Rok Prasy Morskiej: „Uprawa Morza” 1938-1939

Tytuł „Uprawa Morza” (z podtytułem: „kwartalnik morsko-kolonialno-ekonomiczny w Gdyni”) powstał na zamówienie środowiska naukowego Wybrzeża skoncentrowanego na zagadnieniach morskich.

Środowiska naukowe Wybrzeża nie miało swojego pisma, na łamach którego można było publikować wyniki prac i analizy związane z różnorodnymi zagadnieniami o wspólnym morskim mianowniku. Kiedy na Wybrzeżu powołano do życia Kolegium Ekonomistów Morskich, przemianowane następnie na Morskie Kolegium Ekonomiczne, za jeden z priorytetów uznano stworzenie własnego pisma o charakterze naukowym. O potrzebie powołania do życia takiego tytułu dyskutowano od lat, jednak zabiegi zakończyły się powodzeniem dopiero w 1938 roku, w wyniku sfinansowania przygotowań przez przyszłego wydawcę, skupiającego w swoich szeregach ludzi nauki, urzędników, ale także przedstawicieli miejscowego biznesu.

Okładka pierwszego wydania pisma z 1938 roku.

„Uprawa Morza” była pismem fachowym, wydawanym przez Morskie Kolegium Ekonomiczne, co narzuciło niejako jego profil. Było wydawane w formie książkowej o zmiennej objętości, o oszczędnej szacie graficznej, ale o ogromnym znaczeniu poruszanych zagadnień, z uwagi na niekwestionowany autorytet wydawcy i autorów. Było całkowicie pozbawione fotografii, zamieszczało referaty, artykuły i analizy wzbogacane czasem o wykresy. Czytelnik oczekiwał bowiem nie atrakcyjnej szaty graficznej, ale rzetelnej wiedzy popartej badaniami.

Na czele komitetu redakcyjnego stanęli naukowcy: Bolesław Koselnik, Bolesław Polkowski i Aleksander Szulc, co gwarantowało wysoki poziom merytoryczny. Sprawami redakcyjnymi zajmował się Alfred Zakrzewski, pracujący w siedzibie redakcji znajdującej się w centrum Gdyni, przy ulicy Świętojańskiej 23. Periodyk miał charakter naukowy, jego cenę ustalono na poziomie 3 złotych, a roczną prenumeratę w wysokości 10 złotych.

Nowe czasopismo dystrybuowano poprzez placówki naukowe Wybrzeża i tamtejsze urzędy, w wolnej sprzedaży było praktycznie niedostępne. Mimo naukowego charakteru pisma publikowano na jego łamach reklamy modułowe, już w drugim numerze z 1938 roku aż osiem kolumn. Były one niemal wyłącznie związane z gospodarką morską na terenie Gdyni lub też wynikały z działalności gospodarczej członków Morskiego Komitetu Ekonomicznego. Wykaz jego członków pojawił się już w pierwszym numerze. Pismo miało w pierwszym roku swego istnienia miało barwę kremową, następnie zamienioną na brąz.

Strona tytułowa pierwszego wydania pisma z 1938 roku.

W pierwszym numerze, w artykule odredakcyjnym tak uzasadniano znaczenie tytułu i prezentowano zarazem profil pisma: „Niech więc uprawa morza skojarzy się tak mocno w słownictwie naszym, jak to od dawien dawna stało się z uprawą roli. Niech zestawienie tych wyrazów oddaje najpierw znaczenie morza dla Polski – niech głosi jego niezmierzoną wartość gospodarczą, niech zawsze mówi Polakom, że tym samym co rola, jest dla ich bytu i dla ich pracy – MORZE”.

Tytuł nawiązywał do słynnego wiersza z XVI wieku autorstwa Sebastiana Klonowicza, który pisał:

„Miła Polska na żyznym zagonie
Zasiadła, jak u Boga na łonie:
Może nie wiedzieć Polak, co to morze,
Gdy pilnie orze”

Przez lata międzywojennej Polski wiersz ten bardzo często przytaczano na łamach prasy jako przykład braku zainteresowania sprawami morskimi wśród Polaków, co stało się przyczyną późniejszych kłopotów w postaci kolejnych rozbiorów i upadku państwa.

Ogółem wydano zaledwie pięć numerów, mimo to jednak „Uprawa Morza” odegrała ważną rolę na rynku prasy morskiej, z uwagi na swój wyważony charakter, opiniotwórcze materiały i wsparcie ze strony zaplecza naukowego. Tytuł mając zapewnione finansowanie, ukazywał się regularnie, co było jednym z elementów budowania strategii rynkowej.

Nie będąc czasopismem stricte rynkowym, nie musiało walczyć o czytelnika, borykać się niedoborami finansowymi, nie było także obligowane do działań marketingowych. Zajmowało swoją niszę, wypełniając zarazem misję krzewienia i porządkowania wiedzy na tematy związane z morzem, ale podejmowane w oryginalny sposób, z punktu widzenia ważkiego dla miejscowych elit gospodarczych.

Tematyka pisma koncentrowała się wokół zagadnień morskich, ale w ujęciu gospodarczym i prawnym, w postaci pogłębionych analiz wybranych zagadnień. Nie było tam kolumn newsowych czy bieżącej tematyki, zawartość tytułu koncentrowała się na zagadnieniach problemowych i teoretycznych. Dużo miejsca poświęcono budowie oraz eksploatacji portów, zwłaszcza portu w Gdyni, co było zrozumiałe z uwagi na charakter periodyku.

Pisano także o handlu zagranicznym i przepływie towarów z punktu widzenia portu morskiego, ale też kilka obszernych materiałów poświęcono sprawom prawnym w otoczeniu portów (Maksymilian Rylke, „Morski statek handlowy w prawie publicznym”, „Uprawa Morza”, Stefan Goldman, ,,Przemiany form umów handlowych w ostatniej dobie”, „Uprawa Morza” nr 1/1939, str. 1-10, B.P., „Udział Gdyni i Gdańska w handlu zagranicznym Polski”, „Uprawa Morza” nr 1/1938, str. 54-55, Tadeusz Szeffer, Walory tranzytowe portów Gdyni i Gdańska”, „Uprawa Morza” nr 3-4/1938, str. 40-62).

. Okładka czasopisma „Uprawa Morza” z roku 1939.

Na łamach „Uprawy Morza” opublikowano również kilka prac poświęconych demografii Gdyni i napływowi ludności do tego miasta w kontekście rozwoju portu, co było precedensem w tej dziedzinie w odniesieniu do nowego portu i miasta (Bolesław Polkowski, „Pochodzenie ludności miasta portowego Gdyni”, „Uprawa Morza”, nr 2/1939, str. 31-64).

Artykuły te redakcja zawdzięczała Bolesławowi Polkowskiemu, kierownikowi referatu statystycznego Gdyni, który swoje opracowania publikował także w innych pismach w tym okresie.

Tematyka polityczna w ogóle nie pojawiała się na łamach pisma, ale także i tutaj znalazło się miejsce na publikację materiału poświęconego ekspansji kolonialnej Polski (J. Czaiński, „Brazylia jako teren naszej ekspansji eksportowej, „Uprawa Morza, nr 2/1938, str. 60-65).

W każdym numerze pisma publikowano także zestawienia statystyczne związane z różnymi zagadnieniami morskimi, co pozwalało czytelnikowi poznać różnorodne zagadnienia w syntetycznym ujęciu.

Rok Prasy Morskiej to akcja mająca na celu uczczenie 100. rocznicy wydania pierwszego polskiego czasopisma morskiego. Jej celem jest przybliżenie zagadnień związanych z czasopiśmiennictwem morskim w odrodzonej Polsce i pokazanie współczesnemu czytelnikowi wybranych tytułów prasowych o tematyce morskiej i żeglarskiej. Pomysłodawcą akcji jest red. Marek Słodownik. Organizator: wodnapolska.pl. Oficjalny Partner: Henri Lloyd Polska. Współorganizatorzy: żeglarski.info, tawernaskipperow.pl, zeszytyzeglarskie.pl, zeglujmyrazem.com, sailbook.pl, periplus.pl, port21.pl, polskieszlakiwodne.pl, marynistyka.pl, portalzeglarski.com, dobrewiatry.pl, ktz.pttk.pl, hermandaddelacosta.pl, lmir.pl, Komisja Kultury, Historii i Odznaczeń PZŻ.