Baza wiedzy

Kabestan: co to jest i jak działa. Słownik pojęć żeglarskich

Kabestan to urządzenie z pionowo osadzonym bębnem, które ułatwia wybieranie i luzowanie lin oraz łańcuchów pod dużym obciążeniem. Wyjaśniamy, jak jest zbudowany, czym różni się od windy i windy kotwicznej oraz jak bezpiecznie pracować na nim szotem i fałem.

Kabestan szotowy na jachcie z czerwoną liną owiniętą wokół bębna i włożoną korbąKabestan szotowy z korbą i zwojami liny na jachcie · fot. Trainthh / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
Galeria zdjęć (2) - zobacz wszystkie

Kabestan to urządzenie pokładowe z pionowo osadzonym bębnem, które ułatwia wybieranie i luzowanie lin oraz łańcuchów pracujących pod dużym obciążeniem. Linę owija się kilkoma zwojami wokół bębna, a tarcie między zwojami i bębnem nie pozwala jej się samoczynnie rozwinąć. Tak opisuje to hasło Kabestan w polskiej Wikipedii, które wymienia trzy podstawowe odmiany urządzenia: kabestan kotwiczny, szotowy i fałowy.

Kabestan parowy z pionowym bębnem i zaworami na pokładzie okrętu ORP Błyskawica
Kabestan parowy z pionowym bębnem i zaworami na pokładzie okrętu ORP Błyskawica · fot. Topory / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

Budowa kabestanu: pionowa oś, bęben i napęd

Sercem kabestanu jest bęben obracający się wokół pionowej osi. Na dawnych żaglowcach załoga obracała go, napierając na drewniane drągi zwane handszpakami, wtykane w górną część bębna. Od XIX wieku stosowano napęd parowy, później elektryczny. Na współczesnych jachtach bęben obraca się korbą wkładaną od góry albo silnikiem elektrycznym, a wewnątrz pracuje przekładnia, często kilkubiegowa.

Popularną odmianą jest kabestan samoknagujący (ang. self tailing). Na jego górze znajduje się szczęka, która sama zaciska linę, więc jedna osoba może kręcić korbą i nie musi trzymać wolnego końca.

Kabestan, winda i winda kotwiczna: jak je odróżnić

Kryterium jest położenie osi. Kabestan ma oś pionową, a winda (wciągarka) oś poziomą. Urządzenie do podnoszenia kotwicy z poziomą osią i kołem łańcuchowym to winda kotwiczna; to samo zadanie przy pionowej osi bębna spełnia kabestan kotwiczny.

Na jachtach urządzenia do obsługi szotów i fałów nazywa się potocznie windami szotowymi i fałowymi. Konstrukcyjnie, z pionowym bębnem, są to jednak kabestany szotowe i fałowe. W rozmowie na pokładzie obie nazwy są zrozumiałe, ale w słowniku warto pamiętać o tej różnicy.

Jak pracować na kabestanie szotowym

Linę zakłada się na bęben zgodnie z kierunkiem jego obrotu, zwykle zgodnie z ruchem wskazówek zegara, patrząc z góry. Przy lekkim obciążeniu wystarczą dwa, trzy zwoje; gdy szot pracuje pod dużą siłą, dokłada się kolejne. Wolny koniec trzyma się pod stałym napięciem albo wpina w szczękę samoknagującą, a dopiero potem wkłada się korbę i wybiera linę.

Luzowanie wymaga wyczucia: otwartą dłonią przytrzymuje się zwoje i oddaje linę stopniowo, bez gwałtownego zrzucania jej z bębna. Po skończonej pracy korbę wyjmuje się z gniazda, żeby nie wypadła za burtę i nikogo nie uderzyła.

Najczęstsze błędy przy kabestanie

  • owinięcie liny w kierunku przeciwnym do obrotu bębna, przez co kabestan nie trzyma;

  • zbyt mało zwojów przy dużym obciążeniu, przez co lina ślizga się po bębnie;

  • nałożenie się zwojów, które blokuje linę na bębnie i utrudnia jej poluzowanie;

  • palce zbyt blisko bębna przy pracy pod obciążeniem;

  • korba zostawiona w gnieździe po manewrze.

Pewne operowanie liną zaczyna się od węzłów: ósemka na końcu szotu chroni przed jego wysunięciem się z bloków, o czym piszemy w poradniku 10 podstawowych węzłów żeglarskich. Przy kabestanie kotwicznym przyda się z kolei wiedza o tym, ile łańcucha wydać i jaką kotwicę wybrać.

Powiązane hasła

  • Szot: lina, którą najczęściej wybiera się na kabestanie szotowym.

  • Fał: lina do stawiania żagli, wybierana na kabestanie fałowym.

  • Rumpel: dźwignia sterowa, kolejne hasło słownika.

Najczęściej zadawane pytania

Czym różni się kabestan od windy?
Kabestan ma bęben obracający się wokół osi pionowej, a winda, czyli wciągarka, ma oś poziomą. Na jachtach urządzenia do szotów i fałów potocznie nazywa się windami, choć konstrukcyjnie są kabestanami.
Ile zwojów liny założyć na kabestan?
Przy lekkim obciążeniu wystarczą zwykle dwa lub trzy zwoje, przy dużym dokłada się kolejne. Zwoje zakłada się zgodnie z kierunkiem obrotu bębna, żeby tarcie utrzymało linę.
Co to jest kabestan samoknagujący?
Kabestan samoknagujący ma na górze szczękę, która sama zaciska wolny koniec liny. Dzięki temu jedna osoba może kręcić korbą bez trzymania liny drugą ręką.
Do czego służy kabestan kotwiczny?
Kabestan kotwiczny służy do wybierania łańcucha lub liny kotwicznej, czyli do podnoszenia kotwicy. Ma pionową oś bębna, w odróżnieniu od windy kotwicznej z osią poziomą.
← Wróć do portalu

Czytaj również

Więcej artykułów
Czteroosobowa załoga Trynidadu i Tobago wychylona za burtę przechylonego jachtu RS21 13 listopada 202607:30 Żeglarstwo bez wzroku: zaufanie i czucie łódki Sport i regaty Mateusz Praszczak · 2 min czytania Corentin Horeau z uniesionymi rękami w kokpicie jachtu IMOCA MACSF po zwycięstwie w Route du Rhum 2026 12 listopada 202618:06 Route du Rhum 2026: Horeau wygrywa IMOCA z rekordem Sport i regaty Oskar Wojciechowski · 3 min czytania Kapitan Marek Lewenstein z nagrodą Żeglarski Gryf przy mikrofonie podczas Zachodniopomorskiej Gali Żeglarskiej w Szczecinie 12 listopada 202615:49 Żeglarskie Gryfy 2026: zgłoszenia do 6 grudnia Sport i regaty Oskar Wojciechowski · 1 min czytania Samorządowiec przemawia do mikrofonów, za nim czterech przedstawicieli samorządów Powiatu Puckiego 12 listopada 202614:11 Plan ochrony Zatoki Puckiej: uwagi do 13 listopada Turystyka Michał Łaszkiewicz · 2 min czytania Jachty klasy Star na trasie mistrzostw świata 2026 na Biscayne Bay w Miami 12 listopada 202613:15 Kusznierewicz 2. i 3. w wyścigach MŚ Star w Miami Sport i regaty Michał Łaszkiewicz · 3 min czytania Martinique Suchocka, reprezentantka Polski w Dakarze 12 listopada 202613:05 Martinique Suchocka 8. przed finałem w Dakarze Sport i regaty Mateusz Praszczak · 3 min czytania Żeglarz stoi przy maszcie i ciągnie fał, podnosząc grot na jachcie z czarnym kadłubem u skalistego wybrzeża 12 listopada 202612:00 Fał: co to jest i jak się nim stawia żagiel Baza wiedzy Oskar Wojciechowski · 2 min czytania Biała łódź motorowa Askeladden C76 Cruiser z silnikiem zaburtowym płynie ślizgiem po fiordzie 11 listopada 202609:00 Parker Poland przejmuje markę Askeladden Biznes Michał Łaszkiewicz · 3 min czytania Gala nagród Rejs Roku 2025, kategoria wyprawy i rejsy morskie 10 listopada 202616:37 Rejs Roku 2026: zgłoszenia do 10 grudnia Rejsy Oskar Wojciechowski · 2 min czytania Ślubowanie Olimpijskiej Młodzieżowej Reprezentacji Polski Dakar 2026 10 listopada 202616:05 Martinique Suchocka w Dakarze: Techno293 na YOG 2026 Sport i regaty Michał Łaszkiewicz · 2 min czytania Jacht Gedania z napisem na burcie przy czole lodowca 10 listopada 202615:50 Gedania 50 lat po wyprawie polarnej Boguckiego Historia Oskar Wojciechowski · 5 min czytania Szkolenie regionalne sędziów żeglarskich – zapraszamy do Szczecina 10 listopada 202614:33 Szkolenie sędziów żeglarskich w Szczecinie 14.11 Sport i regaty Michał Łaszkiewicz · 1 min czytania Niebieska flaga z logo World Sailing na tle przystani 10 listopada 202613:24 Kodeks kategoryzacji World Sailing: zmiany Sport i regaty Mateusz Praszczak · 2 min czytania Flota łodzi RS Venture Connect z czarnymi żaglami na wyścigu przed zabudową Portimão 10 listopada 202612:00 Centrum treningowe Portimão dla para żeglarzy Sport i regaty Mateusz Praszczak · 2 min czytania Pierwszy dzień mistrzostw świata klasy Star 2026 w Miami 10 listopada 202611:58 Kusznierewicz 40. w 1. wyścigu MŚ Star w Miami Sport i regaty Mateusz Praszczak · 2 min czytania Dwie uśmiechnięte kobiety w kamizelkach asekuracyjnych na łodzi przy piaszczystym brzegu jeziora 10 listopada 202607:30 JachtFilm 2026 w Kinie Wisła: program i bilety Turystyka Oskar Wojciechowski · 2 min czytania Żaglowy jacht przechylony w nocnym przyboju przy oświetlonym nabrzeżu na Maderze 9 listopada 202614:34 Polski żeglarz uratowany u Madery po orkanie Bruna Rejsy Mateusz Praszczak · 1 min czytania Jachty RC44 na trasie regat 44Cup Calero Marinas 2026 9 listopada 202613:14 44Cup 2026: finał cyklu RC44 w Kartagenie Sport i regaty Michał Łaszkiewicz · 1 min czytania Jachty regatowe podczas mistrzostw świata ORC 2026 w Sorrento we Włoszech 9 listopada 202611:09 ORC 2027: nowy VPP, ORC Light i mistrzostwa Sport i regaty Mateusz Praszczak · 2 min czytania Kamil Manowiecki  – mistrz świata mężczyzn w mistrzostwach świata X-15 w wingfoilu 2026 9 listopada 202610:17 Manowiecki mistrzem świata X-15 na Ibizie Sport i regaty Oskar Wojciechowski · 3 min czytania Trimaran SVR-Lazartigue Toma Laperche’a na mecie Route du Rhum 2026 w Pointe-à-Pitre 9 listopada 202610:05 Route du Rhum 2026: Tom Laperche wygrywa z rekordem Sport i regaty Oskar Wojciechowski · 3 min czytania W Miami rozpoczęły się mistrzostwa świata klasy Star 2026 9 listopada 202607:31 Kusznierewicz na mistrzostwach świata Star w Miami Sport i regaty Oskar Wojciechowski · 1 min czytania Okrągły wyświetlacz Galvanic Voice z zielonymi diodami na konsoli sterowej jachtu, obok kompas i radiotelefon B&G 9 listopada 202607:30 Galvanic Sailing: nowa aplikacja na jacht Biznes Oskar Wojciechowski · 2 min czytania Craig Wood z protezami nóg siedzi na burcie katamaranu Sirius II w marinie 8 listopada 202621:34 Craig Wood: film o samotnym rejsie przez Pacyfik Rejsy Mateusz Praszczak · 2 min czytania