Najsłynniejsi żeglarze polarni i ich pionierskie rejsy

Podróżnicy, odkrywcy, kartografowie, a przede wszystkim doskonali żeglarze, którzy pewnie przemierzali trudne akweny. Kim byli najsłynniejsi żeglarze polarni?

Polarne – arktyczne i antarktyczne – wody od wieków są uważane za trudne i wymagające. Dlatego poradzić sobie w nich mogli tylko najlepsi żeglarze, podróżnicy i odkrywcy. Przypomnijmy kilku najważniejszych, których dokonania przeszły do historii.

Christiaan Julius Lodewyck Portman, Śmierć Willema Barentsa, 1836 r. Ze zbiorów National Maritime Museum w Londynie.

Willem Barents

Ten urodzony około 1550 roku holenderski kupiec i podróżnik zasłynął organizacją trzech wypraw, których celem było znalezienie Przejścia Północno-Wschodniego. Jak sądził trasa ta umożliwiłaby łatwiejsze prowadzenie handlu z Chinami. W 1594 roku ekspedycja na żaglowcu „Mercury” dotarła do Nowej Ziemi, ale z powodu gór lodowych zmuszona była zawrócić. Rok później w drugiej wyprawie Willem Barents poprowadził już sześć statków, ale z powodu zamarznięcia Morza Karskiego dotarł niewiele dalej. W 1596 roku Barents po raz trzeci wyruszył na północ, tym razem na czele dwóch jednostek. Żeglarz odkrył Spitsbergen i Wyspę Niedźwiedzią, a następnie po rozdzieleniu wyprawy ponownie dotarł do Nowej Ziemi. Podczas próby przepłynięcia cieśniny Karskie Wrota jego żaglowiec utknął w lodzie. Części uczestników wyprawy udało się przetrwać zimę i na przełomie maja i czerwca na szalupach dotrzeć w okolice przylądka Kola. Niestety około 20 czerwca 1597 roku, Willem Barents zmarł. Inni żeglarze polarni korzystali jednak z jego doświadczeń.

Henry Hudson

John Collier, Ostatnia wyprawa Henry’ego Hudsona, 1881. Ze zbiorów Tate Britain

Młodszy o 15 lat od Willema Barentsa Anglik, Henry Hudson, również starał się pokonać Przejście Północno-Zachodnie. Podczas wypraw zorganizowanych w 1607 i 1608 roku zdołał dotrzeć do Grenlandii, Spitsbergenu i Nowej Ziemi. Podczas trzeciej wyprawy, w 1609 roku, z kolei skierował się w stronę Ameryki, szukając Przejścia Północno-Zachodniego. Płynąc wzdłuż wybrzeży atlantyckich dotarł do ujścia rzeki, której nadano później imię Hudsona. Rok później ponownie wyruszył na zachód. Na żaglowcu „Discovery” Hudson opłynął półwysep Labrador i odkrył zatokę, którą również nazwano po tym podróżniku. Po przezimowaniu w Ameryce chorobliwie ambitny żeglarz planował kontynuować wyprawę, ale na statku – na którym kończyły się zapasy, a stan zdrowia załogi się pogarszał – wybuchł bunt. Buntownicy wrócili na „Discovery” do Anglii, a Hudson z synem i siedmioma innymi żeglarzami pozostawieni zostali w szalupie. Ich los jest nieznany.

Vitus Bering

Pochodzący z Danii Vitus Bering zasłynął poprowadzeniem dwóch rosyjskich ekspedycji mających na celu zbadanie wybrzeży północnego Pacyfiku – m.in. Kamczatki, Morza Ochockiego i Alaski. Podczas pierwszej wyprawy, w 1728 roku, dotarł do cieśniny rozdzielającej Azję i Amerykę Północną, nazwaną później jego imieniem, oraz wpłynął na Ocean Arktyczny. Podczas drugiej wyprawy dotarł do Alaski. W drodze powrotnej płynął wzdłuż Wysp Aleuckich w celu dotarcia do archipelagu Komandorów. Podczas przedłużającej się wyprawy Bering zapadł na szkorbut i nie był w stanie dowodzić. W listopadzie 1741 roku żaglowiec „Św. Piotr” rozbił się na wyspie w archipelagu Wysp Komandorskich (później nazwanej Wyspą Beringa), na której miesiąc później Bering zmarł, podobnie jak większość załogi.

James Cook

Choć znany jest głównie z wypraw do wybrzeży Australii, Nowej Zelandii oraz wysp Oceanii, Anglik James Cook ma też zasługi w żeglarstwie polarnym. W 1773 roku jako pierwszy przeciął południowe koło podbiegunowe podczas poszukiwań Antarktydy, w której istnienie wówczas jedynie wierzono. Rok później, po opłynięciu przylądka Horn, James Cook ponownie skierował się na południe, ale do kontynentu nie dotarł. W 1778 roku na zlecenie brytyjskiej Admiralicji wyruszył na północny Pacyfik, żeby zbadań wybrzeża Ameryki Północnej i odnaleźć Przejście Północno-Zachodnie. Choć to mu się nie udało, to sporządził mapy Alaski i Półwyspu Czukockiego.

James Clark Ross

Urodził się w Wielkiej Brytanii w 1800 roku i od wczesnej młodości brał udział w polarnych wyprawach. Jako osiemnastolatek uczestniczył w poszukiwaniach Przejścia Północno-Zachodniego, a rok później po raz pierwszy zimował w Arktyce. W latach 1839-1843 poprowadził wyprawę do świeżo odkrytej Antarktydy, nanosząc na mapy m.in. zatokę Erebus i Terror, nazwaną przez niego na pamiątkę dwóch okrętów uczestniczących w wyprawie. W latach 1848-1849 prowadził akcję mającą na celu odnalezienie ekspedycji Johna Franklina, która rozpoczęła się w 1845 roku i zaginęła w lodach.

Adolf Erik Nordenskiöld

Georg von Rosen, Odkrywca_A_E_Nordenskiöld, 1886 rok. Ze zbiorów Nationalmuseum Sweden

Przeszedł do historii dzięki pierwszemu w historii przepłynięciu Przejścia Północno-Wschodniego. W latach 50. i 60. XIX wieku jako naukowiec uczestniczył, a następnie organizował wyprawy na Spitsbergen. Na początku lat 70. podjął nieudaną próbę zdobycia bieguna północnego. W 1878 roku na wyposażonym w pomocniczy silnik parowy żaglowcu „Vega” wyruszył w rejs Przejściem Północno-Wschodnim. 20 lipca 1879 roku Nordenskiöld z załogą wpłynął z Oceanu Arktycznego na Pacyfik, a w kwietniu następnego roku wrócił do Szwecji.

Roald Amundsen

Pierwsze ważne doświadczenia polarne zdobył podczas Belgijskiej Wyprawy Antarktycznej, zorganizowanej w latach 1897-1899. W 1903 roku na żaglowcu „Gjøa” wyruszył w rejs w celu zdobycia Przejścia Północno-Zachodniego. 31 sierpnia 1906 roku z sukcesem dotarł do Nome na Alasce. W 1911 roku jako pierwszy człowiek zdobył biegun południowy. Następnie w latach 1918-1925 pokonał również Przejście Północno-Wschodnie.

Ernest Shackleton

Brytyjski podróżnik, który pierwsze szlify zdobywał w antarktycznej ekspedycji Roberta Scotta. W latach 1907-1909 na trzymasztowym żaglowcu „Nimrod” badał Antarktydę. Próbował także zdobyć biegun południowy. W 1915 roku na barkentynie „Endurance” próbował dotrzeć do Antarktydy, którą planował przejść w poprzek. Żaglowiec utknął jednak w paku lodowym, a następnie został zniszczony. Ernestowi Shackletonowi pomimo trudnych warunków udało się dotrzeć szalupą do Georgii Południowej i wezwać pomoc.

Willy de Roos

Belgijski żeglarz, nawigator i pisarz, który w 1977 roku jako pierwszy przepłynął w jednym sezonie, bez zimowania jachtem Przejście Północno-Zachodnie. Na dodatek uczynił to w dużej mierze samotnie, bez sponsorów i rozgłosu. Trudną trasę pokonał na 13-metrowym jachcie „Williwaw”, który obecnie należy do Narodowego Muzeum Morskiego w Antwerpii. Willy de Roos pływał również po wodach antarktycznych. Zmarł 4 sierpnia 2008 roku w wieku 85 lat.