Patent na krój żagla jako broń w Pucharze Ameryki. Emirates Team New Zealand ostrzega pretendentów

Spór, który może kosztować pretendentów do Pucharu Ameryki więcej niż kilka nieudanych halsów, toczy się nie na wodzie, lecz w kancelarii patentowej. Emirates Team New Zealand ma patent na sposób projektowania i wykonania żagli do jachtów klasy AC75 i dał rywalom do zrozumienia, że zamierza go egzekwować.

Co wyciekło i czego dotyczy

Dokumenty, które trafiły do Sailing Illustrated, serwisu prowadzącego dwa razy w tygodniu transmisje o żeglarstwie, obejmują korespondencję z logo North Sails oraz kancelarii reprezentującej obrońcę trofeum, a także sam dokument patentowy. Wynika z nich, że zespół z Nowej Zelandii ma zamiar korzystać z przysługującej mu ochrony.

Firma North Technology podważa, czy opatentowane rozwiązanie jest rzeczywiście unikalnym wynalazkiem, i zaproponowała obejście: szycie żagli dla pretendentów w swoim zakładzie na Sri Lance, czyli w kraju, który według niej leży poza terytorialnym zasięgiem patentu obejmującego Stany Zjednoczone i Europę.

Patent zgłosił w czerwcu 2023 roku projektant Steve Collie, a urząd przyznał go 8 października 2024 roku, cztery dni przed startem Pucharu Ameryki w Barcelonie. Jego istotą jest elastyczny obszar żagla umieszczony zaraz za likiem przednim, który reaguje na naciąg liku i szota, szybko zmieniając kształt żagla. Autorzy patentu porównują ten efekt do skrzydła samolotu pasażerskiego, które do startu i lądowania ma profil zaokrąglony, dający dużą siłę nośną i duży opór, a w locie przechodzi w profil szybszy i mniej oporowy.

Niniejszy wynalazek dotyczy struktury żagla dla jachtu, która wprowadza modyfikację konwencjonalnego projektu żagla, pozwalającą zachować konwencjonalny projekt maszt i olinowania, a jednocześnie zwiększyć zdolność zmiany kształtu żagla w reakcji na różne warunki.

Tak brzmi fragment opisu pola wynalazku w patencie przyznanym w październiku 2024 roku.

Dlaczego żagiel AC75 jest tak trudnym problemem inżynierskim

Obciążenia na foilującym AC75 nie mają wiele wspólnego z tymi, które znamy z kilowych jachtów regatowych. Grot jest dwuskórny, ma listwy pełnej długości, które napina się tak, żeby wymusić ugięcie maszt, a sztagi rufowe zniknęły z przepisów klasy w wersji z 2024 roku. Ich zadania przejęły hydrauliczny szot grota i podwójne siłowniki cunninghama, które naciągają lik przedni, spłaszczają żagiel, ustawiają miejsce największej wypukłości i wyginają maszt.

Skalę problemu opisał jeszcze przy prezentacji pierwszego AC75, jachtu Te Aihe, trzykrotny zwycięzca Pucharu Ameryki Glenn Ashby.

Zdecydowanie potrzebujesz dużo mocy, kiedy wiatr jest słaby. Możliwość przeprowadzenia żagli przez naprawdę szeroki zakres, od słabego wiatru do mocnego, a także od kursów na wiatr do kursów z wiatrem, będzie kluczowa. Prędkość wiatru pozornego na kursie na wiatr jest fenomenalna, a z wiatrem, kiedy jedziesz szybko, naprawdę musisz przeprowadzić te żagle przez ogromny zakres kształtu i mocy.

O tym, jak wiele elementów trzeba przy tym pogodzić, mówił projektant North Sails Burns Fallow.

Robi się bardzo złożone bardzo szybko. Jak widzieliśmy w dwóch poprzednich cyklach, kiedy łódki zaczynają foilować, stają się bardzo dynamiczne i musisz umieć szybko reagować na zmieniające się warunki i okoliczności.

Sama idea dwuskórnego grota nie jest nowa: prowadzi wprost do patentu, który architekt okrętowy L. Francis Herreshoff uzyskał w 1927 roku, a który wygasł w 1944. Emirates Team New Zealand zaczęło testować koncepcję grota AC75 osiem lat temu, a jedno z rozwiązań zespołu, pozwalające trymować każdą ze skór niezależnie, trafiło już do ekipy francuskiej i najpewniej także do jeszcze niezaprezentowanego zespołu australijskiego.

Patenty w Pucharze Ameryki: precedensy

Historia sporów patentowych w tych regatach jest niejednoznaczna. Emirates Team New Zealand samo odpierało kiedyś roszczenie brazylijskiego projektanta, który twierdził, że układ przechyłu foili w AC75 narusza jego patent na Sail Booster System. Nowozelandczycy argumentowali wtedy, że balast przechylny i dynamiczne foile mają obszerny stan techniki dostępny publicznie, a sprawa zniknęła po regatach w 2021 roku.

Bardziej pamiętnym przypadkiem było użycie riblet, czyli mikrorowkowanej folii opracowanej przez NASA dla statków kosmicznych i skomercjalizowanej przez 3M, przez jacht Stars and Stripes 87 w celu zmniejszenia opory kadłuba. Zespół nie miał patentu, ale wykupił wyłączną licencję na tamtą edycję, a folie na kadłubach zostały później w regatach zakazane.

Argument za ochroną projektów jest w tym kontekście prosty: Puchar Ameryki jest historycznie konkursem projektowym, a wspólny program zwiadowczy, w połączeniu z fotogrametrią i coraz lepszymi obiektywami, sprawia, że kopiowanie cudzych rozwiązań jest łatwiejsze niż kiedykolwiek. Analizę opublikował Richard Gladwell w serwisie Sail-World.

Trzydziesta ósma edycja regat rozstrzygnie się w 2027 roku na Zatoce Neapolitańskiej, a Luna Rossa zrównała się z obrońcą trofeum liczbą dni na wodzie. To nie jedyny front sporów wokół trofeum: New York Yacht Club poprosił prokuratora generalnego stanu Nowy Jork o sprawdzenie zgodności nowej spółki pięciu ekip z Deed of Gift z 1887 roku, a Alinghi rozebrało swój AC75 do węglowej skorupy.