Słyszeliście o… kolizji statku, dzięki której w Gdańsku powstała biblioteka?

Nieoczekiwane konsekwencje miał wypadek statku, którym 429 lat temu płynął po gdańskim porcie włoski humanista i bibliofil Jan Bernard Bonifacio.

W okresie reformacji Europa zaroiła się od niespokojnych duchów, kaznodziejów, myślicieli i humanistów. Czas upływał im na podróżach, dyskusjach oraz zbieraniu i wertowaniu książek. Jednym z nich był Jan Bernard Bonifacio, markiz Orii w południowych Włoszech.

Urodził się 10 kwietnia 1517 roku w Neapolu, tam też uczył się, m.in. od latynisty Kwintusa Mariusza Corrado. W 1536 roku po śmierci ojca został spadkobiercą majątku i tytułu markiza. Jan Bernard Bonifacio nie był jednak zainteresowany administrowaniem dobrami i w 1545 roku wydzierżawił majątek. Cały czas poświęcał na dysputy filozoficzne, czytanie książek i spotkania z reformatorami religijnymi.

Portret pośmiertny Jana Bernarda Bonifacia, namalowany przez A. Möllera.
Fot. Wikipedia

Kontakty z heretykami w katolickiej Italii sprowadziły jednak na niego kłopoty – w 1557 roku uciekł z Neapolu przed trybunałem inkwizycyjnym. Odtąd Jan Bernard Bonifacio prowadził życie tułacza.

Początkowo mieszkał głównie w Szwajcarii i państwach niemieckich, ale często przebywał też w Polsce, zwłaszcza w Krakowie i w dobrach Radziwiłłów na Litwie. Podróżował zawsze ze swoim największym skarbem – gromadzonym przez lata i liczącym około tysiąc tomów księgozbiorem, który podobno ważył około tony.

25 sierpnia 1591 roku, kiedy Jan Bernard Bonifacio wracał z Londynu do Wilna, w gdańskim porcie doszło do wypadku. Najprawdopodobniej na skutek kolizji z innym statkiem, żaglowiec wiozący włoskiego humanistę zaczął tonąć, wraz z jego książkami. Na szczęście większość z nich udało się uratować, a starzejący się, chory i coraz biedniejszy Bonifacio postanowił osiąść w Gdańsku. Miesiąc po katastrofie, 28 września 1591 roku, markiz Orii w zamian za opiekę przekazał Radzie Miejskiej księgozbiór w celu ufundowania biblioteki.

Bibliotheca Senatus Gedanensis otwarta została 22 czerwca 1596 roku w gmachu dawnego klasztoru franciszkanów, obecnie służącego jako główna siedziba Muzeum Narodowego. Bonifacio nie cieszył się nią długo – zmarł 24 marca 1597 roku. Mimo wielu burz dziejowych, które dotknęły Gdańsk, duża część jego książek przetrwała i wraz z innymi materiałami Biblioteki Rady Miejskiej są obecnie częścią Biblioteki Gdańskiej Polskiej Akademii Nauk.