Żeglarz wśród gwiazd. Sławosz Uznański-Wiśniewski i jego droga z kadry narodowej na Międzynarodową Stację Kosmiczną

Żeglarz wśród gwiazd: określenie, które astronauta wybrał sam

Sławosz Uznański-Wiśniewski, drugi Polak w kosmosie, opisuje swój zawód językiem żeglarskim. Na swoim oficjalnym profilu w mediach społecznościowych podsumował to jednym zdaniem:

Astronauta, to „żeglarz wśród gwiazd!”

To nie jest metafora dobrana jednorazowo pod post. W opisie swoich kont astronauta Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) wymienia trzy role obok siebie: inżynier badawczo-rozwojowy, alpinista (Mountaineer) i żeglarz (Sailor). Żagle nie są w tym biogramie dodatkiem, tylko jednym z filarów tożsamości.

Kadra narodowa w żeglarstwie, zanim pojawił się CERN

Zanim Sławosz Uznański-Wiśniewski trafił do Europejskiej Organizacji Badań Jądrowych (CERN), ścigał się pod żaglami na poziomie reprezentacyjnym. Jako nastolatek należał do kadry narodowej w żeglarstwie.

Kalendarium jest tu istotne. Urodzony 12 kwietnia 1984 roku w Łodzi, w 23. rocznicę lotu Jurija Gagarina, uczył się w VIII Liceum Ogólnokształcącym im. Adama Asnyka i był harcerzem 24. Łódzkiej Drużyny Harcerskiej. Wyczynowa rywalizacja regatowa przypadła więc na lata szkolne, na długo przed dyplomem Politechniki Łódzkiej z 2008 roku, doktoratem na Université d'Aix-Marseille z 2011 roku i pracą przy Wielkim Zderzaczu Hadronów.

Wyczynowe żeglarstwo jako model przygotowania do misji kosmicznej

Najciekawsze w żeglarskiej przeszłości Sławosza Uznańskiego-Wiśniewskiego jest to, że astronauta traktuje ją jako wzorzec przygotowania do lotu. W rozmowie z RMF FM ujął swoją sportową przeszłość krótko:

Uprawiałem żeglarstwo, w przeszłości dosyć wyczynowo

W tej samej wypowiedzi wyjaśnił mechanizm. Startując w zawodach żeglarskich, musiał budować ciało pod konkretne wymagania regatowe. Później to samo robił przed wspinaczką, wyprawami w góry i turami narciarskimi. Przygotowanie do misji kosmicznej postrzega dokładnie tak samo: jako świadome dostosowanie organizmu do zadania. Wymieniał przy tym konkretne koszty pobytu na orbicie, o których trzeba wiedzieć zawczasu: utratę masy mięśniowej, spadek gęstości kości, czasowe pogorszenie wzroku i ryzyko dyskopatii po powrocie.

Dla żeglarza regatowego ten sposób myślenia jest natychmiast rozpoznawalny. Sezon planuje się wstecz od najważniejszych zawodów, a forma fizyczna jest narzędziem, nie efektem ubocznym.

Regaty i nauka żeglowania w oficjalnej biografii ESA

Żeglarstwo Sławosza Uznańskiego nie skończyło się wraz z młodzieżową karierą. Oficjalna biografia na stronie Europejskiej Agencji Kosmicznej opisuje, że w dni wolne od pracy astronauta sprawdza swoje możliwości na wyprawach wysokogórskich, w podróżach w odległe miejsca lub na jachcie, spędza czas z przyjaciółmi, dzieli się doświadczeniem żeglarskim i bierze udział w regatach.

Ostatnie dwa elementy tej listy są warte podkreślenia. ESA nie pisze o rekreacyjnym pływaniu, tylko o rywalizacji regatowej i o przekazywaniu wiedzy. To drugie astronauta potwierdził wprost podczas ogólnopolskiego Post-Flight Tour, na spotkaniu na Politechnice Śląskiej w listopadzie 2025 roku, gdy mówił o dzieleniu się wiedzą techniczną i tą związaną z życiem prywatnym:

uczę także żeglarstwa oraz wspinaczki górskiej

Sławosz Uznański-Wiśniewski jest więc czynnym szkoleniowcem żeglarskim, a nie tylko byłym zawodnikiem z sentymentem do żagli.

Od kadry narodowej do ESA: 22 500 kandydatów i wydolność zbudowana na wodzie

Sławosz Uznański-Wiśniewski został wybrany do rezerwy astronautów Europejskiej Agencji Kosmicznej w listopadzie 2022 roku, pokonując ponad 22 500 kandydatów z całej Europy w trwających półtora roku eliminacjach. Do Europejskiego Korpusu Astronautów dołączył 1 września 2023 roku jako astronauta projektowy, a w sierpniu 2024 roku otrzymał przydział do misji Axiom Mission 4.

Rekrutacja ESA sprawdzała między innymi odporność psychiczną, zachowanie zimnej krwi w warunkach stresu i umiejętność rozwiązywania złożonych, nietypowych problemów pod presją czasu. To kompetencje, które rywalizacja regatowa ćwiczy przy każdym starcie. Gdy wiosną 2025 roku po raz kolejny przekładano start misji Ax-4, cytowany przez PAP fizjolog sportowy z warszawskiej AWF oceniał Polaka jako świetnie przygotowanego i wskazywał wprost na jego wcześniejszą aktywność: chodzenie po górach i żeglowanie, które przełożyły się na bardzo dobrą wydolność.

Mirosław Hermaszewski, pierwszy Polak w kosmosie, wspierał go w trakcie całego procesu i jako pierwszy zadzwonił z gratulacjami rano po ogłoszeniu wyników. Na orbitę Sławosz Uznański-Wiśniewski zabrał tę samą polską flagę, która w 1978 roku poleciała w kosmos przy skafandrze Hermaszewskiego.

Sławosz Uznański-Wiśniewski na regatach Energa Nord Cup Gdańsk 2026

W 2026 roku żeglarska strona astronauty pojawiła się na Zatoce Gdańskiej. Sławosz Uznański-Wiśniewski był jednym z gości regat Energa Nord Cup Gdańsk, rozgrywanych od 22 czerwca do 5 lipca w marinie AZS COSA Galion w Górkach Zachodnich.

W podsumowaniu tegorocznej edycji organizatorzy wymienili astronautę jednym tchem z mistrzem olimpijskim Mateuszem Kusznierewiczem, żeglarzem oceanicznym Romanem Paszke i Piotrem Tarnackim jako osoby, które można było spotkać między pomostami. Dla młodych zawodników klasy Optimist i klas ILCA była to okazja do rozmowy z ludźmi znanymi wcześniej wyłącznie z telewizji i z książek.

Tegoroczne wyścigi zapamiętane zostaną z powodu skrajnych warunków. Flauta i upały zmusiły organizatorów do skrócenia długodystansowego Orvaldi B8 Race do około 80 mil morskich, a w piątek 4 lipca zachodni wiatr przekraczał 30 węzłów. Szczegółowe wyniki wszystkich klas dostępne są w serwisie Upwind24, a informacje organizacyjne na stronie Energa Nord Cup Gdańsk.

Bursztyn z Wyspy Sobieszewskiej na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej

Związek Sławosza Uznańskiego-Wiśniewskiego z polskim wybrzeżem ma także wymiar całkiem dosłowny. Na pokład Międzynarodowej Stacji Kosmicznej astronauta zabrał bursztyn bałtycki z Wyspy Sobieszewskiej oraz harcerską krajkę.

Misja Axiom Mission 4, której polska część nosi nazwę IGNIS, wystartowała 25 czerwca 2025 roku z Kennedy Space Center na Florydzie. Sławosz Uznański-Wiśniewski pełnił funkcję specjalisty misji w załodze z Peggy Whitson, Shubhanshu Shuklą i Tiborem Kapu. Na stacji spędził 18 dni, wykonując wraz z załogą ponad 60 zadań badawczych, a odcumowanie nastąpiło 14 lipca 2025 roku. Podczas Post-Flight Tour przekazywał uczelniom naszywkę z polską flagą, która towarzyszyła mu przez 320 orbit wokół Ziemi i ponad 13 milionów pokonanych kilometrów. Pełną biografię astronauty publikuje Europejska Agencja Kosmiczna.