10 listopada 202607:30 JachtFilm 2026 w Kinie Wisła: program i bilety Turystyka Oskar Wojciechowski · 2 min czytania Żaglowy jacht przechylony w nocnym przyboju przy oświetlonym nabrzeżu na Maderze 9 listopada 202614:34 Polski żeglarz uratowany u Madery po orkanie Bruna Rejsy Mateusz Praszczak · 1 min czytania Jachty RC44 na trasie regat 44Cup Calero Marinas 2026 9 listopada 202613:14 44Cup 2026: finał cyklu RC44 w Kartagenie Sport i regaty Michał Łaszkiewicz · 1 min czytania Jachty regatowe podczas mistrzostw świata ORC 2026 w Sorrento we Włoszech 9 listopada 202611:09 ORC 2027: nowy VPP, ORC Light i mistrzostwa Sport i regaty Mateusz Praszczak · 2 min czytania Kamil Manowiecki  – mistrz świata mężczyzn w mistrzostwach świata X-15 w wingfoilu 2026 9 listopada 202610:17 Manowiecki mistrzem świata X-15 na Ibizie Sport i regaty Oskar Wojciechowski · 3 min czytania Trimaran SVR-Lazartigue Toma Laperche’a na mecie Route du Rhum 2026 w Pointe-à-Pitre 9 listopada 202610:05 Route du Rhum 2026: Tom Laperche wygrywa z rekordem Sport i regaty Oskar Wojciechowski · 3 min czytania W Miami rozpoczęły się mistrzostwa świata klasy Star 2026 9 listopada 202607:31 Kusznierewicz na mistrzostwach świata Star w Miami Sport i regaty Oskar Wojciechowski · 1 min czytania Okrągły wyświetlacz Galvanic Voice z zielonymi diodami na konsoli sterowej jachtu, obok kompas i radiotelefon B&G 9 listopada 202607:30 Galvanic Sailing: nowa aplikacja na jacht Biznes Oskar Wojciechowski · 2 min czytania Craig Wood z protezami nóg siedzi na burcie katamaranu Sirius II w marinie 8 listopada 202621:34 Craig Wood: film o samotnym rejsie przez Pacyfik Rejsy Mateusz Praszczak · 2 min czytania