Zaćmienie Słońca dziś wieczorem. Żeglarze mają najlepsze miejsca w kraju

Dziś wieczorem nad Polską wydarzy się coś, na co czekaliśmy 27 lat. Księżyc zasłoni od 42 do niemal 88 procent tarczy słonecznej, w zależności od tego, gdzie akurat będziemy. Zjawisko zacznie się około 19:11 i potrwa do zachodu Słońca, co oznacza jedną rzecz: liczyć się będzie nie tyle miasto, ile odsłonięty widok na północno-zachodni horyzont. A z tym akurat żeglarze mają najlepiej w kraju.

O której i jak głęboko

Poniżej momenty zaćmienia według „Almanachu astronomicznego na rok 2026” Polskiego Towarzystwa Astronomicznego. Faza maksymalna podana jako ułamek oznacza część średnicy tarczy zasłoniętej przez Księżyc.

Różnica kilkudziesięciu kilometrów potrafi przesunąć te godziny o kilka minut, więc dla konkretnej mariny czy plaży warto sprawdzić własne współrzędne. Najgłębsze zaćmienie w kraju wypada w Kotlinie Kłodzkiej, gdzie zasłoniętych będzie około 88 procent tarczy. Na Mazurach maksimum sięgnie około 85 procent, a w Bieszczadach zobaczymy zaledwie 42 procent, bo Słońce schowa się za horyzont, zanim zjawisko rozwinie się na dobre. Na wschód od linii Olsztyn, Łódź, Opole maksimum wypada praktycznie w momencie zachodu albo już po nim.

Dlaczego brzeg wody jest w tym przypadku najlepszym miejscem

Przy zaćmieniu obserwowanym w południe wystarczy wyjść przed dom. Dziś Słońce będzie nisko nad północno-zachodnim horyzontem, więc każde drzewo, blok i pagórek po tej stronie odbierają nam widowisko. Idealne są miejsca z płaskim, otwartym zachodnim i północno-zachodnim horyzontem, a takich w Polsce najwięcej jest tam, gdzie i tak bywamy: na plażach Bałtyku, na wschodnim brzegu Zalewu Szczecińskiego, na Zatoce Puckiej, na mierzejach i na zachodnich brzegach dużych jezior mazurskich.

Jeśli jesteś dziś na wodzie, masz warunki lepsze niż większość obserwatorów w kraju: nieprzesłonięty horyzont, odbicie tarczy na wodzie i zachód Słońca, który sam w sobie jest nagrodą.

Zaćmieniowy wiatr, czyli coś, co żeglarz może poczuć

To wątek, który dla nas jest ciekawszy niż dla kogokolwiek innego. Zaćmienie mierzalnie zmienia wiatr przy powierzchni. Meteorolodzy z University of Reading, którzy przeanalizowali dane z sieci Met Office podczas zaćmienia z 20 marca 2015 roku, wykazali osłabienie wiatru o około 2 węzły przy i tak słabych warunkach oraz skręt kierunku wiatru o mniej więcej 20 stopni w lewo przy bezchmurnym niebie.

Mechanizm jest prosty i znajomy dla każdego, kto żeglował o zmierzchu. Gdy Księżyc zasłania Słońce, grunt przestaje się nagrzewać, ciepłe powietrze przestaje unosić się do góry, warstwa graniczna atmosfery się stabilizuje i wiatr przy wodzie słabnie, a jednocześnie skręca. To ten sam proces, który znamy z wieczornego zaniku bryzy, tylko wciśnięty w kilkadziesiąt minut. Dziś efekt nałoży się na naturalny zachód Słońca, więc raczej go nie rozdzielimy, ale spadek prędkości wiatru w godzinach 19:30 do 20:15 nikogo nie powinien zaskoczyć.

Jak patrzeć, żeby nie stracić wzroku

To nie jest przesada ani asekuracja. Podczas zaćmienia znika odruch odwracania wzroku, bo tarcza jest przygaszona, ale promieniowanie pozostaje równie groźne. Zasady są krótkie:

• używaj wyłącznie certyfikowanych okularów do obserwacji zaćmień, zwykłe przeciwsłoneczne nie chronią,
• nie patrz przez lornetkę, lunetę ani teleskop bez filtra słonecznego, bo skupiona wiązka niszczy siatkówkę w ułamku sekundy,
• nie kieruj w Słońce aparatu w telefonie, bo matryca może zostać trwale uszkodzona,
• przydymione szkło, klisza czy folia ratunkowa to nie jest zabezpieczenie,
• najbezpieczniejsza i najlepsza dla grupy jest projekcja okularowa: obraz tarczy rzucony przez lunetę na białą kartkę.

Na jachcie dochodzi kilka rzeczy specyficznych dla naszego środowiska. Maksimum wypada tuż przed zachodem, czyli dokładnie w momencie przejścia na żeglugę nocną, więc światła nawigacyjne włącz wcześniej niż zwykle. Obserwuj z kotwicowiska, cumy albo z plaży, nie zza koła sterowego. I uprzedź załogę, szczególnie dzieci, żeby nikt nie spojrzał w Słońce „tylko na sekundę”.

Tej samej nocy maksimum Perseidów

Wieczór ma ciąg dalszy. W nocy z 12 na 13 sierpnia wypada maksimum roju Perseidów z aktywnością rzędu 100 zjawisk na godzinę, a radiant w gwiazdozbiorze Perseusza pozostaje nad horyzontem przez całą noc. Dla załóg stojących na kotwicy z dala od miejskiego światła to układ niemal idealny: zaćmiony zachód Słońca, a po zmroku deszcz meteorów.

Ile się czeka na taki wieczór

Pas dzisiejszego zaćmienia całkowitego biegnie przez wschodnią Grenlandię, zachodnią Islandię, północny Atlantyk oraz północną Hiszpanię i skrawek Portugalii. To pierwszy raz od 11 sierpnia 1999 roku, gdy pas całkowitości przecina kontynentalną Europę. Z obecnego terytorium Polski całkowite zaćmienie widziano ostatnio 30 czerwca 1954 roku, gdy pas przeszedł przez Suwalszczyznę. Dużo wcześniej, 20 marca 1140 roku, całkowite zaćmienie obserwowano nad brzegiem Bałtyku, w tym w Gdańsku.

Innymi słowy: jeśli dziś będzie czysto, warto oderwać się od cumowania i przygotowań do kolacji na jakieś czterdzieści minut.