Historia

Słyszeliście, że marynarz Popeye był Polakiem? Historia Franka „Rocky'ego” Fiegla z Chester

Marynarz Popeye, bohater komiksów i kreskówek od 1929 roku, miał prawdopodobnie pierwowzór w Franku „Rockym” Fieglu z Chester w stanie Illinois. Rodzina Fiegla pochodziła z Czarnkowa w Wielkopolsce i nazywała się pierwotnie Figiel. Wyjaśniamy, co w tej historii jest potwierdzone, a co pozostaje legendą.

Marynarz Popeye w kadrze z filmu animowanego Popeye the Sailor Meets Sindbad the Sailor z 1936 rokuPopeye w kreskówce Popeye the Sailor Meets Sindbad the Sailor z 1936 roku · fot. Fleischer Studios / kadr z filmu z 1936 roku
Galeria zdjęć (5) - zobacz wszystkie

Marynarz Popeye to jedna z najbardziej rozpoznawalnych postaci popkultury XX wieku: jednooki wilk morski z fajką w kąciku ust, przedramionami jak beczki i puszką szpinaku pod ręką. Od lat powtarzana jest opowieść, że miał on prawdziwy pierwowzór, a był nim człowiek o polskich korzeniach. Sprawdziliśmy, ile w tej historii jest faktów, a ile dopowiedzeń.

Kim był pierwowzór Popeye'a

Za pierwowzór Popeye'a uchodzi Frank „Rocky” Fiegel z Chester, niewielkiego miasta nad Missisipi w stanie Illinois. W tym samym mieście urodził się i dorastał Elzie Crisler Segar, twórca marynarza. Fiegel urodził się w 1868 roku i zmarł 24 marca 1947 roku. Nigdy się nie ożenił, przez lata mieszkał z matką, a potem sam.

Opisy Fiegla, zbierane przez dziennikarzy i historyków z Chester, brzmią jak scenariusz komiksu. Był krępym mężczyzną o wydatnym podbródku, nie rozstawał się z fajką i mówił kącikiem ust. Miał uszkodzone oko. Słynął z siły i skłonności do bójek na pięści, a jednocześnie z życzliwości dla dzieci, którym rozdawał słodycze. Nie miał stałej pracy: dorabiał jako barman i robotnik, a wolny czas spędzał w miejscowych saloonach.

Fiegel nie był żeglarzem ani marynarzem. Cechy, które przeszły do komiksu, to wygląd, temperament i sposób bycia, a nie morski życiorys. Marynarskie przygody dopisał postaci dopiero Segar.

Rysunek marynarza Popeye z fajką i umięśnionym przedramieniem wyprowadzającego cios
Rysunek marynarza Popeye z fajką i umięśnionym przedramieniem wyprowadzającego cios · fot. Bela Zaboly, King Features Syndicate / Wikimedia Commons, domena publiczna

Polskie korzenie Franka Fiegla

Polski wątek tej historii opiera się na danych genealogicznych. Według serwisu MyHeritage, na który powołują się m.in. polskie wydanie National Geographic i portal Culture.pl, rodzice Franka, Bartłomiej i Anna, pochodzili z Czarnkowa w Wielkopolsce. Rodzina wyemigrowała do Stanów Zjednoczonych w drugiej połowie XIX wieku, a jej nazwisko zapisywano pierwotnie jako Figiel. Pisownię Fiegel przyjęto już w Ameryce.

Źródła nie są zgodne co do tego, czy Frank urodził się jeszcze w Wielkopolsce, czy już po przyjeździe rodziny do USA. Część anglojęzycznych opracowań podaje Polskę jako miejsce urodzenia, inne mówią jedynie o polskim pochodzeniu rodziców. Pewne jest polskie pochodzenie rodziny, a nie miejsce urodzenia samego Franka.

Polskie słowo „figiel” oznacza psikus albo żart. Trudno o bardziej pasujące nazwisko dla pierwowzoru bohatera komiksu.

Pasek komiksu Thimble Theatre z pierwszym występem marynarza Popeye w gazecie z 1929 roku
Pasek komiksu Thimble Theatre z pierwszym występem marynarza Popeye w gazecie z 1929 roku · fot. E. C. Segar / Wikimedia Commons, domena publiczna

Co jest potwierdzone, a co pozostaje legendą

Najmocniejszym dowodem na związek Fiegla z Popeye'em jest jego nagrobek na cmentarzu katolickim w Chester. Wyryto na nim wizerunek marynarza i napis, że Fiegel był inspiracją dla postaci Popeye'a. To jednak upamiętnienie lokalnej społeczności, a nie deklaracja autora komiksu.

Elzie Crisler Segar zmarł w 1938 roku i nigdy publicznie nie wskazał, na kim wzorował swojego bohatera. Wokół tej sprawy krążą sprzeczne wersje: według jednych Fiegel wiedział, że stał się inspiracją, i dostawał od rysownika czeki, według innych nic o tym nie wiedział. Żadnej z tych wersji nie da się dziś jednoznacznie potwierdzić. Uczciwie trzeba więc mówić, że Fiegel to prawdopodobny, a nie udowodniony pierwowzór Popeye'a.

Ulica w Chester w stanie Illinois z murałem zapraszającym do pomnika Popeye
Ulica w Chester w stanie Illinois z murałem zapraszającym do pomnika Popeye · fot. TCP04 / Wikimedia Commons, CC BY 4.0

Jak powstał marynarz Popeye

Popeye zadebiutował 17 stycznia 1929 roku w komiksie prasowym Thimble Theatre, który Segar rysował od 1919 roku. Głównymi bohaterami serii byli wcześniej Olive Oyl i jej brat Castor Oyl. Gdy fabuła wymagała kogoś, kto poprowadzi statek na wyprawę na Dice Island, Segar wprowadził do niej marynarza. Postać miała być epizodem, ale czytelnicy pokochali ją tak bardzo, że szybko przejęła cały komiks.

Z czasem wokół Popeye'a pojawiła się cała galeria postaci: łakomczuch J. Wellington Wimpy w 1931 roku, rywal Bluto w 1932 roku i przybrany syn Swee'Pea w 1933 roku. Segar budował świat pełen absurdalnego humoru, a jego bohater mówił łamaną angielszczyzną, z której najbardziej znane jest zdanie „I yam what I yam”.

Kolorowe drewniane domki Popeye Village nad zatoką Anchor Bay na Malcie
Kolorowe drewniane domki Popeye Village nad zatoką Anchor Bay na Malcie · fot. Frank Vincentz / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

Szpinak, kreskówki i Hollywood

Szpinak, dziś nierozerwalnie związany z Popeye'em, w komiksie Segara pojawiał się tylko okazjonalnie. Znakiem firmowym marynarza uczyniło go dopiero studio braci Fleischerów, które od 1933 roku produkowało kreskówki z Popeye'em dla wytwórni Paramount. Puszka szpinaku, po której zjedzeniu bohater zyskuje nadludzką siłę, stała się stałym punktem niemal każdego odcinka.

Po przejęciu studia Fleischerów przez Paramount w 1942 roku kreskówki produkowało dalej Famous Studios, aż do 1957 roku. W 1980 roku Robert Altman nakręcił aktorski musical „Popeye” z Robinem Williamsem w roli tytułowej. Zdjęcia kręcono na Malcie, a zbudowana na potrzeby filmu osada działa do dziś jako atrakcja turystyczna Popeye Village.

1 stycznia 2025 roku pierwszy komiks z Popeye'em przeszedł w Stanach Zjednoczonych do domeny publicznej. Prawa do znaku towarowego postaci zachował jednak syndykat King Features.

Popeye w Polsce: marynarz Kubuś

Popeye był znany w Polsce jeszcze przed II wojną światową, ale pod innym imieniem: jako marynarz Kubuś. Po wojnie polscy widzowie znali go przede wszystkim z amerykańskich filmów animowanych, emitowanych w telewizji pod oryginalnym imieniem.

Postać marynarza z fajką do dziś pojawia się w polskich rozmowach o żeglarstwie i morzu, choć z prawdziwym życiem na pokładzie ma niewiele wspólnego. Podobnie jak galiony zdobiące dzioby dawnych żaglowców, Popeye należy do morskiej wyobraźni bardziej niż do morskiej praktyki.

Chester, czyli miasto Popeye'a

Chester w stanie Illinois zbudowało na legendzie Popeye'a swoją tożsamość. W 1977 roku w Parku Pamięci Elziego C. Segara stanął brązowy pomnik marynarza o wysokości około 1,8 metra. Od 2006 roku miasto co roku dodaje kolejne posągi bohaterów Thimble Theatre, tworząc szlak postaci Popeye Character Trail: są na nim m.in. Wimpy, Olive Oyl ze Swee'Pea i Bluto.

W budynku dawnej opery, w której młody Segar pracował, działa sklep Spinach Can Collectibles z niewielkim muzeum Popeye'a. Zgromadzono w nim ponad 2000 pamiątek związanych z postacią: zabawek, plakatów, komiksów i kostiumów.

Polacy w amerykańskiej opowieści o morzu

Historia Franka Fiegla to jeden z wielu przykładów, jak potomkowie polskich emigrantów zapisali się w amerykańskiej kulturze. Polonia od pokoleń jest obecna także w amerykańskim żeglarstwie, o czym pisaliśmy przy okazji polskich żeglarzy z Nowego Jorku, którzy chcą być ambasadorami kraju.

Jeśli lubicie takie historie z pogranicza faktu i legendy, sięgnijcie też po opowieść o Enrique z Malakki, który mógł wyprzedzić wyprawę Magellana, oraz po przegląd najsłynniejszych statków i okrętów w historii.

Najczęściej zadawane pytania

Czy Popeye był Polakiem?
Sam Popeye jest postacią fikcyjną, ale jego prawdopodobny pierwowzór, Frank „Rocky” Fiegel z Chester w stanie Illinois, miał polskie korzenie. Według danych MyHeritage rodzina Fiegla pochodziła z Czarnkowa w Wielkopolsce i nazywała się pierwotnie Figiel.
Kto był pierwowzorem Popeye'a?
Za pierwowzór Popeye'a uchodzi Frank „Rocky” Fiegel (1868–1947), barman i robotnik z Chester, rodzinnego miasta rysownika Elziego Crislera Segara. Fiegel słynął z siły, bójek, fajki i życzliwości dla dzieci. Segar nigdy publicznie tego nie potwierdził.
Kiedy powstał marynarz Popeye?
Popeye zadebiutował 17 stycznia 1929 roku w komiksie prasowym Thimble Theatre Elziego Crislera Segara. Postać miała być epizodyczna, ale szybko stała się głównym bohaterem serii, a od 1933 roku także kreskówek studia Fleischerów.
Gdzie jest pochowany Frank Fiegel?
Frank Fiegel jest pochowany na cmentarzu katolickim w Chester w stanie Illinois. Na jego nagrobku umieszczono wizerunek Popeye'a i napis, że był on inspiracją dla postaci marynarza.
Jak nazywał się Popeye w przedwojennej Polsce?
W przedwojennej Polsce Popeye był znany jako marynarz Kubuś. Po wojnie polscy widzowie poznawali go głównie z amerykańskich filmów animowanych pod oryginalnym imieniem.
← Wróć do portalu

Czytaj również

Więcej artykułów
Czteroosobowa załoga Trynidadu i Tobago wychylona za burtę przechylonego jachtu RS21 13 listopada 202607:30 Żeglarstwo bez wzroku: zaufanie i czucie łódki Sport i regaty Mateusz Praszczak · 2 min czytania Corentin Horeau z uniesionymi rękami w kokpicie jachtu IMOCA MACSF po zwycięstwie w Route du Rhum 2026 12 listopada 202618:06 Route du Rhum 2026: Horeau wygrywa IMOCA z rekordem Sport i regaty Oskar Wojciechowski · 3 min czytania Kapitan Marek Lewenstein z nagrodą Żeglarski Gryf przy mikrofonie podczas Zachodniopomorskiej Gali Żeglarskiej w Szczecinie 12 listopada 202615:49 Żeglarskie Gryfy 2026: zgłoszenia do 6 grudnia Sport i regaty Oskar Wojciechowski · 1 min czytania Samorządowiec przemawia do mikrofonów, za nim czterech przedstawicieli samorządów Powiatu Puckiego 12 listopada 202614:11 Plan ochrony Zatoki Puckiej: uwagi do 13 listopada Turystyka Michał Łaszkiewicz · 2 min czytania Jachty klasy Star na trasie mistrzostw świata 2026 na Biscayne Bay w Miami 12 listopada 202613:15 Kusznierewicz 2. i 3. w wyścigach MŚ Star w Miami Sport i regaty Michał Łaszkiewicz · 3 min czytania Martinique Suchocka, reprezentantka Polski w Dakarze 12 listopada 202613:05 Martinique Suchocka 8. przed finałem w Dakarze Sport i regaty Mateusz Praszczak · 3 min czytania Żeglarz stoi przy maszcie i ciągnie fał, podnosząc grot na jachcie z czarnym kadłubem u skalistego wybrzeża 12 listopada 202612:00 Fał: co to jest i jak się nim stawia żagiel Baza wiedzy Oskar Wojciechowski · 2 min czytania Biała łódź motorowa Askeladden C76 Cruiser z silnikiem zaburtowym płynie ślizgiem po fiordzie 11 listopada 202609:00 Parker Poland przejmuje markę Askeladden Biznes Michał Łaszkiewicz · 3 min czytania Gala nagród Rejs Roku 2025, kategoria wyprawy i rejsy morskie 10 listopada 202616:37 Rejs Roku 2026: zgłoszenia do 10 grudnia Rejsy Oskar Wojciechowski · 2 min czytania Ślubowanie Olimpijskiej Młodzieżowej Reprezentacji Polski Dakar 2026 10 listopada 202616:05 Martinique Suchocka w Dakarze: Techno293 na YOG 2026 Sport i regaty Michał Łaszkiewicz · 2 min czytania Jacht Gedania z napisem na burcie przy czole lodowca 10 listopada 202615:50 Gedania 50 lat po wyprawie polarnej Boguckiego Historia Oskar Wojciechowski · 5 min czytania Szkolenie regionalne sędziów żeglarskich – zapraszamy do Szczecina 10 listopada 202614:33 Szkolenie sędziów żeglarskich w Szczecinie 14.11 Sport i regaty Michał Łaszkiewicz · 1 min czytania Niebieska flaga z logo World Sailing na tle przystani 10 listopada 202613:24 Kodeks kategoryzacji World Sailing: zmiany Sport i regaty Mateusz Praszczak · 2 min czytania Flota łodzi RS Venture Connect z czarnymi żaglami na wyścigu przed zabudową Portimão 10 listopada 202612:00 Centrum treningowe Portimão dla para żeglarzy Sport i regaty Mateusz Praszczak · 2 min czytania Pierwszy dzień mistrzostw świata klasy Star 2026 w Miami 10 listopada 202611:58 Kusznierewicz 40. w 1. wyścigu MŚ Star w Miami Sport i regaty Mateusz Praszczak · 2 min czytania Dwie uśmiechnięte kobiety w kamizelkach asekuracyjnych na łodzi przy piaszczystym brzegu jeziora 10 listopada 202607:30 JachtFilm 2026 w Kinie Wisła: program i bilety Turystyka Oskar Wojciechowski · 2 min czytania Żaglowy jacht przechylony w nocnym przyboju przy oświetlonym nabrzeżu na Maderze 9 listopada 202614:34 Polski żeglarz uratowany u Madery po orkanie Bruna Rejsy Mateusz Praszczak · 1 min czytania Jachty RC44 na trasie regat 44Cup Calero Marinas 2026 9 listopada 202613:14 44Cup 2026: finał cyklu RC44 w Kartagenie Sport i regaty Michał Łaszkiewicz · 1 min czytania Jachty regatowe podczas mistrzostw świata ORC 2026 w Sorrento we Włoszech 9 listopada 202611:09 ORC 2027: nowy VPP, ORC Light i mistrzostwa Sport i regaty Mateusz Praszczak · 2 min czytania Kamil Manowiecki  – mistrz świata mężczyzn w mistrzostwach świata X-15 w wingfoilu 2026 9 listopada 202610:17 Manowiecki mistrzem świata X-15 na Ibizie Sport i regaty Oskar Wojciechowski · 3 min czytania Trimaran SVR-Lazartigue Toma Laperche’a na mecie Route du Rhum 2026 w Pointe-à-Pitre 9 listopada 202610:05 Route du Rhum 2026: Tom Laperche wygrywa z rekordem Sport i regaty Oskar Wojciechowski · 3 min czytania W Miami rozpoczęły się mistrzostwa świata klasy Star 2026 9 listopada 202607:31 Kusznierewicz na mistrzostwach świata Star w Miami Sport i regaty Oskar Wojciechowski · 1 min czytania Okrągły wyświetlacz Galvanic Voice z zielonymi diodami na konsoli sterowej jachtu, obok kompas i radiotelefon B&G 9 listopada 202607:30 Galvanic Sailing: nowa aplikacja na jacht Biznes Oskar Wojciechowski · 2 min czytania Craig Wood z protezami nóg siedzi na burcie katamaranu Sirius II w marinie 8 listopada 202621:34 Craig Wood: film o samotnym rejsie przez Pacyfik Rejsy Mateusz Praszczak · 2 min czytania