Słyszeliście o… ekspedycji „Challengera”?

Była to pierwsza nowoczesna wyprawa oceanograficzna, podczas której odkryto m.in. ponad 4000 gatunków zwierząt i Rów Mariański. 150 lat temu, 21 grudnia 1872 roku, rozpoczęła się ekspedycja „Challengera”.

Wyprawa zorganizowana została za sprawą brytyjskiego fizyka i zoologa Williama Benjamina Carpentera. W latach 40. XIX wieku zaczął opisywać otwornice i liliowce, co było później impulsem do rozszerzenia badań o inne organizmy żyjące w głębi oceanów. W latach 1868-1870, wspólnie z innym badaczem – Charlesem Wyvillem Thomsonem, zorganizował ekspedycje naukowe na żaglowcach „Lightning” i „Porcupine” na wody na północ od Szkocji. Podczas rejsów zainteresował się też cyrkulacją wody w oceanie, przez co zaczął myśleć o kolejnej, znacznie większej wyprawie.

Do organizacji wokółziemskiej, oceanograficznej ekspedycji udało się Carpenterowi namówić brytyjski rząd i admiralicję. Przychylność władz wynikała m.in. rozwoju podmorskich linii telegraficznych, do tworzenia których przydatne były badania oceanograficzne. Wokół projektu udało mu się też zgromadzić śmietankę europejskich naukowców, którym przewodził Charles Wyville Thomson. Jednostką, na której postanowiono popłynąć, był dostarczony przez Royal Navy żaglowiec z dodatkowym napędem parowym „Challenger”. Za sterem zbudowanej w 1858 roku niespełna 69-metrowej jednostki stanął George Nares, doświadczony oficer, który w latach 1852-1854 brał udział w poszukiwaniach zaginionej arktycznej wyprawy Johna Franklina.

Załoga „Challenger” w październiku 1874 roku.

21 grudnia 1872 roku „Challenger” wypłynął z Portsmouth z ponad 200-osobową załogą w rejs, który zakończy dopiero 24 maja 1876 roku. Naukowcy postawili sobie za cele m.in. badanie warunków fizycznych w głębi oceanów, składu chemicznego wody oraz organizmów. 1873 roku spędzili na Atlantyku, najpierw w północnej części, a w drugiej połowie roku na południowej. Na początku 1874 roku ekspedycja przez Ocean Indyjski dotarła do Australii i Nowej Zelandii i rozpoczęła badania Pacyfiku, które były kontynuowane przez 1875 rok. Na początku następnego roku przepłynęli przez cieśninę Magellana z powrotem na Atlantyk. Łącznie podczas wyprawy żaglowiec pokonał blisko 80 000 Mm.

Wyniki badań przeprowadzonych przez członków załogi „Challengera” były oszałamiające. Pomiary przeprowadzone zostały w 360 miejscach na całym świecie. Dzięki nim odkryto m.in. Rów Mariański, którego najgłębsza część otrzymała później nazwę Głębi Challengera. Opisano też około 4700 gatunków wcześniej nieznanych organizmów. Niektóre z nich, przechowywane w alkoholu, są badane jeszcze dzisiaj. Raport z badań liczy prawie 30 000 stron i został podzielony na 50 tomów. Charles Wyville Thomson, szef badań naukowych, otrzymał tytuł szlachecki, podobnie jak kapitan George Nares, który rok później poprowadził Brytyjską Ekspedycję Arktyczną.

Mniej szczęścia miał „Challenger”, który po kilku latach przekształcony został w hulk. Ostatecznie rozebrany został w 1921 roku. Nie zapomniano o nim jednak. W 1932 roku zwodowano jednostkę badawczą Royal Navy, która również otrzymała to imię. Z kolei w 1983 roku nazwano tak drugi amerykański prom kosmiczny.