Skala Beauforta dla żeglarzy: stopnie, węzły, stan morza i kiedy zostać w porcie
Skala Beauforta dzieli siłę wiatru na 13 stopni, od ciszy (0°B) po huragan (12°B, od 64 węzłów). Wyjaśniamy, ile węzłów to który stopień, jak wtedy wygląda morze i przy jakiej sile wiatru rozsądny żeglarz zostaje w porcie.
Sztormowe fale z pasmami piany na północnym Pacyfiku · fot. NOAA / Wikimedia Commons, domena publiczna 
Gładkie morze i mała łódź na horyzoncie · fot. Johan Rydberg / Wikimedia Commons, CC0 
Wietrzny dzień w Smygehuk, białe grzebienie na falach · fot. Susanne Nilsson / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0 
Statek między wysokimi falami na wzburzonym morzu · fot. Marius Fiskum / Wikimedia Commons, CC0Każda prognoza dla żeglarzy prędzej czy później mówi językiem stopni Beauforta. „Zachód 5, w porywach 7" to dla doświadczonego sternika gotowy obraz dnia na wodzie, a dla początkującego zagadka. Poniżej rozkładamy skalę Beauforta na czynniki pierwsze: ile to węzłów, jak wygląda wtedy morze i gdzie leży granica, za którą lepiej zostać przy kei.
Skąd się wzięła skala Beauforta
Skalę opracował w 1805 roku irlandzki hydrograf Francis Beaufort, wówczas oficer Royal Navy służący na HMS Woolwich, później kontradmirał. Pierwotnie opisywała, ile żagli może nieść okręt wojenny przy danym wietrze. Dziś to empiryczna miara, która łączy prędkość wiatru z tym, co obserwator widzi na powierzchni morza. Historię i opis kolejnych stopni dobrze streszcza Royal Meteorological Society, a szersze tło o rodzajach wiatrów i sposobach mierzenia ich siły znajdziecie w naszym poradniku.
Ważne zastrzeżenie: stopnie Beauforta dotyczą średniej prędkości wiatru, liczonej zwyczajowo z 10 minut. Porywy bywają o jeden lub dwa stopnie silniejsze i to one kładą jacht na burtę, dlatego w prognozie zawsze czytaj oba numery.
Tabela skali Beauforta: stopnie, węzły i fala
Poniższe wartości pochodzą z morskiej wersji skali publikowanej przez amerykańską służbę meteorologiczną NOAA oraz z zestawienia NCEI. Wysokość fali to wartość prawdopodobna na otwartym morzu; na zamkniętych akwenach, jak Zalew Szczeciński czy jeziora mazurskie, fala jest niższa, ale krótsza i bardziej stroma.
Stopień | Nazwa | Węzły | Fala (m) | Morze |
|---|---|---|---|---|
0 | cisza | poniżej 1 | 0 | gładkie jak lustro |
1 | powiew | 1-3 | 0,1 | drobne zmarszczki bez grzebieni |
2 | słaby wiatr | 4-6 | 0,2 | małe fale, grzebienie szkliste, nie łamią się |
3 | łagodny wiatr | 7-10 | 0,6 | grzebienie zaczynają się łamać, pojedyncze białe baranki |
4 | umiarkowany wiatr | 11-16 | 1 | wydłużone fale, liczne baranki |
5 | dość silny wiatr | 17-21 | 2 | umiarkowane fale, dużo baranków, możliwy pył wodny |
6 | silny wiatr | 22-27 | 3 | duże fale, białe grzebienie wszędzie, pył wodny |
7 | bardzo silny wiatr | 28-33 | 4 | morze się piętrzy, piana układa się w pasma |
8 | sztorm | 34-40 | 5,5 | wysokie fale, grzebienie odrywają się w pył |
9 | silny sztorm | 41-47 | 7 | gęste pasma piany, fale zaczynają się przewracać |
10 | bardzo silny sztorm | 48-55 | 9 | bardzo wysokie fale, morze białe od piany |
11 | gwałtowny sztorm | 56-63 | 11,5 | wyjątkowo wysokie fale, widoczność ograniczona |
12 | huragan | 64 i więcej | ponad 14 | powietrze pełne piany i pyłu wodnego |
Szybki przelicznik: 1 węzeł to 1,852 km/h, czyli około 0,5 m/s. Polskie komunikaty IMGW podają wiatr zwykle w stopniach Beauforta, a aplikacje pogodowe w węzłach lub metrach na sekundę, więc warto mieć ten przelicznik w głowie.
Jak wygląda morze przy kolejnych stopniach
Przy 0-2°B żagle wiszą albo ledwo pracują, a jacht porusza się głównie siłą woli sternika. To idealne warunki na naukę manewrów w porcie, ale nie na przelot.
Przy 3-4°B pojawiają się pierwsze białe baranki i zaczyna się prawdziwe żeglowanie. Dla większości jachtów turystycznych to najprzyjemniejszy zakres: łódka płynie żwawo, przechył jest umiarkowany, załoga nie musi walczyć z żaglami.
Przy 5°B baranki są już wszędzie, a na mniejszych jachtach pora pomyśleć o pierwszym refie. Przy 6°B białe grzebienie pokrywają całą powierzchnię wody, fala na otwartym Bałtyku sięga 3 metrów, a pył wodny leci na pokład. Tu kończy się żegluga rekreacyjna, a zaczyna praca.
Od 7°B morze zaczyna się piętrzyć, a piana z łamiących się fal układa się w pasma wzdłuż kierunku wiatru. Przy 8°B, czyli w sztormie, grzebienie fal odrywają się w pył, a sterowanie wymaga pełnej koncentracji i doświadczenia. Jak wygląda taka pogoda w praktyce, pokazuje nasza relacja o tym, jak IMGW ostrzegało przed sztormem na Bałtyku w trakcie regat.
Przy jakim wietrze zostać w porcie
Nie ma jednej liczby dla wszystkich, bo granica zależy od jachtu, załogi i akwenu. Są jednak progi, które warto traktować poważnie.
Załoga początkująca, mały jacht śródlądowy: rozsądna granica to 4°B, a przy porywach 5-6°B lepiej zostać przy kei. Na jeziorach szkwały przychodzą szybko i z różnych kierunków.
Doświadczona załoga, jacht morski 9-12 m: żegluga przy 5-6°B jest wykonalna na zrefowanych żaglach, ale wyjście z portu przy prognozie 7°B to decyzja, którą trzeba umieć uzasadnić. Przy 6°B warto już zadać sobie pytanie, czy ktoś na pokładzie nie zachoruje i czy port docelowy jest bezpieczny do wejścia przy fali.
Każda załoga: prognoza 8°B, czyli sztormu, oznacza pozostanie w porcie. To próg, od którego brytyjski Met Office wydaje ostrzeżenia sztormowe dla akwenów, a polskie służby publikują ostrzeżenia dla żeglugi.
Przed decyzją sprawdź trzy rzeczy:
Porywy, nie tylko średnią. „5, w porywach 7" to w praktyce dzień na 7°B.
Kierunek wiatru względem wejścia do portu. Silny wiatr z morza przy płytkim wejściu robi krótką, łamiącą się falę nawet przy 5-6°B.
Trend. Wiatr tężejący w ciągu dnia jest groźniejszy niż słabnący, bo powrót wypada w najgorszych warunkach.
Przy jakim wietrze Twoja załoga zostaje w porcie?
Skala Beauforta w prognozach i komunikatach
Współcześnie meteorolodzy podają wiatr w węzłach, kilometrach lub metrach na sekundę, ale prognozy morskie wciąż posługują się stopniami Beauforta, bo jeden numer niesie od razu informację o stanie morza. Pamiętaj, że skala Beauforta opisuje wiatr, a nie falę: fala zależy też od długości rozbiegu wiatru, głębokości i czasu jego działania. Dlatego ten sam wiatr 6°B daje inne morze na Zatoce Gdańskiej, a inne na otwartym Bałtyku.
