Rodzaje wiatrów i ich siła

Jak wyglądałoby dziś żeglarstwo, gdyby nie dociekliwość admirała Francisa Beauforta? Trudno sobie wyobrazić żeglugę bez wynalezionej przez niego skali pozwalającej określić siłę wiatru. To właśnie wiatr stanowi podstawowy napęd dla jachtów i żaglowców przemierzających morza i oceany świata. Dlatego dziś poświęcimy mu nieco więcej uwagi.

Rodzaje wiatrów – Wiatry sezonowe

Pasaty – to stałe, ciepłe wiatry morskie wiejące z umiarkowaną siłą, od 3 do 6 stopni Beauforta. Spotkać je można w strefie międzyzwrotnikowej (między 35° szerokości północnej i 35° szerokości południowej), wieją w kierunku równika. Miejsce, gdzie pasat półkuli północnej i pasat półkuli południowej spotykają się ze sobą, nazywa się międzyzwrotnikową strefą zbieżności (konwergencji) lub bruzdą niskiego ciśnienia.

Monsuny – charakterystyczne dla tych wiatrów jest to, że zmieniają kierunek na przełomie lata i zimy oraz zimy i lata. Rozróżnia się: monsun letni (morski) z pogodą deszczową, związaną z niskim ciśnieniem nad lądem i wysokim nad morzem oraz monsun zimowy (lądowy) z pogodą suchą, spowodowaną wysokim ciśnieniem nad lądem i niskim nad morzem. W półroczu letnim monsuny wieją z morza na ląd, w zimie z lądu na morze. Monsuny najsilniej rozwijają się w strefie południowych wybrzeży Azji. Występują również w Afryce i płd. Australii.

Wiatry lokalne – w wielu regionach geograficznych obserwuje się charakterystyczne wiatry, pojawiające się w określonych porach doby, roku lub przy konkretnym rozkładzie ciśnienia. Nazywa się się je wiatrami lokalnymi, będącymi prądami ogólnej cyrkulacji atmosfery i związanymi z lokalnymi różnicami temperatur.

Wiatry lokalne będące prądami ogólnej cyrkulacji atmosfery

Fen – to suchy, ciepły i zwykle porywisty wiatr, wiejący z gór w doliny.

Wiatr bora – silny, porywisty i chłodny wiatr wiejący w dół po zboczach gór w stronę znacznie cieplejszego morza. Bora w Europie występuje wzdłuż wschodnich wybrzeży Morza Czarnego i północnego Adriatyku, w Ameryce Północnej w Kalifornii.

Mistral – suchy, zimny, porywisty wiatr wiejący w południowej Francji poprzez Masyw Centralny. Jest on związany z lokalnym układem cyrkulacji powietrza – pojawia się, gdy nad wschodnim Atlantykiem tworzy się ośrodek wysokiego ciśnienia, a nad Europą Zachodnią przemieszcza się układ niskiego ciśnienia. Kierunek i siła mistralu nad Morzem Śródziemnym są modulowane przez Alpy, Pireneje i Masyw Centralny. Mistral najczęściej pojawia się w okresie zimowym i wiosennym. Z drugiej strony wiatry mistralowe są znakomite dla windsurfingu.

Wiatry związane z lokalnymi różnicami temperatur

Bryzy – to wiatry wiejące na granicy dwóch obszarów. Wieją od obszaru chłodniejszego do nagrzanego.

Zmiany kierunku, występujące zwykle w rytmie dobowym, wywołane są różnicami w tempie nagrzewania się tych obszarów. Bryza dzienna (morska) wieje znad morza na ląd. W nocy woda oddaje ciepło wolniej niż ląd, dlatego ciśnienie nad wodą jest niższe niż na powierzchni lądu, co powoduje zmianę kierunku wiatru. Bryza nocna (lądowa) przynosi nad wodę suche powietrze znad lądu. Bryza ma typowy zasięg do 20–30 km od linii brzegowej w stronę wody. W stronę lądu zasięg jest mniejszy i uzależniony od charakteru powierzchni.

Zjawiska podobne do bryz, zachodzą również w górach – wiatr dolinny i wiatr górski. Do wiatrów uwarunkowanych termicznie zalicza się także wiatr lodowcowy, który jest grawitacyjnym spływem powietrza systematycznie ochładzanego nad lodowcem.

Cyklony tropikalne – względnie nieduże, lecz szybko pogłębiające się układy niskiego ciśnienia, charakteryzujące się dużymi gradientami ciśnienia i silnymi wiatrami. Powstają w strefie rozciągającej się między 5 a 20° szerokości geograficznej obu półkul, nad pewnymi określonymi rejonami geograficznymi.

Cyklon tropikalny o maksymalnej prędkości wiatru przy powierzchni lądu nieprzekraczającej 17 m/s nazywa się depresją tropikalną. Cyklon o większej prędkości wiatru, ale nie przekraczającej 33 m/s – sztormem tropikalnym, a wiejący z prędkością przekraczającą 33 m/s – huraganem (na Atlantyku i wschodnim Pacyfiku), tajfunem (na północno-zachodnim Pacyfiku), silnym cyklonem tropikalnym (na południowo-zachodnim Pacyfiku i południowo-wschodnim Oceanie Indyjskim), silnym sztormem cyklonicznym (w północnej części Oceanu Indyjskiego), bądź cyklonem tropikalnym (w południowo-zachodniej części Oceanu Indyjskiego).

Cyklony zwrotnikowe tworzą się tylko nad oceanami i nad nimi się przemieszczają. Zależnie od obszaru powstawania cyklony zwrotnikowe mają nazwy lokalne:

– tajfuny – północna część Oceanu Spokojnego, główny obszar powstawania zalega na wschód od Filipin, Archipelag Marshala, Archipelag Marianów, Morze Filipińskie, Morze Chińskie (część południowa), wybrzeża Korei, Chin i Japonii. Potencjalne zagrożenie od czerwca do grudnia. Największe w miesiącach lipiec-październik.

– huragany – północna część Oceanu Atlantyckiego, główny obszar powstawania – Antyle, rejon dodatkowy – Wyspy Zielonego Przylądka, południowa część Oceanu Spokojnego, obszary powstawania – wyspy Tuamotu, Nowe Hebrydy, wybrzeże Meksyku, obszary na wschód od Hawajów. Potencjalne zagrożenie od maja do listopada, największe w miesiącach sierpień-październik.

– cyklony – obszar Oceanu Indyjskiego. Obszary powstawania położone na półkuli północnej – Morze Arabskie i Zatoka Bengalska, potencjalne zagrożenie przez cały rok, największe w miesiącach maj-listopad (Morze Arabskie) i w listopadzie (Zatoka Bengalska). Obszary powstawania położone na półkuli południowej – na północy-wschód od Madagaskaru, potencjalne zagrożenie od listopada do marca, największe w miesiącach styczeń-luty.

– willy-willies – obszary na wschód od Archipelagu Wysp Towarzystwa, Samoa, Fidżi, okolice Nowej Zelandii, wschodnie wybrzeże Australii. Willy-willies: północno-zachodnie wybrzeże Australii, Filipiny, Archipelag Malajski. Potencjalne zagrożenie od grudnia do marca. Największe w styczniu.

Rodzaje wiatrów – Klasyfikacja wiatru wg skali Beauforta

Sir Francis Beaufort opracował skalę nazwaną od jego nazwiska, pozwalającą określić siłę wiatru. Skala powstała w roku 1805, kiedy Beaufort dowodził żaglowcem „Woolwich” w rejsie do Argentyny. Flota brytyjska wprowadziła skalę na stałe do użytku dopiero w roku 1839.

Jak określić kierunek wiatru

Najprostszym „przyrządem” do określania kierunku wiatru jest wimpel. Określając kierunek wiatru, mówimy skąd on wieje. I tak:
wiatr północny (N) – wiatr wieje z północy
wiatr południowy (S) – wiatr wieje z południa
wiatr wschodni (E) – wiatr wieje ze wschodu
wiatr zachodni (W) – wiatr wieje z zachodu.

Są jeszcze kierunki pośrednie:
północno-wschodni (NE)
południowo-wschodni (SE)
południowo-zachodni (SW)
północno-zachodni (NW).

To jednak nie wszystko. Podział kierunków wiatrów jest znacznie bardziej szczegółowy. Jego efektem jest tzw. róża wiatrów, czyli podział koła na 32 kierunki (rumby). Aż do XIX wieku w nawigacji nie stosowano podziału na 360 stopni, ale właśnie na rumby (1 rumb = 11, 25 stopnia). Dzisiaj w rumbach podaje się już tylko kierunek wiatru.

Wiatr rzeczywisty, własny i pozorny

Wiatr rzeczywisty – to wiatr działający na przedmiot znajdujący się w spoczynku (prawdziwy, geograficzny kierunek wiatru).

Wiatr własny – jest to odczucie wiatru, wywołanego przez obiekt przemieszczający się względem nieruchomych mas powietrza. Taki wiatr odczuwamy na pokładzie jachtu płynącego na silniku w bezwietrzną pogodę. Im większa prędkość jachtu, tym silniejszy wiatr własny. Wiatr własny skierowany jest zawsze przeciwnie do kierunku ruchu jachtu.

Wiatr pozorny – jest wypadkową wiatru rzeczywistego i własnego. Jego kierunek i siła zależą od kierunku i siły wiatru rzeczywistego oraz własnego. Tak więc jeżeli cokolwiek wieje, a jacht się porusza, to na pokładzie odczuwamy wiatr pozorny. A ten potrafi się zmieniać nie tylko w zależności od kursu prędkości jacht, ale też zmian siły i kierunku wiatru rzeczywistego.

Rodzaje wiatrów – Podział wiatrów

Bejdewind: wieje skośnie do dziobu statku;
halfdewind: półwiatr , wieje prostopadle do osi symetrii statku;
baksztag: wieje skośnie od rufy;
foredwind: pełny wiatr, wieje prosto od rufy.

Jak określić siłę i kierunek wiatru na morzu

Można posługiwać się służącymi do tego przyrządami, np. wiatrowskazem, ickami (pojedynczymi cienkimi nitkami z lekkiej tkaniny lub włókien przymocowanymi do wanty lub żagla), wimplem anemometrem lub przy pomocy wskaźników. Można też odczytywać kierunek wiejącego wiatru spoglądając na gałęzie czy liście drzew, lub jachty pozostawione na bojach.

Jak mierzy się prędkość wiatru?

Prędkość wiatru określana jest zwykle za pomocą dwóch jednostek miary – w węzłach bądź w metrach na sekundę, a często także w km/h. Węzeł oznacza prędkość 1 mili morskiej na godzinę, a więc około 0,51 m/s. Prędkość wiatru jest wielkością, która charakteryzuje się dużym stopniem zmienności. Stąd też najczęściej meteorolodzy posługują się jej wartością uśrednioną.

Średnią prędkość wiatru oblicza się w okresie 10 minut przed terminem obserwacji. Podawana jest jedynie w liczbach całkowitych. Pojęcie ciszy określa się jako sytuację, w której prędkość wiatru nie przekracza 1 węzła, a więc wynosi ok. 0,5 m/s. Najprostszą metodą pomiaru prędkości wiatru jest analiza widocznych rezultatów oddziaływania wiatru na powierzchni litosfery. Umożliwia to skala wiatrów Beauforta.

Na naszej stronie głównej www.zeglarski.info znajdziesz okno, które pomoże Ci określić siłę wiatru. Zapraszamy!