Prawo wodne – co na to ministerstwo?

Ministerstwo Środowiska opracowało projekt nowego Prawa wodnego. Spotkał się on z krytyką niektórych środowisk żeglarskich, m.in. Stowarzyszenia Armatorów Jachtowych. Wśród najważniejszych zarzutów wysuwanych pod adresem autorów projektu ustawy jest ten, dotyczący podwyższenia kwoty podatku wodnego. O wyjaśnienia poprosiliśmy Ministerstwo Środowiska. Poniżej odpowiedź, której udzieliła nam radca ministra środowiska Joanna Józefiak. 

Na jakim etapie jest teraz procedura wprowadzania nowej ustawy? Podawany powszechnie termin to 1 stycznia 2017 r. – czy to rzeczywiście data wprowadzenia w życie nowego prawa?

Rada Ministrów 18 października 2016 r. przyjęła projekt ustawy Prawo wodne, z uwagami będącymi następstwem postulatów zgłoszonych przez inne resorty. Prace nad projektem ustawy Prawo wodne, ze względu na szeroki, nowy zakres uregulowań, w szczególności dotyczący utworzenia nowej struktury organizacyjnej gospodarowania wodami, zasad udostępniania składników Skarbu Państwa związanych z gospodarowaniem wodami oraz zasad ponoszenia opłat za usługi wodne – wymagają szczególnej staranności, co jest niezbędne dla osiągnięcia klarowności przepisów prawa oraz uniknięcia kolizji z postanowieniami obowiązujących, odrębnych ustaw. 
Biorąc pod uwagę bieżący stan zaawansowania prac nad projektem Prawa wodnego, jak i zakres planowanej reformy gospodarowania wodami, termin wejścia w życie nowej ustawy Prawo wodne może ulec przesunięciu, w stosunku do pierwotnie planowanego na dzień 1 stycznia 2017 r.

Czy prowadzone są lub były, konsultacje ze środowiskiem żeglarskim związane z projektem ustawy Prawo wodne?

Projekt ustawy – Prawo wodne, zgodnie z przyjętym trybem jego procedowania, nie podlegał konsultacjom publicznym. W trakcie prac nad tym dokumentem, minister środowiska otrzymywał postulaty kierowane przez przedstawicieli branż i sektorów gospodarki zainteresowanych nową regulacją w zakresie użytkowanych zasobów wód. Jednocześnie z uwagi na swój zakres, projekt ustawy Prawo wodne był przedmiotem obrad Rady Dialogu Społecznego. W związku z postulatami i uwagami zgłaszanymi w trakcie prac – projekt ustawy Prawo Wodne został znacząco zmodyfikowany.

Czy nowe prawo jest inicjatywą rządu, czy też reakcją na ustalenia Unii Europejskiej i konieczność implementacji zapisów prawnych odpowiednich organów UE? Jakie to ewentualne przepisy UE?

Projekt prawa wodnego został opracowany w związku z uchybieniami, jakie wskazała Komisja Europejska odnośnie niepełnego wdrożenia postanowień Ramowej Dyrektywy Wodnej (RDW), w szczególności w zakresie postanowień art. 3 i 9 tej dyrektywy. Jednym z głównych celów projektu ustawy Prawo Wodne jest stworzenie podstaw do powstania władzy wodnej, zapewniającej realizację postanowień art. 3 Ramowej Dyrektywy Wodnej. Władza ta powinna zapewnić właściwą i efektywną realizację kluczowych zadań w gospodarowaniu wodami, w szczególności w zakresie planowania gospodarowania wodami, osiągnięcia dobrego stanu wód, ochrony przed powodzią lub suszą, ochrony ilościowej i jakościowej zasobów wód oraz udostępniania zasobów wodnych przy pomocy systemu zgód wodnoprawnych.

Zgodnie z postanowieniami art. 9 RDW państwa członkowskie powinny zapewnić, aby usługi wodne były realizowane na zasadzie zwrotu ich kosztów. Osiągnięciu tego celu służą instrumenty ekonomiczne, do których zaliczają się opłaty za usługi wodne, za pobór wód.

Celem projektu ustawy Prawo wodne, w szczególności w części dotyczącej instrumentów finansowych w gospodarce wodnej, jest przestrzeganie zasady zrównoważonego rozwoju, w zakresie gospodarowania zasobami wód, a przede wszystkim dostosowanie polskiego prawa do regulacji europejskich, co jest niezbędne dla spełnienia przez Polskę warunku ex-ante 6.1, i w konsekwencji zapewnienia dalszej możliwości finansowania realizacji inwestycji niezbędnych dla gospodarki wodnej ze środków unijnych.

W toku prowadzonych prac nad przygotowaniem aktualizacji planów gospodarowania wodami w obszarach dorzeczy, dokonana została analiza ekonomiczna, zgodnie z załącznikiem III do dyrektywy 2000/60. Wykazała ona, że aktualnie zwrot kosztów usług wodnych jest realizowany na poziomie od 22 do 24 proc., co świadczy o bardzo niskim stopniu wdrożenia jednej z fundamentalnych zasad RDW. Ustanowienie nowego systemu opłat za usługi wodne jest zatem w pełni uzasadnione.

Jakie argumenty (poza możliwą koniecznością dostosowania się do wymogów unijnych) przemawiają za wprowadzeniem nowej ustawy Prawo wodne w proponowanym kształcie?

Projekt ustawy Prawo wodne został opracowany w trosce o zapewnienie teraz, i w przyszłości, odpowiedniej ilości i jakości wód. Obowiązujące uregulowania prawne w zakresie finansowania gospodarki wodnej nie zapewniają możliwości przeznaczania wystarczających środków publicznych na utrzymanie wód oraz innego mienia Skarbu Państwa związanego z gospodarką wodną, jak również na kontynuację oraz nowe niezbędne inwestycje w gospodarce wodnej. Sytuacja sektora finansów publicznych nie pozwala zakładać zwiększonego udziału środków budżetowych w finansowaniu gospodarki wodnej. Dlatego też niezbędne są zasadnicze zmiany systemu finansowania gospodarki wodnej, zmierzające do zapewnienia adekwatnego do potrzeb zaangażowania środków publicznych, innych niż środki pochodzące z budżetu państwa.

Czy przewidywane stawki są kwotami sztywnymi, czy ich wysokość może być niższa? Pytanie wiąże się z pojawiającymi się w internecie danymi m.in. o próbie wprowadzenia podatku od każdego metra kwadratowego dna całego akwenu wykorzystywanego do działalności gospodarczej w kwocie 8,90 zł.

Projekt ustawy zawiera wyłącznie określenie górnego progu wysokości stawki opłaty za oddanie w użytkowanie 1 metra kwadratowego gruntu pod wodami. Natomiast jednostkowe stawki opłat zostaną określone przez Radę Ministrów w drodze rozporządzenia. Projekt rozporządzenia będzie podlegał odrębnej procedurze legislacyjnej i projektowane stawki będą wynikiem przyjętych rozwiązań w tym rozporządzeniu.

Czy, a jeśli tak, to co za tym przemawia, wejdzie w życie zakaz slipowania jachtów z przyczep samochodowych?

Należy zwrócić uwagę, że już w aktualnie obowiązujących przepisach ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2015 r. poz. 469, z późn. zm.) w art. 37 pkt 6 korzystanie z wód do celów żeglugi jest szczególnym korzystaniem z wód. Szczególne korzystanie z wód co do zasady wymaga uzyskania pozwolenia wodnoprawnego, stosownie do art. 122 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy. Natomiast na podstawie art. 124 pkt 1 omawianej ustawy, uprawianie żeglugi nie wymaga pozwolenia wodnoprawnego albo zgłoszenia wyłącznie w przypadku, gdy jest realizowane na śródlądowych drogach wodnych. Zatem nie można uznać, że przepisy projektu ustawy Prawo wodne wprowadzają większe ograniczenia w dostępie do wód w zakresie uprawiania żeglugi.