Teresa Remiszewska: pierwsza Polka, która samotnie przepłynęła Atlantyk (od Zenita do OSTAR 1972)

Teresa Remiszewska jest pierwszą Polką, która samotnie przepłynęła Atlantyk. W 1972 roku, startując w regatach samotników OSTAR na jachcie Komodor, pokonała trasę z Plymouth w Anglii do Newport w Stanach Zjednoczonych w 57 dni, 3 godziny i 18 minut. Była czwartą kobietą w historii żeglarstwa, która przepłynęła ten ocean w pojedynkę. Dwa lata wcześniej, na jachcie Zenit, zdobyła przydomek Pierwszej Damy Bałtyku.

Te dwie łodzie często się w opowieściach mieszają, dlatego warto je rozdzielić od razu: Zenit to rejs bałtycki z 1970 roku, Komodor to przelot atlantycki z 1972 roku. Oba razem składają się na jedną z najciekawszych biografii w historii polskiego żeglarstwa.

Kim była Teresa Remiszewska z Międzychodu

Teresa Remiszewska urodziła się 19 czerwca 1928 roku w Międzychodzie, a zmarła 2 marca 2002 roku. Żeglarskie szlify zdobywała w kilku klubach, między innymi w Jacht Klubie Budowlani w Nowej Hucie oraz w środowisku gdyńskim, związanym z Centrum Wychowania Morskiego. W 1965 roku otrzymała odznakę Zasłużonego Działacza Żeglarstwa, co pokazuje, że zanim stała się rozpoznawalna jako samotniczka, od lat pracowała na rzecz żeglarstwa jako działaczka.

Po powrocie z Ameryki wyszła za mąż za pilota Jerzego Damsza, stąd podwójne nazwisko Remiszewska-Damsz, pod którym figuruje w wielu opracowaniach. Jej córka Danuta została kapitanem jachtowym, a syn Andrzej inżynierem budowy okrętów.

Rejs jachtem Zenit w 1970 roku: Pierwsza Dama Bałtyku

W 1970 roku Teresa Remiszewska jako pierwsza Polka odbyła samotny rejs po Bałtyku, pokonując 690 mil morskich. Płynęła na jachcie Zenit typu Vega, wypożyczonym z Centralnego Ośrodka Żeglarstwa. Za ten przelot otrzymała III nagrodę w konkursie Rejs Roku 1970 i przydomek, który przylgnął do niej na zawsze: Pierwsza Dama Bałtyku.

Ten samotny rejs był dla niej sprawdzianem przed czymś znacznie większym. Bałtyk, z krótką, stromą falą i gęstym ruchem statków, bez litości uczy wachtowania w pojedynkę, a doświadczenie z Zenita dało jej pewność, że może myśleć o oceanie.

Regaty OSTAR 1972: z Plymouth do Newport na jachcie Komodor

OSTAR, czyli Observer Single-handed Trans-Atlantic Race, to transatlantyckie regaty samotników z Plymouth do Newport, rozgrywane pod dominujące wiatry zachodnie. W edycji z 1972 roku Teresa Remiszewska wystartowała na jachcie Komodor. Dla polskiego żeglarstwa był to udział symboliczny: kobieta, samotnie, na regatach uważanych za jeden z najtrudniejszych sprawdzianów oceanicznych.

Kłopoty zaczęły się jeszcze przed startem. Przelot do Plymouth przeciągnął się i żeglarka dotarła tam spóźniona, co kosztowało ją karę czasową. Na oceanie doszła poważna awaria: pękł maszt główny, który trzeba było naprawiać w trakcie rejsu. Mimo to nie zawróciła. Linię mety w Newport minęła po 57 dniach, 3 godzinach i 18 minutach żeglugi.

Wynik w tabeli nie był imponujący, ale organizatorzy docenili coś innego. Brytyjczycy przyznali jej nagrodę za najlepszą pracę żeglarską (best seamanship), wyróżnienie za postawę na morzu, a nie za prędkość. W kraju otrzymała za ten rejs nagrodę specjalną w konkursie Rejs Roku 1972.

Czwarta kobieta w historii samotnie przez Atlantyk

Przepływając Atlantyk w pojedynkę, Teresa Remiszewska stała się czwartą kobietą w historii żeglarstwa, która tego dokonała, i pierwszą Polką. Był rok 1972, cztery lata przed tym, jak w samotny rejs dookoła świata wyruszyła Krystyna Chojnowska-Liskiewicz, później uczczona w Alei Żeglarstwa Polskiego jako Pierwsza Dama Oceanów. Remiszewska przetarła więc szlak, którym polskie żeglarki poszły potem jeszcze dalej.

Szerszy kontekst daje nasz tekst o tym, jak odkrywać historię samotnych żeglarzy, od Joshuy Slocuma po Leonida Teligę.

Teresa Remiszewska w liczbach: najważniejsze daty

Z tego zestawienia dobrze widać, że dwa przełomowe rejsy dzieliły zaledwie dwa lata, a od Bałtyku do Atlantyku żeglarka doszła w wieku ponad czterdziestu lat. To dodatkowy argument za tym, że jej historia inspiruje osoby, które zaczynają żeglarstwo morskie później niż w młodości.

Książka Z goryczy soli moja radość

Swoje przygotowania i przelot przez ocean Teresa Remiszewska opisała w książce Z goryczy soli moja radość, wydanej w 1976 roku przez Wydawnictwo Literackie w Krakowie. Książka została nagrodzona Nagrodą im. Leonida Teligi, a w 2019 roku doczekała się wznowienia, więc dziś można ją znaleźć w księgarniach i bibliotekach.

Mniej znany wątek jej biografii to praca translatorska. Pod pseudonimem Urszula Karpińska przetłumaczyła na polski książkę Normana Daviesa Orzeł biały, czerwona gwiazda.

Jak Gdynia i polskie żeglarstwo upamiętniają Teresę Remiszewską

W 1995 roku Polski Związek Żeglarski nadał Teresie Remiszewskiej godność Członka Honorowego. Po jej śmierci, w 2003 roku, została wpisana do Panteonu Gdyni. Ma również gwiazdę w Alei Zasłużonych Ludzi Morza w Rewie oraz tablicę w Alei Żeglarstwa Polskiego przy basenie jachtowym im. Mariusza Zaruskiego w Gdyni.

Podczas spaceru po gdyńskiej marinie tablica Pierwszej Damy Bałtyku to dobry przystanek, żeby przypomnieć sobie, że samotna żegluga oceaniczna w wykonaniu Polek zaczęła się właśnie od niej.