100 lat polskiego żeglarstwa: stateczniki samotników

W siedzibie głównej Narodowego Muzeum Morskiego w Gdańsku, w Spichlerzach na Ołowiance, prezentowana jest wystawa czasowa „100 lat polskiego żeglarstwa”. Można na niej zobaczyć ponad 200 zabytków związanych z najważniejszymi wydarzeniami w historii polskiego żeglarstwa. W naszym cyklu Radosław Paternoga, kurator wystawy z Działu Historii Wychowania Morskiego, przedstawia niektóre z nich. 

Zasady działania urządzenia samosterowego na łamach tego portalu nie wypada wyjaśniać. Warto jednak nadmienić, że samoster jest niezwykle ważnym atrybutem samotnego żeglarza, bez którego trudno myśleć o skutecznej i bezpiecznej żegludze. Stateczniki wiatrowe często ozdobione są nazwą jednostki i elementami graficznymi nawiązującymi do historii jachtu. Z tego powodu na wystawach muzealnych mają szansę prezentować się okazale.

Narodowe Muzeum Morskie w Gdańsku do tej pory zgromadziło 4 stateczniki wiatrowe, służące polskim żeglarzom podczas ich samotnych wokółziemskich rejsów. Wszystkie one eksponowane są na wystawie „100 lat polskiego żeglarstwa”.

Statecznik z jachtu „Opty” używany był przez Leonida Teligę podczas pierwszego polskiego samotnego wokółziemskiego rejsu (1967-1969). Wykonany metodą gospodarczą składa się ze stalowej rury i drewnianych kantówek obszytych pomalowanym na biało brezentem, na którym widnieje napis „Opty”. Przez Leonida Teligę zwany był „Samuś”.

Statecznik z jachtu „Mazurek” Krystyny Chojnowskiej-Liskiewicz pochodzi z pierwszego kobiecego samotnego wokółziemskiego rejsu w historii światowego żeglarstwa (1976-1978). Wykonany przez brytyjską firmę M.S. Gibb Ltd., głównie ze sklejki, został pomalowany na biało-czerwono. Dodatkowo, podczas postoju „Mazurka” w Sydney, namalowano na nim pierwsze nuty polskiego hymnu.

Statecznik z jachtu „Nord IV” używany był przez Andrzeja Urbańczyka podczas szóstego polskiego samotnego wokółziemskiego rejsu (1983-1984). Wykonany przez amerykańską firmę Monitor Windvane, ze sklejki iglastej, przyozdobiony został, utworzoną z naklejek nazwą „Nord IV”.

Statecznik wykorzystywany był z kolei przez Joannę Pajkowską na jachcie „Fanfan”, podczas pierwszego polskiego kobiecego wokółziemskiego rejsu bez zawijania do portów. Wykonany ręcznie z drewna klonowego posiada napis „Fanfan” oraz schematyczny rysunek jachtu. Podczas historycznego rejsu pełnił funkcję statecznika zapasowego, podczas gdy główny statecznik został sprzedany w ramach licytacji Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy.

„100 lat polskiego żeglarstwa” – pierwsza wystawa w historii rodzimego muzealnictwa, która przedstawia historię polskiego jachtingu z punktu widzenia wielkiej różnorodności składających się na nią zagadnień. Samotne rejsy dookoła świata, trudne początki i późniejsze sukcesy na arenach olimpijskich, tradycje wychowania morskiego, żeglarstwo śródlądowe, działalność klubowa i żeglarskie osiągnięcia Polaków na emigracji – zwiedzanie ekspozycji jest podróżą zarówno przez najgłośniejsze wydarzenia, jak i mniej znane dzieje polskiego sportu żaglowego. A wszystko to zamknięte w immersyjnej przestrzeni nawiązującej do morza, spienionych fal i bezkresnego horyzontu. Narodowe Muzeum Morskie w Gdańsku zaprasza na wystawę do Spichlerzy na Ołowiance od 12 maja 2024 r. do 4 maja 2025 r.