Baza wiedzy

Człowiek za burtą. Co zrobić w pierwszej minucie, jak podejść jachtem do rozbitka i jak go wyciągnąć na pokład

Człowiek za burtą to sytuacja, w której o życiu decydują minuty: według brytyjskiej komisji badania wypadków morskich MAIB załoga ma średnio mniej niż 11 minut na podjęcie osoby z zimnej wody, zanim ta przestanie reagować. Wyjaśniamy, jak zapobiegać wypadnięciu, co robić od pierwszego okrzyku, jak podejść jachtem i jak bezpiecznie wydobyć rozbitka.

wpinanie sięwpinanie się · fot. Jeremy Evans / RYA ORG UK
Galeria zdjęć (5) - zobacz wszystkie

Człowiek za burtą to alarm, po którym załoga ma bardzo mało czasu. Badania brytyjskiej Marine Accident Investigation Branch (MAIB), na które powołuje się RYA, pokazują, że na podjęcie osoby, która wypadła do zimnej wody, zostaje średnio mniej niż 11 minut, zanim przestanie ona reagować. W zimniejszej wodzie i przy większej fali czasu jest jeszcze mniej; zdarzały się przypadki, w których załoga miała cztery lub pięć minut. Ponad 40% wypadnięć za burtę zgłoszonych do MAIB w latach 2015 do 2023 zakończyło się śmiercią.

Ten poradnik zbiera zasady, które warto znać, zanim ta sytuacja się wydarzy.

człowiek za burtą
człowiek za burtą · fot. Jeremy Evans / RYA ORG UK

Najlepszy manewr to ten, którego nie trzeba robić

Zapobieganie zaczyna się przed wyjściem z portu. RYA zaleca odprawę bezpieczeństwa dla całej załogi, a w niej kilka prostych reguł:

  • poruszaj się po pokładzie od strony wyżej położonej burty,

  • zasada „jedna ręka dla siebie, jedna dla jachtu”,

  • wpinaj się lonżą o właściwej długości do mocnego punktu albo do lifeliny,

  • przy pogarszającej się pogodzie refuj wcześnie,

  • mniej doświadczone lub mniej sprawne osoby trzymaj w kokpicie albo w kabinie, a tym, które muszą wyjść na pokład (stawianie żagli, kotwiczenie), dawaj jasne polecenia.

Rozbitek wpięty lonżą

Lonża ma ogromną zaletę: nie trzeba szukać człowieka ani manewrować, żeby do niego dopłynąć. Ma też swoje zagrożenie. Jeśli osoba wisi na lonży w wodzie, priorytetem jest całkowite zatrzymanie jachtu. Nawet powolny ruch może wtłaczać jej wodę do płuc. Gdy nie da się zatrzymać łodzi ani wyciągnąć rozbitka, RYA radzi rozważyć przecięcie lonży i powrót do niego z jachtem w bezruchu.

Rozbitek niewpięty: pierwsza minuta

W wodzie o temperaturze 15°C i niższej grozi szok zimnowodny, który może doprowadzić do zatrzymania krążenia. Dlatego kolejność działań jest ważna:

  1. Alarm. Głośny okrzyk „człowiek za burtą!” do całej załogi.

  2. Obserwator. Jedna osoba nie spuszcza rozbitka z oczu.

  3. Oznaczenie i wyporność. Rzuć koło ratunkowe lub pławę z tyczką, żeby oznaczyć miejsce i dać rozbitkowi coś, czego może się trzymać.

  4. Pozycja. Naciśnij przycisk MOB w ploterze lub GPS: urządzenie zapisze bieżącą pozycję i zacznie do niej nawigować.

  5. Wezwanie pomocy. Nadaj MAYDAY albo alarm DSC.

  6. Zwolnij. Zatrzymaj łódź lub zmniejsz prędkość, żeby nie doszło do kolejnego wypadnięcia.

  7. Przygotuj sprzęt do wydobycia i uspokój rozbitka, że po niego wracasz.

Podejście jachtem

Szkolenia żeglarskie uczą kilku wariantów manewru, zależnych od akwenu, typu jachtu i kursu względem wiatru, między innymi ósemki sztagowej, manewru rufowego i manewru monachijskiego. Umiejętność wykonania manewru „człowiek za burtą” jest wymagana do zdobycia stopnia żeglarskiego.

Niezależnie od wariantu RYA podaje wspólną zasadę: ustaw jacht na nawietrznej rozbitka, tak żeby po wytraceniu prędkości łódź dryfowała w jego stronę. Zanim zaczniesz podejście, powiedz załodze, co dokładnie będzie się działo.

zwrot przez rufę
zwrot przez rufę · fot. zeglarski.info

Przy burcie: śruba to zagrożenie

Gdy jesteś przy rozbitku, silnik musi być na luzie albo wyłączony. Decyzja zależy od pogody i jachtu, ale obracająca się śruba nie może zagrozić osobie w wodzie.

Jeśli rozbitek jest przytomny i może pomóc, rzuć mu rzutkę. Przy wydobyciu przydają się:

  • siatka lub drabinka ratunkowa, drabinka zejściowa,

  • platforma rufowa (tylko przy spokojnej wodzie),

  • fał, talia na bomie, specjalny podnośnik lub żurawik z pętlą,

  • napompowana tratwa albo burta pontonu.

Rozbitek nieprzytomny

To najtrudniejszy scenariusz. Ktoś z załogi musi przypiąć urządzenie do podnoszenia do kamizelki lub szelek rozbitka, a osoby wychylające się za burtę same ryzykują wypadnięcie. Takie decyzje skipper podejmuje pod ogromną presją.

Rozbitka najlepiej podnosić w pozycji poziomej, żeby ograniczyć ryzyko powikłań po nagłym zniknięciu ciśnienia wody działającego na ciało. RYA podkreśla jednak, że największym zagrożeniem pozostaje utonięcie, więc najważniejsze jest wydobycie na pokład.

zwrot przez rufę
zwrot przez rufę · fot. zeglarski.info

Po podjęciu na pokład

Osobę trzeba stale obserwować. Nieprzytomnej lub niedychającej udziel pierwszej pomocy. Nawet przytomny rozbitek jest narażony na wstrząs, hipotermię, wtórne utonięcie i urazy z upadku lub akcji ratunkowej. Zdejmij mokre ubranie, ogrzej, pilnuj stanu i przekaż do placówki medycznej.

Ćwicz, zanim będzie trzeba

Warto zadać sobie pytanie: co, jeśli za burtą znajdzie się skipper? Czy ktoś inny na pokładzie poprowadzi akcję? Przewidywanie, co może pójść źle, i regularne ćwiczenie manewru to najlepsze przygotowanie. Więcej poradników znajdziesz w dziale Baza wiedzy, a relacje z rejsów w dziale Rejsy.

Najczęściej zadawane pytania

Ile czasu jest na uratowanie człowieka za burtą?
Według danych MAIB przytaczanych przez RYA średnio mniej niż 11 minut w zimnej wodzie, zanim rozbitek przestanie reagować; w gorszych warunkach nawet 4 do 5 minut.
Co zrobić najpierw, gdy ktoś wypadnie za burtę?
Ogłosić alarm, wyznaczyć obserwatora, rzucić boę lub koło, nacisnąć MOB w GPS, nadać MAYDAY lub DSC i zwolnić jacht.
Z której strony podchodzić do rozbitka?
RYA zaleca ustawienie jachtu na nawietrznej rozbitka, aby po wytraceniu prędkości łódź dryfowała w jego stronę.
Co zrobić z silnikiem przy rozbitku?
Silnik na luzie lub wyłączony, żeby śruba nie zagroziła osobie w wodzie.
← Wróć do portalu

Czytaj również

Więcej artykułów
Czteroosobowa załoga Trynidadu i Tobago wychylona za burtę przechylonego jachtu RS21 13 listopada 202607:30 Żeglarstwo bez wzroku: zaufanie i czucie łódki Sport i regaty Mateusz Praszczak · 2 min czytania Corentin Horeau z uniesionymi rękami w kokpicie jachtu IMOCA MACSF po zwycięstwie w Route du Rhum 2026 12 listopada 202618:06 Route du Rhum 2026: Horeau wygrywa IMOCA z rekordem Sport i regaty Oskar Wojciechowski · 3 min czytania Kapitan Marek Lewenstein z nagrodą Żeglarski Gryf przy mikrofonie podczas Zachodniopomorskiej Gali Żeglarskiej w Szczecinie 12 listopada 202615:49 Żeglarskie Gryfy 2026: zgłoszenia do 6 grudnia Sport i regaty Oskar Wojciechowski · 1 min czytania Samorządowiec przemawia do mikrofonów, za nim czterech przedstawicieli samorządów Powiatu Puckiego 12 listopada 202614:11 Plan ochrony Zatoki Puckiej: uwagi do 13 listopada Turystyka Michał Łaszkiewicz · 2 min czytania Jachty klasy Star na trasie mistrzostw świata 2026 na Biscayne Bay w Miami 12 listopada 202613:15 Kusznierewicz 2. i 3. w wyścigach MŚ Star w Miami Sport i regaty Michał Łaszkiewicz · 3 min czytania Martinique Suchocka, reprezentantka Polski w Dakarze 12 listopada 202613:05 Martinique Suchocka 8. przed finałem w Dakarze Sport i regaty Mateusz Praszczak · 3 min czytania Żeglarz stoi przy maszcie i ciągnie fał, podnosząc grot na jachcie z czarnym kadłubem u skalistego wybrzeża 12 listopada 202612:00 Fał: co to jest i jak się nim stawia żagiel Baza wiedzy Oskar Wojciechowski · 2 min czytania Biała łódź motorowa Askeladden C76 Cruiser z silnikiem zaburtowym płynie ślizgiem po fiordzie 11 listopada 202609:00 Parker Poland przejmuje markę Askeladden Biznes Michał Łaszkiewicz · 3 min czytania Gala nagród Rejs Roku 2025, kategoria wyprawy i rejsy morskie 10 listopada 202616:37 Rejs Roku 2026: zgłoszenia do 10 grudnia Rejsy Oskar Wojciechowski · 2 min czytania Ślubowanie Olimpijskiej Młodzieżowej Reprezentacji Polski Dakar 2026 10 listopada 202616:05 Martinique Suchocka w Dakarze: Techno293 na YOG 2026 Sport i regaty Michał Łaszkiewicz · 2 min czytania Jacht Gedania z napisem na burcie przy czole lodowca 10 listopada 202615:50 Gedania 50 lat po wyprawie polarnej Boguckiego Historia Oskar Wojciechowski · 5 min czytania Szkolenie regionalne sędziów żeglarskich – zapraszamy do Szczecina 10 listopada 202614:33 Szkolenie sędziów żeglarskich w Szczecinie 14.11 Sport i regaty Michał Łaszkiewicz · 1 min czytania Niebieska flaga z logo World Sailing na tle przystani 10 listopada 202613:24 Kodeks kategoryzacji World Sailing: zmiany Sport i regaty Mateusz Praszczak · 2 min czytania Flota łodzi RS Venture Connect z czarnymi żaglami na wyścigu przed zabudową Portimão 10 listopada 202612:00 Centrum treningowe Portimão dla para żeglarzy Sport i regaty Mateusz Praszczak · 2 min czytania Pierwszy dzień mistrzostw świata klasy Star 2026 w Miami 10 listopada 202611:58 Kusznierewicz 40. w 1. wyścigu MŚ Star w Miami Sport i regaty Mateusz Praszczak · 2 min czytania Dwie uśmiechnięte kobiety w kamizelkach asekuracyjnych na łodzi przy piaszczystym brzegu jeziora 10 listopada 202607:30 JachtFilm 2026 w Kinie Wisła: program i bilety Turystyka Oskar Wojciechowski · 2 min czytania Żaglowy jacht przechylony w nocnym przyboju przy oświetlonym nabrzeżu na Maderze 9 listopada 202614:34 Polski żeglarz uratowany u Madery po orkanie Bruna Rejsy Mateusz Praszczak · 1 min czytania Jachty RC44 na trasie regat 44Cup Calero Marinas 2026 9 listopada 202613:14 44Cup 2026: finał cyklu RC44 w Kartagenie Sport i regaty Michał Łaszkiewicz · 1 min czytania Jachty regatowe podczas mistrzostw świata ORC 2026 w Sorrento we Włoszech 9 listopada 202611:09 ORC 2027: nowy VPP, ORC Light i mistrzostwa Sport i regaty Mateusz Praszczak · 2 min czytania Kamil Manowiecki  – mistrz świata mężczyzn w mistrzostwach świata X-15 w wingfoilu 2026 9 listopada 202610:17 Manowiecki mistrzem świata X-15 na Ibizie Sport i regaty Oskar Wojciechowski · 3 min czytania Trimaran SVR-Lazartigue Toma Laperche’a na mecie Route du Rhum 2026 w Pointe-à-Pitre 9 listopada 202610:05 Route du Rhum 2026: Tom Laperche wygrywa z rekordem Sport i regaty Oskar Wojciechowski · 3 min czytania W Miami rozpoczęły się mistrzostwa świata klasy Star 2026 9 listopada 202607:31 Kusznierewicz na mistrzostwach świata Star w Miami Sport i regaty Oskar Wojciechowski · 1 min czytania Okrągły wyświetlacz Galvanic Voice z zielonymi diodami na konsoli sterowej jachtu, obok kompas i radiotelefon B&G 9 listopada 202607:30 Galvanic Sailing: nowa aplikacja na jacht Biznes Oskar Wojciechowski · 2 min czytania Craig Wood z protezami nóg siedzi na burcie katamaranu Sirius II w marinie 8 listopada 202621:34 Craig Wood: film o samotnym rejsie przez Pacyfik Rejsy Mateusz Praszczak · 2 min czytania