Słynne polskie jachty

Są legendą – piękne, dzielne, zasłużone. Polskie jachty opływały świat, zdobywały przylądek Horn, ścigały się i wygrywały w słynnych regatach. Przypominamy kilka z nich.

„Poleszuk” – 1930

Powstał jako statek motorowy o długości 15,3 m, szerokości 3,6 m, zanurzeniu 1,6 m i powierzchni ożaglowania 72 m².  Przez lata służył szmuglerom alkoholu w objętej prohibicją Finlandii. Po konfiskacie przez władze celne został sprzedany. Nowy armator Bronisław Miazgowski, zmodyfikował jednostkę. Nowa powierzchnia żagli „Poleszuka” wzrosła do 90 m²,  a wyporność do 29 ton. Kecz został oddany 39 Warszawskiej Drużynie Harcerskiej. W lipcu 1938 roku harcerze wyruszyli z Gdyni „Poleszukiem” w rejs dookoła świata. Po 14-miesięcznej żegludze, 17 września 1939 r. rejs został rozwiązany w Chicago. W 1943 roku jacht sprzedano.

„Zjawy” Władysława Wagnera

Władysław Wagner był pierwszym Polakiem, który opłynął świat pod żaglami. W rejs wyruszył z Gdyni 8 lipca 1932 roku na jachcie „Zjawa”. Podczas wyprawy dwa razy zmieniał jachty. Pierwszą „Zjawę” Wagner sprzedał w 1933 roku w Panamie. Niedługo później kupił „Zjawę II”, o powierzchni żagla 100 m², którą zwodował 4 lutego 1934 roku. Na Fidżi okazało się, że poszycie jachtu przeżarły świdraki. Podróż dookoła świata zakończył na kolejnej „Zjawie III” zbudowanej w 1937 roku.  Zamknięcie wokółziemskiej pętli z różnymi załogantami nastąpiło 4 lipca 1939 roku o godz. 16.20 w pobliżu portugalskiego przylądka Faro.

Władysław Wagner w 1939 roku. Fot. zbiory Mabel Wagner

„Farys” – 1936

To jacht, na którym Erwin Jerzy Weber jako pierwszy Polak samotnie przepłynął Ocean Spokojny. W rejs wyruszył w lutym 1936 roku z Papeete, kierując się w stronę Nowej Zelandii. „Farys” był jachtem o długości 6 m i powierzchni żagli około 30 m². Żeglarz pokonał na nim 3200 mil morskich. W roku 1938 Weber osiadł w Nowej Zelandii, zdecydował się sprzedać jacht i zrezygnować z dalszej żeglugi.

„Dal” – 1933

8,5-metrowy slup, o szerokości 2,15 m, zanurzeniu 1,3 m, wyporności około 4,5 ton i powierzchni żagli 45 m². Na „Dali” Andrzej Bohomolec wraz z Janem Witkowskim i Jerzym Świechowskim w 1933 roku,  jako pierwsi Polacy przepłynęli z Gdyni do Chicago. Podczas podróży cyklon złamał maszt jednostki. Po remoncie na Bermudach załoga wyruszyła w dalszy rejs i dopłynęła do celu. Po 47 latach, w 1980 roku „Dal” wróciła ze Stanów Zjednoczonych do Polski. Wyremontowany jacht można oglądać w NMM w Oddziale Centrum Konserwacji Wraków Statków w Tczewie.

„Opty”, „Dal” i „Kumka IV” w Oddziale Centrum Konserwacji Wraków Statków w Tczewie. Fot. Dariusz Olejniczak

„Korsarz” – 1934

To pierwszy jacht zbudowany dla Polskiego Klubu Morskiego w Gdańsku. Zwodowany w 1934 roku  w stoczni jachtowej Kroppa na gdańskich Stogach. „Korsarz” miał długość 13,8 m, szerokość 3,34 m i zanurzenie 1,75 m. Powierzchnia ożaglowania wynosiła 90 m². Skonstruował go niemiecki szkutnik Oërtz, na zlecenie i według wytycznych komandora klubu, Tadeusza Ziółkowskiego. Kapitan Tadeusz Prechitko zdobył na nim pierwsze miejsce w regatach dojazdowych z Sopotu do Kilonii w 1936 roku. Pływał nieprzerwanie od 1935 do 1956 roku.  W tym czasie dwukrotnie zmieniono mu nazwę na „Paul von Becke” i „Kolektyw”. Obecnie jest poddawany remontowi i rekonstrukcji.

„Kumka IV” – 1937

Jacht został zaprojektowany i zbudowany w 1937 roku przez inżyniera i konstruktora samolotów Tadeusza Sołtyka. Długość jednostki wynosiła 8,08 m, szerokość 2,3 m, zanurzenie 1,45 m, a żagle miały powierzchnię 30 m². „Kumka IV” miała kadłub zrobiony ze spawanych blach. Miało to skrócić czas budowy i zmniejszyć budżet. Najbardziej popularna była wówczas nitowana konstrukcja kadłubów. Projektant zakładał, że jednostka popływa dwa lata, tymczasem przetrwała II wojnę światową. Obecnie jest eksponowana w Centrum Konserwacji Wraków Statków w Tczewie obok jachtów „Dal” i „Opty”.

„Otago” – 1959

Jednostka typu kecz o długości 18 m, szerokości 4 m i zanurzeniu 2,53 m. Powierzchnia ożaglowania wynosiła 144 m². „Otago” został zaprojektowany przez zespół inżynierów – żeglarzy prowadzony przez inż. Henryka Kujawę, na podstawie planów znanego niemieckiego jachtu „Peter von Danzig”, a zbudowany w 1959 roku w Stoczni Gdańskiej. Razem z „Copernicusem” wziął udział w pierwszych wokółziemskich regatach Whitbread Round the World Race w latach 1973-1974. Poprowadził go kapitan Zdzisław Pieńkawa, któremu udało się zająć 13 miejsce w zawodach. Jacht zatonął w 1976 roku na kotwicowisku w zatoce Herwigshamn u wybrzeża Wyspy Niedźwiedziej.

„Opty” – 1966

„Opty” to jacht typu jol: długość 9,85 m, szerokość 2,75 m, zanurzenie 1,56 m, a powierzchnia żagli 43 m². Posiadał też silnik o mocy 7 KM. Powstał w 1966 roku, zaprojektował go Leon Tumiłowicz, a zbudował z drewna znany gdyński szkutnik Maciej Dowhyluk. Na pokładzie nie było radia. Leonid Teliga nazwał jacht „Opty” od słowa „optymista”. To na tej jednostce wyruszył z Casablanki w podróż dookoła świata w 1967 roku. Podróż ukończył dwa lata później zamykając pętlę w pobliżu Wysp Kanaryjskich. Przebył 46 tys. mil morskich. Dzisiaj „Opty” jest jednym z eksponatów w Centrum Konserwacji Wraków Statków w Tczewie.

Leonid Teliga na „Opty”. Fot. arch. JKM Gryf Gdynia

„Polonez” – 1971

Został zbudowany w Szczecińskiej Stoczni Jachtowej im. Leonida Teligi i zwodowany w 1971 roku. „Polonez” był długi na 13,8 m, szeroki na 3,8 m, a jego zanurzenie wynosiło 2,2 m. Powierzchnia żagli była równa 80 m². Krzysztof Baranowski startował na nim w regatach samotnych żeglarzy OSTAR. W lutym 1973 roku opłynął, jako pierwszy jachtem, przylądek Horn, a w maju jako drugi Polak ukończył samotny rejs wokół ziemi. Po rejsie „Polonez” został przekazany do Jacht Klubu Wyższej Szkoły Morskiej w Szczecinie, gdzie służył głównie do celów szkoleniowych. Został wyslipowany, następnie stał na lądzie przez ponad 20 lat. Obecnie należy do Macieja Skomorowskiego z Yacht Klubu Polski Szczecin. Krzysztof Baranowski planuje samotnie wystartować w OSTAR 2022.

Podniesienie bandery na odnowionym „Polonezie” 4 lipca 2020. Fot. Filip Gruszczyński

„Maria” – 1971

Polski jacht typu kecz, zbudowany w Gdańsku przez  Jerzego Mańkowskiego w 1971 roku, a zaprojektowany przez inż. Wacława Liskiewicza. Ma 9,8 m długości, 3,2 m szerokości, powierzchnia żagli wynosi 46 m². W 1973 roku na pokładzie „Marii” Ludomir Mączka wyruszył w rejs dookoła świata. Planowo żegluga wokół globu miała trwać trzy lata, a zakończyła się po jedenastu. Ludomir Mączka chciał ponownie opłynąć na „Marii” kulę ziemską, niestety musiał przerwać rejs z powodu złego stanu zdrowia. Jacht z pozostałą załogą zamknął kolejną pętlę w latach 1999-2003. Po śmierci żeglarza w 2006 roku, jacht trafił do jego przyjaciela mieszkającego w Kanadzie Bolesława Korneluka. W opiece nad jachtem pomaga Zachodniopomorskie Stowarzyszenie Dziedzictwo Morza. Przeprowadzono remont jednostki i od 2019 roku „Maria” znowu pływa. W 2020 roku wzięła udział w Sail Szczecin i 56. Etapowych Regatach Turystycznych.

Jacht „Maria”. Fot. Paweł Ryżewski

„Copernicus” – 1973

To flagowy jacht Yacht Klubu Stal Gdynia. Powstał w 1973 roku w Gdańskiej Stoczni Jachtowej Stogi. Konstruktorami byli Edmund Rejewski i Wacław Liskiewicz, w projektowaniu takielunku uczestniczył też Zygfryd Perlicki. Ma 14,1 m długości, 3,7 m szerokości, zanurzenie 2,3 m, jego powierzchnia żagli jest równa 80 m², posiada silnik o mocy 45 KM. Zbudowano go specjalnie na pierwsze wokółziemskie regaty Whitbread Round The World Race. Załoga pod dowództwem Zygfryda Perlickiego zajęła w wyścigu 11 miejsce. Jacht dalej służy w Yacht Klubie Stal Gdynia.

„Copernicus”. Fot. Wikipedia

„Mazurek” – 1976

W 1976 roku w Gdańskiej Stoczni Jachtowej Stogi, zbudowano „Mazurka”.  Głównym konstruktorem jachtu był Wacław Liskiewicz, mąż Krystyny Chojnowskiej-Liskiewicz.  Slup powstał na potrzeby  Samotnego Kobiecego Rejsu Dookoła Świata. Ma długość 9,51 m, szerokość 2,7 m, jego zanurzenie wynosi 1,54 m, a powierzchnia żagli 35 m². Krystyna Chojnowska-Liskiewicz wypłynęła na nim 28 marca tego samego roku. Pętlę wokółziemską zamknęła dwa lata później, dopływając do Las Palmas. Jacht trafił do Centralnego Ośrodka Żeglarstwa PZŻ w Trzebieży, gdzie służył do lat 90. Przez następne 5 lat, wyslipowany, nie pływał. W 1995 roku Urszula i Marek Hermachowie wykupili „Mazurka”, przeprowadzili remont i od 2010 roku jacht znowu jest na wodzie.

„Mazurek” podczas rodzinnego rejsu. Fot. arch. Marka Hermacha

„Dar Przemyśla” – 1978

Został zbudowany w 1978 roku w stoczni jachtowej im. Josepha Conrada w Gdańsku. Był jachtem typu Opal IV, o długości 14,2 m, szerokości 3,72 m i zanurzeniu 2,1 m. Powierzchnia żagli wynosiła 80 m². Zapisał się w historii jako jacht, na którym kapitan Henryk Jaskuła jako pierwszy Polak opłynął samotnie, bez zawijania do portów, kulę ziemską w latach 1979-1980. Rejs trwał 344 doby i był trzecim takim osiągnięciem na świecie, po wyprawach Roberta Knox-Johnstona i Chay Blytha. W 1987 „Dar Przemyśla” wpłynął na próg skalny, rozbił się i osiadł w pobliżu Punta Brava.

„Dar Przemyśla” w Gdyni w 1985 roku. Fot. arch. Przemyskiego Okręgowego Związku Żeglarskiego