Żagle na jachcie – rodzaje, zastosowanie i budowa

Rodzajów żagli i typów ożaglowania jest tak wiele, że ich znajomość wydaje się wiedzą tajemną, której zgłębienie wymaga lat nauki. Tymczasem nie jest to takie trudne. Wystarczy tylko odpowiednio tę wiedzę usystematyzować.

Zacznijmy od tego, czym w ogóle jest żagiel. To nic innego jak pędnik, który wykorzystuje wiatr do przemieszczania się jachtu. Prędkość jachtu i kierunek, zależy nie tylko od wiatru. Liczy się również kształt i powierzchnia żagla.

Nazwy żagli i ich przeznaczenie

Żagiel zwykle kojarzy się z trójkątem przypiętym do drewnianej pionowej belki zwanej masztem. I rzeczywiście, żagle są na ogół trójkątami, ewentualnie wariacjami na temat trójkąta. Żagle możemy dzielić na kilka sposobów, na przykład w zależności od kształtu czy sposobu mocowania. Najlepiej jednak dzielić je w zależności od zastosowania. W tym przypadku rozróżniamy żagle podstawowe, rejsowe oraz regatowe, i żagle sztormowe. Grupa żagli podstawowych jest najliczniejsza, a otwiera ją grot.

Grot to najważniejszy żagiel na jachcie. Stanowi główny napęd i jest używany przy wszystkich kursach i przy każdej sile wiatru. Warto wiedzieć, że grot to nie jakiś konkretny żagiel o określonym kształcie czy powierzchni. W przypadku jachtu z pojedynczym żaglem właśnie ten żagiel. Gdy żagli jest więcej, to żagiel największy albo podstawowy dla konkretnego typu ożaglowania jednostki. W przypadku jachtów dwumasztowych to główny żagiel wyższego masztu. W przypadku dwóch równych masztów, grotem jest główny żagiel masztu tylnego.

Fok to drugi najważniejszy i najpopularniejszy żagiel na jachcie. Umocowany jest z przodu, na linie zwanej sztagiem. Ułatwia odpadanie, czyli skręcanie dziobem od linii wiatru.

Genua to zamiennik foka. Ma zwiększoną powierzchnię i służy do szybkiej żeglugi kursami ostrymi. Jest kilka rodzajów genui przeznaczonych do żeglowania w odmiennych warunkach wiatrowych, od wiatrów bardzo słabych do silnych.

Bezan jest żaglem używanym na jachtach co najmniej dwumasztowych. Umieszczany jest na tylnym maszcie

Kliwer z kolei umieszczany jest przed masztem przednim. Zaliczany jest do sztaksli przednich. O sztakslach będzie jeszcze mowa dalej.

Grupa żagli przeznaczonych do pływania na wiatrach pełnych jest najmniejsza, bo składa się tylko z dwóch żagli. Oba odbiegają kształtem od klasycznego trójkąta.

Spinaker  jest dużym, symetrycznym żaglem sferycznym. Pływa się z nim pełnymi kursami, baksztagami i fordewindem.To żagiel, który nie lubi konkurencji. Jeśli chce się go używać, trzeba zrzucić wszystkie pozostałe żagle przednie.

Genaker to żagiel również sferyczny. Jest asymetryczny. Pływa się na nim od pełnego bajdewindu do baksztagu.

Ostatnia grupa żagli to żagle sztormowe. Mają one zmniejszoną powierzchnię i są wykonane z bardzo mocnych materiałów. Również w tej grupie mamy do czynienia z dwoma żaglami, których używa się przy silnym wietrze.
Odmianą genakera jest blister. Jego wyjątkowość polega m.in. na tym, że lik dolny mocowany jest do pokładu a nie do genakerbomu. Tego żagla używa się w wiatrach pełnych, od półwiatru do fordewindu.

Trajsel to pierwszy żagiel sztormowy. Jego powierzchnia jest mniejsza od powierzchni zrefowanego grota, dlatego zastępuje żagiel główny podczas sztormu.

Fok sztormowy jest mniejszy od zwykłego foka.

Żagle o nietypowych kształtach

Poza klasycznymi trójkątami i ich pochodnymi określanymi zbiorczo jako ożaglowanie bermudzkie, na jachtach stosujemy również żagle o bardziej nietypowych kształtach. Na dużych żaglowcach to oczywiście żagle rejowe, z reguły czworokątne, ale na mniejszych jednostkach spotykamy np. ożaglowanie gaflowe, w którym wykorzystuje się czworokątny, trapezowy żagiel umocowany na maszcie, bomie i ustawionym skośnie na drzewcu zwanym gaflem. Wariantem tego ożaglowania jest ożaglowanie gaflowe z topslem, czyli trójkątnym górnym żaglem, umieszczonym nad gaflem i przymocowanym do masztu.

Inne nietypowe żagle także mają kształt nieregularnych czworokątów, jak w przypadku ożaglowania arabskiego czy rozprzowego i lugrowego.

Z jakich części składa się żagiel

Żagle szyje się z brytów, czyli pasów materiału (współcześnie jest to poliester, np. dacron, choć są żagle wykonane z kevlaru i innych materiałów).

Krawędź żagla to lik. Jest ich kilka, w zależności od rodzaju ożaglowania. W przypadku ożaglowania gaflowego wyróżniamy: lik przedni przy maszcie, lik tylny bądź wolny naprzeciw niego, lik górny przy gaflu oraz lik dolny przy bomie.
Przy ożaglowaniu bermudzkim występują trzy liki – przedni, wolny oraz dolny. Żagle rejowe mają lik górny, dolny oraz dwa boczne. W przypadku spinakerów występują dwa liki boczne oraz jeden dolny. Liki często wzmocnione są tzw. bantami.

Banty to miejsca, w których nałożonych jest kilka warstw tkaniny. Mocuje się w nich remizki lub luwersy. Odmianą banty służącą do refowania jest refbanta stanowiąca pas znajdujący się w pewnej odległości od liku dolnego. W tym pasie osadzone są remizki, przez które przechodzą reflinki wykorzystywane do refowania żagla poprzez przywiązania jego części do bomu. Liki przymocowane są do drzewców za pomocą likliny, czyli liny wszytej w krawędź żagla.

Miejsce zetknięcia się dwóch lików to róg żagla. Otwory znajdujące się w rogach okute są remizkami lub wszyte w nie są luwersy, bądź pętle z lin zwane uchami. Ich nazewnictwo zależne jest od elementu mocującego.

W ożaglowaniu gaflowym wyróżniamy cztery rogi. To róg halsowy – tu mocuje się linkę mocującą róg żagla z bomem lub pokładem, róg fałowy mieszczący się przy zetknięciu liku przedniego oraz górnego, róg pikowy – inaczej pik, w miejscu zetknięcia liku wolnego oraz górnego i róg szotowy, czyli miejsce zetknięcia się liku dolnego z likiem tylnym – tradycyjnie miejsce mocowania szotów.
mocowania szotów.

W ożaglowaniu bermudzkim mamy tylko trzy rogi. Są to: róg fałowy w miejscu mocowania fału, róg halsowy, róg szotowy. W przypadku ożaglowania rejowego mamy do czynienia z dwoma rogami górnymi i dwoma rogami szotowymi.

Jest jeszcze latacz…

Czy to już wszystko, co trzeba wiedzieć o żaglach? Z pewnością nie. Nie wspomnieliśmy o jeszcze jednym żaglu, o którym należy pamiętać. To latacz. Ten trójkątny żagiel jest sztakslem przednim i używany jest przy słabych wiatrach. Czym z kolei są sztaksle, jakie są ich rodzaje które żagle są sztakslami, a które nie? O tym napiszemy następnym razem.