100 lat polskiego żeglarstwa: klucze do Cleveland z „Dali” i „Poleszuka”

W siedzibie głównej Narodowego Muzeum Morskiego w Gdańsku, w Spichlerzach na Ołowiance, prezentowana jest wystawa czasowa „100 lat polskiego żeglarstwa”. Można na niej zobaczyć ponad 200 zabytków związanych z najważniejszymi wydarzeniami w historii polskiego żeglarstwa. W naszym cyklu Radosław Paternoga, kurator wystawy z Działu Historii Wychowania Morskiego, przedstawia niektóre z nich.

Z kart historii żeglarstwa okresu II Rzeczypospolitej dowiadujemy się o załogach trzech polskich jachtów, które przepłynęły Atlantyk. Żeglarze z „Dali” i „Poleszuka” swoje rejsy zakończyli w Chicago. Dla pierwszych dopłynięcie do największego skupiska Polonii na świecie w 1934 r. było celem podróży. Z kolei dla harcerzy z „Poleszuka” „Wietrzne Miasto” miało stanowić przystanek na trasie rejsu wokółziemskiego. Dopłynęli oni jednak do Chicago 17.09.1939 r., po czym rejs został przerwany, a trzech członków załogi zgłosiło się do Polskich Sił Zbrojnych.

Kilkadziesiąt lat po wojnie, w wyniku starań przede wszystkim Ireneusza Gieblewicza, jacht „Dal” powrócił do Polski i został przekazany do Centralnego (dziś: Narodowego) Muzeum Morskiego w Gdańsku. Muzeum weszło w posiadanie jednostki z masztami, żaglami, takielunkiem i podstawowym osprzętem, ale niestety bez wyposażenia i znajdujących się na jego pokładzie przedmiotów.

Z kolei „Poleszuka”, wkrótce po przerwaniu rejsu, przekazano Zjednoczeniu Polskiemu Rzymsko-Katolickiemu w Ameryce, po czym oddano go do użytku drużyn harcerskich. W 1943 r. jacht został jednak rozebrany. Szczęśliwie, już od 1935 r. w Chicago funkcjonowało Muzeum Polskie w Ameryce, założone zresztą przez Zjednoczenie Polskie Rzymsko-Katolickie w Ameryce, dzięki czemu bardzo duża część wyposażenia „Poleszuka” została zachowana w zbiorach tej instytucji.

Jednym z celów Andrzeja Bohomolca i Jerzego Świechowskiego płynących „Dalą”, były spotkania z przedstawicieli Polonii nie tylko w Nowym Jorku i Chicago, ale także w innych miejscowościach położonych na śródlądowym szlaku pomiędzy obiema metropoliami. 31.07.1934 r. na przyjęciu w sali teatralnej Domu Polskiego w Cleveland, załodze jachtu został przekazany oficjalny klucz do tego miasta.

Klucz do miasta Cleveland ofiarowany załodze jachtu „Poleszuk” (zbiory PMA). Fot. Eugeniusz Jarząbek (PMA)

Był on darem burmistrza, a wręczony został przez dyrektora ds. parków i obiektów użyteczności publicznej Augusta Josepha Kurdziela. O fakcie tym pisał Andrzej Bohomolec w wydanej w 1936 r. książce „Wyprawa jachtu Dal”, tytułując dyrektora Kurdziela zastępcą prezydenta miasta. Późniejsze losy klucza były nieznane, aż do 2012 r., kiedy został przekazany w darze do Narodowego Muzeum Morskiego w Gdańsku.

Rejs „Poleszuka” opisany jest nieco mniej dokładnie niż „Dali”. Wiadomo jednak, że płynący podobną trasą „Poleszuk”, jako jeden z portów pośrednich obrał Cleveland. Podczas wizyty w mieście położonym na południowym brzegu jeziora Erie załoga otrzymała podobny klucz, choć z nieco inną tarczą. Trudno powiedzieć, czy klucz umieszczony był w podobnym etui jak ten z „Dali”. Od wielu lat jest on zabytkiem wchodzącym w skład zbiorów Muzeum Polskiego w Ameryce.

Wystawa „100 lat polskiego żeglarstwa” pokazywana jest w ramach dwóch edycji. Główna ekspozycja prezentowana jest w siedzibie głównej Narodowego Muzeum Morskiego w Gdańsku, w Spichlerzach na Ołowiance. Jednym z jej eksponatów jest właśnie klucz do miasta Cleveland z jachtu „Dal”.

Amerykańska wersja wystawy, przygotowana wspólnie przez Narodowe Muzeum Morskie w Gdańsku i Muzeum Polskie w Ameryce, eksponowana jest w Chicago i można ją zwiedzać do 15.03.2025 r. Wśród prezentowanych tam zabytków pochodzących z „Poleszuka” jest m.in. klucz do miasta Cleveland.

„100 lat polskiego żeglarstwa” – pierwsza wystawa w historii rodzimego muzealnictwa, która przedstawia historię polskiego jachtingu z punktu widzenia wielkiej różnorodności składających się na nią zagadnień. Samotne rejsy dookoła świata, trudne początki i późniejsze sukcesy na arenach olimpijskich, tradycje wychowania morskiego, żeglarstwo śródlądowe, działalność klubowa i żeglarskie osiągnięcia Polaków na emigracji – zwiedzanie ekspozycji jest podróżą zarówno przez najgłośniejsze wydarzenia, jak i mniej znane dzieje polskiego sportu żaglowego. A wszystko to zamknięte w immersyjnej przestrzeni nawiązującej do morza, spienionych fal i bezkresnego horyzontu. Narodowe Muzeum Morskie w Gdańsku zaprasza na wystawę do Spichlerzy na Ołowiance od 12 maja 2024 r. do 4 maja 2025 r.