WILQ morski radzi: Regaty morskie – po co komu przeliczniki?

Jakie masz szanse wygrać z jachtem klasy IMOCA na małym jachcie? Porównując jednostki na zdjęciu wyżej intuicyjnie wytypujemy największą jako zwycięzcę bezpośredniego starcia w regatach – ten właśnie jacht najprawdopodobniej będzie pierwszy na mecie. Dlaczego? Przede wszystkim dlatego, że jest największy.

No dobrze, powiecie, ale nie każdy może mieć tak duży jacht i zawsze może się znaleźć ktoś z jeszcze większym… Zgadza się i takie podejście do wyścigu, że decyduje jedynie czas na mecie, powoduje „wyścig zbrojeń”, gdzie wygrywa grubość portfela.

Sytuacja idealna – monotyp

W związku z tym istnieje potrzeba doprowadzenia do sytuacji, gdzie można będzie zachować porównywalność jachtów i załóg. Idealna sytuacja występuje np. w żeglarstwie olimpijskim, gdzie żeglarze ścigają się na łódkach monotypowych – praktycznie identycznych. W efekcie konkurencja sprowadza się do porównania jakości żeglowania przez rywalizujące załogi. To podejście jest możliwe, ze względów finansowych, dla jachtów stosunkowo niewielkich, choć mamy na świecie kilka klas monotypowych lub ograniczonych (jachty, dzięki nałożonym ograniczeniom, z zasady mają podobne własności nautyczne) o znacznej wielkości i koszcie (np. TP 52, VOR).

Potrzeba sprowadzenia wyników do „wspólnego mianownika” – formuły pomiarowe

A co rzeszą żeglarzy, którzy chcą się ścigać po morzu na własnych jednostkach? Bardzo różnorodnych pod względem wielkości i konstrukcji? Należało wymyślić jakiś sposób na ujednolicenie ich potencjalnych osiągów tak, by ostatecznie móc porównywać jakość żeglowania ich załóg. Na przestrzeni lat i w różnych rejonach świata tworzono bardziej lub mniej dokładne formuły, które pozwalały sprowadzić różne jachty „do wspólnego mianownika”.

Wybrane formuły przelicznikowe stosowane w Europie

ORC (Offshore Racing Congress) – najbardziej zaawansowany program przeliczający możliwości nautyczne jachtu – VPP (Velocity Prediction Program jest jawny i dostępny do użytkowania przez projektantów i zawodników), jak również najbardziej rozpowszechniony system przeliczeniowy na świecie, oparty o IMS (International Measurement System) – zunifikowany system pomiaru jachtu. W Polsce certyfikat posiada ok. 80 jachtów. Poziom regat – klubowy i mistrzowski.

IRC (International Rating Certificate) – jeden z najbardziej zaawansowanych systemów przeliczeniowych, oparty o IMS (International Measurement System), rozpowszechniony przede wszystkim w Anglii i Francji oraz na Morzu Śródziemnym i w Australii. Tajna formuła pomiarowa, w Polsce mało rozpowszechniony – certyfikat posiadają polskie jachty startujące w najbardziej znanych regatach w Europie Zachodniej i na Morzu Śródziemnym. Poziom regat – klubowy i mistrzowski.

SRS (Swenska Respitsystem) – szwedzki system przelicznikowy, oparty o IMS (International Measurement System), bardzo zbliżony do ORC (nieco bardziej liberalny, np. dopuszczający posiadanie większej liczby żagli), wydający własne świadectwa pomiarowe (obliczenia są prowadzone w oparciu o VPP).

KWR (Klubowy Współczynnik Regatowy) – każdy jacht, po zmierzeniu określonych parametrów przez mierniczego KWR, otrzymuje własny przelicznik, standardy pomiaru są odmienne od IMS. Ok. 180 jachtów w Polsce i Obwodzie Kaliningradzkim posiada współczynnik KWR. Poziom regat – towarzyski i klubowy.

Yardstick – formuła przelicznikowa stosowana w Europie Zachodniej, handicap jest przyznawany dla danego typu jachtu i korygowany empirycznie na podstawie czasów uzyskiwanych na regatach. Formuła w Polsce niestosowana. Poziom regat – towarzyskie i klubowe.

NHC – formuła wymyślona w Anglii dla jachtów turystycznych, startujących w wielu regatach we w miarę jednolitej flocie. Zasada przyznawania handicapu jest podobna jak w golfie – na podstawie zajętych wcześniej miejsc (w innych regatach). Były próby wprowadzenia go w Polsce. Poziom regat – towarzyskie i klubowe.

Porównywalność formuł pomiarowych

Trudno porównywać różne formuły przelicznikowe, szczególnie gdy niektóre z nich są niejawne. Aby móc tego dokonać, najważniejsze jest ustalenie w miarę jednolitego sposobu postępowania w poszczególnych systemach – w odniesieniu do sposobu pomiaru jachtu oraz interpretacji wynikowego przelicznika.

Dzięki jednolitemu systemowi pomiaru jachtu (IMS), przyjętemu przez ORC, IRC i SRS oraz zastosowaniu jednolitej interpretacji przelicznika (prosty wskaźnik korygujący czas w wyścigu), możliwe jest zastosowanie tych systemów jednocześnie. Po raz pierwszy dokonano tego w 2018 roku podczas MŚ ORC i IRC w ten sposób, że jachty uzyskiwały punkty w każdej z formuł, a następnie wyciągano z nich średnią.

Polska – które formuły i dlaczego

W Polsce na większą skalę stosuje się ORC i KWR, przy czym w odniesieniu do regat o poziomie mistrzowskim funkcjonuje jedynie formuła ORC. Trudno spodziewać się, by przy niewielkiej liczbie jachtów morskich uczestniczących w regatach w Polsce, rozwinęła się na większą skalę jakakolwiek inna formuła. Co najwyżej więcej jachtów, startujących w imprezach o zasięgu międzynarodowym, będzie równolegle posiadać certyfikat ORC, IRC i SRS, ale boomu nie należy się spodziewać, bo kolejny certyfikat to kolejne koszty.

Perspektywy dla klas przelicznikowych

W ostatnich latach można zauważyć ruchy „unionistyczne” dla największych imprez żeglarskich – regaty rozgrywane dotychczas w różnych formułach wyrównawczych zostają, na razie – jako eksperyment – połączone. Na przykład ORC wraz z OMA tworzą wspólną formułę dla wielokadłubowców. W ubiegłym roku rozegrano po raz pierwszy mistrzostwa świata w formułach ORC i IRC (takie połączone MŚ będą rozgrywane co dwa lata). Większość najbardziej znanych imprez klasyfikuje jachty przeliczane wg różnych formuł (w Gotland Runt klasyfikowane są jachty w ORC i SRS, w Sydney-Hobart oraz Rolex Fastnet Race klasyfikacja obejmuje IRC i ORC w różnych konfiguracjach).

Za tydzień – ciąg dalszy tematu: Regaty w klasach wyrównawczych – kto je wygrywa?