100 lat polskiego żeglarstwa: bandera jachtu „Polonia”

W siedzibie głównej Narodowego Muzeum Morskiego w Gdańsku, w Spichlerzach na Ołowiance, prezentowana jest wystawa czasowa „100 lat polskiego żeglarstwa”. Można na niej zobaczyć ponad 200 zabytków związanych z najważniejszymi wydarzeniami w historii polskiego żeglarstwa. W naszym cyklu Radosław Paternoga, kurator wystawy z Działu Historii Wychowania Morskiego, przedstawia niektóre z nich. 

O żeglarskich losach braci Ejsmontów napisano kilka ciekawych artykułów. Próbując ująć historię skrótowo warto wspomnieć, że bliźniacy Mieczysław i Piotr czuli ogromną potrzebę wyruszenia w rejs dookoła świata. Swój plan próbowali zrealizować na wiele sposobów. W końcu w 1965 r., w Kopenhadze będąc członkami różnych załóg, zeszli z jachtów, po czym uzyskali azyl w Danii.

Podjęli tam pracę, a za zarobione pieniądze kupili jacht, który nazwali „John”. Wyruszyli w rejs, jednak na Morzu Północnym doszło do kolizji z tankowcem. Za otrzymane odszkodowanie i przy pomocy duńskiej „Polonii” kupili kolejny jacht, który nazwali „John II”. Ponownie wypłynęli w wymarzony rejs, tym razem docierając do Miami. Tam okazało się, że stan techniczny „Johna II” jest zły i nie będzie można na nim kontynuować rejsu.

Za fundusze uzyskane podczas zbiórki zorganizowanej wśród Polonii i dzięki ciotce zamieszkałej w Detroit, braci kupili trzeci jacht, który nazwali „Polonia”. W rejs dookoła świata wypłynęli z Nowego Jorku 12.07.1969 r. Jego trasa wiodła przez Wyspy Kanaryjskie, Rio de Janeiro do Buenos Aires. W stolicy Argentyny do załogi dołączył 22-letni Wojciech Dąbrowski.

Ostatnią informację bracia przekazali rodzinie z Puerto Deseado. Kolejnym i ostatnim portem przed Hornem miał być Río Gallegos, do którego jednak nigdy nie dotarli. Poszukiwania prowadzone przez argentyńską marynarkę i lotnictwo nie przyniosły rezultatów, więc po kilku miesiącach uznano ich za zaginionych.

Kilka zdań o samej banderze, którą w zasadzie trudno uznać za… banderę. Osoby znające przepisy i ceremoniał morski bez trudu odnajdą w niej szereg dyskwalifikujących błędów. Wzorem nawiązuje do bandery wojennej, przy czym jest jej lustrzanym odbiciem.

Obszyta jest niebieskim pasem materiału, na białym polu znajduje się naszyty płat z orłem w koronie, ponad którym widnieje napis „S.Y. POLONIA”. Bracia Ejsmontowie niezbyt pochlebnie wyrażali się o systemie panującym w tamtym czasie w naszym kraju, więc zapewne zastosowana przez nich symbolika była wyrazem marzeń o wolnej Polsce.

Prawdopodobnie bandera była używana także na jachcie „John II”, a po zmianie jachtu naszyto na białym polu naszywkę z orłem i nazwą jednostki. Takich naszywek z całą pewnością Mieczysław i Piotr mieli więcej i stanowiły one odpowiednik pamiątkowych proporców, jakie często mają w swojej dyspozycji kapitanie i właściciele jachtów.

W zbiorach Narodowego Muzeum Morskiego w Gdańsku znajduje się taka naszywka pozyskana od rodziny Jerzego Świechowskiego – członka załogi jachtu „Dal”. Nie ma natomiast pewności, w którym porcie bandera z „Polonii” została pozostawiona. Niestety w dokumentach sprzed 45 lat, kiedy to zabytek był przekazywany do Muzeum, nie ma takiej informacji.

„100 lat polskiego żeglarstwa” – pierwsza wystawa w historii rodzimego muzealnictwa, która przedstawia historię polskiego jachtingu z punktu widzenia wielkiej różnorodności składających się na nią zagadnień. Samotne rejsy dookoła świata, trudne początki i późniejsze sukcesy na arenach olimpijskich, tradycje wychowania morskiego, żeglarstwo śródlądowe, działalność klubowa i żeglarskie osiągnięcia Polaków na emigracji – zwiedzanie ekspozycji jest podróżą zarówno przez najgłośniejsze wydarzenia, jak i mniej znane dzieje polskiego sportu żaglowego. A wszystko to zamknięte w immersyjnej przestrzeni nawiązującej do morza, spienionych fal i bezkresnego horyzontu. Narodowe Muzeum Morskie w Gdańsku zaprasza na wystawę do Spichlerzy na Ołowiance od 12 maja 2024 r. do 4 maja 2025 r.