Słynni polscy żeglarze

Opływali świat, ustanawiali rekordy i wychowywali kolejne pokolenia. Polscy żeglarze zapisali się również na kartach historii światowego żeglarstwa. Przedstawiamy subiektywną listę kilkunastu najsłynniejszych!

Mariusz Zaruski (1867-1941)

Gen. Mariusz Zaruski to postać legendarna. Uważa się go za pioniera polskiego żeglarstwa i jednego z największych wychowawców morskich w historii Polski. Żeglarstwo było dla niego jedną z największych pasji. Był pierwszym komandorem Yacht Klubu Polski, współtworzył również Polski Związek Żeglarski. W latach 1934-1939 dowodził harcerskim żaglowcem „Zawisza Czarny”. Publikował książki o żeglarstwie oraz wiersze i opowiadania. Zmarł w więzieniu NKWD w Chersoniu.

Mariusz Zaruski. Fot. arch. PZŻ

Władysław Wagner (1912-1992)

Jako pierwszy Polak opłynął świat. W historyczny rejs wyruszył z Gdyni w 1932 roku, gdy miał zaledwie dwadzieścia lat. Płynął trzema „Zjawami”. Wyprawę zakończył w 1939 roku w Anglii. Nie wrócił już do Polski i do końca życia pozostał na emigracji. Rok 2012 został ogłoszony w Polsce Rokiem Władysława Wagnera.

Władysław Wagner. Fot. zbiory Mabel Wagner

Leonid Teliga (1917-1970)

Żeglarz, dziennikarz, tłumacz i pisarz. Podczas wojny latał jako strzelec pokładowy w 300. Dywizjonie Bombowym Ziemi Mazowieckiej. W latach 60. XX w. postanowił spełnić młodzieńcze marzenie samotnego rejsu dookoła świata jachtem. Zwodowana w 1966 roku  jednostka otrzymała imię „Opty” (dzisiaj przechowywana w zbiorach Narodowego Muzeum Morskiego w Gdańsku, w Centrum Konserwacji Wraków Statków w Tczewie). Teliga okrążył glob w latach 1967-1969. W czasie rejsu ciężko chorował. Zmarł rok po jego zakończeniu.

Leonid Teliga na „Opty”. Fot. arch. JKM „Gryf” Gdynia

Henryk Jaskuła (1923-2020)

Pierwszy Polak, a zarazem trzeci żeglarz w historii, który samotnie opłynął świat jachtem bez zawijania do portów. Trasa rejsu rozpoczęła się i zakończyła w Gdyni. Dokonał tego na jachcie „Dar Przemyśla” w latach 1979-1980. Chciał powtórzyć rejs dookoła świata, tyle że w odwrotnym kierunku w 1984 roku, ale z powodu poważnej awarii, przecieku w kadłubie jachtu musiał zawrócić. Skonfliktowany z działaczami Przemyskiego Okręgowego Związku wycofał się z żeglarstwa. W oparciu o dziennik pokładowy z historycznego rejsu Henryk Jaskuła napisał książkę „Non stop dookoła świata”.

Henryk Jaskuła Fot. Wikipedia

Ludomir Mączka (1926-2006)

Zwany „Ludkiem”, „Ludojadem”. Z wykształcenia był geologiem. Odbywał podróże naukowe m.in. do Mongolii. Ostatecznie jednak poświęcił się żeglarstwu. Uczestniczył w historycznym rejsie dookoła Ameryki Południowej na jachcie „Śmiały”. W latach 1973-1984 opłynął świat na „Marii”, a między rokiem 1985 a 1988 na „Vagabondzie II”, wraz z Januszem Kurbielem i Wojciechem Jacobsonem, dokonał pierwszego w historii rejsu przez Przejście Północno-Zachodnie z zachodu na wschód. Przepłynął niemal 170 tys. mil morskich!

Ludomir Mączka. Fot. zbiory Wiesława Seidlera

Tadeusz „Papa” Siwiec (1928-2017)

Szkolił żeglarzy i aktywnie działał w żeglarskiej społeczności. Był też wybitnym regatowcem. Na morze wypłynął w 1947 roku na ORP Iskra, po wstąpieniu do Marynarki Wojennej. W 1951 roku ukończył Oficerską Szkołę MW, z którą związał się zawodowo, po latach osiągając stopień komandora. Od 1958 roku żeglował w Jacht Klubie Morskim Kotwica w Gdyni. Uchodzi za jednego z najlepszych regatowców w historii „Kotwicy”. Startował m.in. w Admiral’s Cup, dziewięciokrotnie zwyciężał w Błękitnej Wstędze Zatoki Gdańskiej. Otrzymał też wiele wyróżnień, m.in. odznakę Zasłużonego Działacza Żeglarstwa Polskiego w 1963 roku, czy nagrodę „Rejsu Roku” za zwycięstwo w Operacji Żagiel 1978 na jachcie „Tornado”.

Tadeusz Siwiec. Fot. arch. prywatne Jerzego Siwca

Kazimierz „Kuba” Jaworski (1929-2005)

Symbol szczecińskiego żeglarstwa, zasłużony konstruktor jachtów i wybitny żeglarz regatowy. Patent żeglarski zdobył w 1945 roku w Gdyni, rok później wyprowadził się do Krakowa, a w 1960 roku przeniósł do Szczecina, gdzie pracował jako instruktor żeglarstwa. W 1966 roku został zatrudniony w Szczecińskiej Stoczni Jachtowej (później Morska Stocznia Jachtowa im. Leonida Teligi). Uczestniczył w tworzeniu m.in. jachtu „Polonez”, „Spaniel”, „Spaniel II” i „Spanielek”, na których sam z sukcesami się ścigał. W 1976 roku wystartował na „Spanielu” w transatlantyckich regatach samotników OSTAR i zajął trzecie miejsce. Tytuł morskiego żeglarskiego mistrza Polski zdobył siedem razy. Z żeglarstwa wycofał się na początku lat 80.

Kazimierz Jaworski. Fot. arch. rodzinne Jaworskich

Zygfryd „Zyga” Perlicki (1932-2017)

Zygfryd Perlicki był związany z Yacht Klubem Polski Gdynia i Yacht Klubem Stal Gdynia. Startował w regatach w klasach m.in. Star i Dragon, zwyciężył wraz z załogą w Kieler Woche. W 1972 wystartował na letnich igrzyskach olimpijskich w Monachium, zajmując ósme miejsce w klasie Soling. Wziął też udział w pierwszych regatach Whitbread Round The World Race, pełniąc funkcję kapitana jachtu „Copernicus”. Był wielokrotnie odznaczany, m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, odznaką Mistrza Sportu, tytułem żeglarza regatowego XX wieku oraz medalem im. Eugeniusza Kwiatkowskiego za wybitne zasługi dla Gdyni.

Zygfryd Perlicki na Starze podczas regat na Węgrzech w 1969 roku. Fot. arch. Zygfryda Perlickiego

Zbigniew Puchalski (1933-2014)

Urodził się w Warszawie, ale po II wojnie światowej dorastał w Koszalinie i Chorzowie, gdzie rozpoczął przygodę z żeglarstwem. Od 1965 roku mieszkał w Gdyni, pływając najpierw w Yacht Klubie Stal, a następnie Jacht Klubie Morskim Gryf. W latach 1973-1974 wziął udział w wokółziemskich regatach Whitbread Round the World Race na jachcie „Copernicus”. Znany jest najbardziej z samotnych rejsów na jachcie „Miranda”. W 1972 roku przepłynął na nim Atlantyk w regatach OSTAR, a w latach 1976-1980 okrążył w pojedynkę świat. Od 1981 roku mieszkał w Australii.

Zbigniew Puchalski na „Mirandzie”.
Fot. arch. PoZŻ

Krzysztof Baranowski (ur. 1938)

Jeden z najwybitniejszych polskich żeglarzy w historii. Jako pierwszy Polak opłynął jachtem przylądek Horn oraz dwukrotnie samotnie kulę ziemską. Pierwszy raz dokonał tego w 1973 roku na „Polonezie”. Drugi raz w latach 1999-2000 na jachcie „Lady B”. Był inicjatorem budowy żaglowców „Pogoria” oraz „Fryderyk Chopin”. Zasłynął także jako wychowawca młodzieży i twórca Szkoły pod Żaglami.

Krzysztof Baranowski na „Chopinie” w 2011.

Roman Paszke (ur. 1951)

Zajmował czołowe miejsca w najsłynniejszych na świecie regatach morskich. W 1997 r. wygrał m.in. słynne Admiral’s Cup. W roku 2000 poprowadził jacht „Warta Polpharma” w załogowych regatach milenijnych dookoła świata The Race. W historii zapisał się także wprowadzając do Polski nowoczesne  konstrukcje jachtowe oraz wychowując rzeszę młodych żeglarzy.

Roman Paszke. Fot. Hubert Hurban

Piotr Adamowicz (ur. 1952)

Wśród najlepszych polskich regatowców bez wątpienia wymienić też trzeba Piotra Adamowicza. Z wykształcenia i zawodu jest inżynierem budowy okrętów. Brał udział w tworzeniu projektów i konstrukcji m.in. „Daru Przemyśla”, jachtów „Conrad” 20, 27 i 46, „Cors” T2, T3, 27, 500 i 730. Część z nich wybudował własnoręcznie. Ściga się nieprzerwanie od 1975 roku. Zdobył 48 medali mistrzostw Polski w różnych klasach, posiada 30 tytułów mistrza Polski, w tym 12 „morskich” jako sternik. Jest brązowym i srebrnym medalistą mistrzostw Europy ORC Sportboat 2015. Łącznie wziął udział w ponad 700 regatach, z których ponad 400 wygrał.

Piotr Adamowicz. Fot. arch. prywatne Piotra Adamowicza

Karol Jabłoński (ur. 1962)

Jeden z najbardziej wszechstronnych żeglarzy. Odnosił sukcesy w żeglarstwie morskim i w bojerach. Bierze udział w regatach na całym świecie. W roku 2007, jako pierwszy polski sternik, wystartował w prestiżowych regatach świata America’s Cup. Jest wielokrotnym medalistą mistrzostw świata w różnych klasach jachtów morskich, m.in. One Tone, 50’ czy Sydney 40. W roku 1996 był trenerem konsultantem polskiej kadry olimpijskiej i przyczynił się do zdobycia złotego medalu w klasie Finn przez Mateusza Kusznierewicza na igrzyskach olimpijskich w Atlancie.

Karol Jabłoński. Fot. arch. Karola Jabłońskiego

Zbigniew Gutkowski (ur. 1973)

Zbigniew Gutkowski jest pierwszym Polakiem, który wziął udział w wokółziemskich regatach samotników. Wystartował w etapowych VELUX 5 Oceans Race w  latach 2010-2011. W 2012 roku stanął na starcie najbardziej prestiżowych, wokółziemskich, odbywających się bez zawijania do portów, regat samotników na świecie Vendée Globe. Niestety, z powodu awarii jachtu, musiał się po 12 dniach wycofać.

Zbigniew Gutkowski. Fot. mat. prasowe

Mateusz Kusznierewicz (ur. 1975)

Dwukrotny medalista olimpijski i mistrz świata w klasach Finn i Star, pięciokrotny mistrz Europy. Swoją żeglarską przygodę zaczął w wieku 9 lat w Yacht Klubie Polski w Warszawie. W 1992 roku rozpoczął starty w klasie Finn, a w 2005 roku w klasie Star. Kilkukrotnie reprezentował Polskę na olimpiadach. W 1996 roku zdobył olimpijskie złoto, a w 2004 roku brąz w klasie Finn. Angażuje się społecznie i biznesowo. W 2009 roku prezydent Gdańska mianował go ambasadorem miasta Gdańsk do spraw morskich.

Mateusz Kusznierewicz. Fot. arch. Mateusza Kusznierewicza

Szymon Kuczyński (ur. 1980)

Jeden z najbardziej utalentowanych polskich żeglarzy oceanicznych młodszego pokolenia. Jako drugi Polak w historii dwukrotnie okrążył samotnie kulę ziemską. W latach 2014-2016 żeglował etapowo w ramach projektu „Maxus Solo Around”. W latach 2017-2018 opłynął świat bez zawijania do portów w 270 dni, 10 godzin i 29 minut. Oba rejsy odbył na jachcie typu Maxus 22 o nazwie „Atlantic Puffin”. Ustanowił rekord świata samotnej, okołoziemskiej żeglugi na najmniejszym jachcie w historii.

Szymon Kuczyński. Fot. Jędrzej Szerle