< Powrót
24
maja 2019
Tekst:
Marek Słodownik
Zdjęcie:
Marek Słodownik

Rok Prasy Morskiej: „Żegluga – The Navigation” 1927-1939

Tytuł „Żegluga – The Navigation” założony został przez redaktora Radosława Krajewskiego, który poprzednio prowadził „Morze” i „Falę”. Chociaż redakcja mieściła się w Warszawie, pismo żyło sprawami morskimi przez cały, trzynastoletni okres działania na chimerycznym rynku prasowym. Przed wojną tylko dwa tytuły, Morze” i „Sport Wodny”, ukazywały się dłużej.

Po likwidacji sopockiej redakcji „Fali” Radosław Krajewski, dotychczasowy redaktor pisma, przybył do Warszawy i tu zorganizował wydawanie kolejnego czasopisma. Projekt uzgadniany był kilka miesięcy wcześniej, ale finalizacja pomysłu nastąpiła dopiero pod koniec 1927 roku, kiedy możliwe stało się samodzielne wydawanie pisma i kiedy podpisano umowy na dystrybucję tytułu.

Rozmowy nie były łatwe, ponieważ władze Ministerstwa Handlu nie były projektowi przychylne, w związku z czym dyskusje się przeciągały, aby ostatecznie zostać zerwane latem tegoż roku. Krajewski jednak nie poddał się i doprowadził do powstania pisma zupełnie niezależnego, zorientowanego na rynek, w pełni komercyjnego. Tracąc wsparcie finansowe, zyskał pełną niezależność, co wkrótce miało okazać się siłą tytułu kierowanego do wąskiego kręgu odbiorców.

Okładka pierwszego numeru pisma z 15 grudnia 1927 roku.

„Żegluga – The Navigation” ukazała się na rynku 15 grudnia 1927 roku. Początkowo w podtytule umieszczono frazę „czasopismo dla handlu morskiego i żeglarstwa (a monthly of Polish commerce by sea)”, którą od lutego 1930 zmieniono na „czasopismo morskie i gospodarcze (a monthly of  Polish commerce by sea)”.

Pierwotny podtytuł mógł sugerować żeglarstwo jako jeden z elementów składowych pisma, ale już tłumaczenie angielskie rozwiewało wszelkie wątpliwości. Tematyka żeglarska w ogóle nie pojawiała się w piśmie, było ono precyzyjnie sprofilowane i trzymało się wyznaczonych ram wydawniczych.

Okładki pisma z 1928 roku.

Redakcja mieściła się w Warszawie przy ulicy Próżnej 8, była jednoosobowa, chociaż już od pierwszego numeru posiadała swoje oddziały w Gdańsku, Gdyni i Katowicach. Pismo wyglądało bardzo atrakcyjnie. Miało duży format, kolorową okładkę, liczyło 18 stron i wydawano je na wysokiej jakości, kredowym papierze, dzięki czemu jakość i czytelność fotografii była wysoka.

Pismo miało przejrzysty układ, dwuszpaltowe łamanie i duże marginesy. Tytuł ukazywał się nieregularnie, pierwszy numer zwiastował, że będzie miesięcznikiem, jednak już w 1928 roku ukazywał się jako dwumiesięcznik. W 1930 roku numer styczniowy był miesięcznikiem, jednak później redakcja ponownie przeszła na cykl dwumiesięczny.

Okładka pisma po zmianie logotypu w styczniu 1930 roku.

Logotyp tytułu utrzymał się przez rok. W numerze listopadowo-grudniowy pojawiło się nowe logo i to nie zmieniło się już do końca, czyli do lata 1939 roku. Zmienna była również liczba stron. Początkowe 18 kolumn pisma w drugim roku rozrosło się do 36, ale w 1929 roku liczyło ponownie 18, nawet wówczas, gdy było wydawane jako dwumiesięcznik. Numer 1/1930 roku wydano na 40 stronach, kolejne wydanie, lutowo-marcowe, liczyło aż 80, jednak w następnych miesiącach tytuł wrócił do 36 stron.

Okładka monograficznego numeru specjalnego poświęconego wybranym zagadnieniom wymiany handlowej z Holandią.

Okładki monograficznego numeru specjalnego, poświęconego zagadnieniom wymiany handlowej z USA.

„Żegluga – The Navigation” była tytułem wysoce sprofilowanym, adresowanym do kół przemysłowych związanych z gospodarką morską. W założeniu pismo miało charakter specjalistyczny, gospodarczy, zwykły czytelnik nie odnajdywał w nim treści związanej z morzem w ujęciu popularnym. Pismo koncentrowało się na tematyce związanej z gospodarką morską, prezentowało głównie materiały poświęcone rozwojowi portów morskich.

Pokazywało także ofertę portów polskich promując ich nowoczesność i sprawność przeładunkową, z uwypukleniem sprawności działania i konkurencyjnych kosztów. Śledziło ruch statków, prezentowało nowinki techniczne stosowane zarówno do napędów statków jak też do obsługi brzegowej portów. Skupiało się na techniczno-handlowej stronie zagadnień, nie epatowało nowościami, koncentrując się na zagadnieniach interesujących dla bardziej technicznie wyrobionego czytelnika. Pozbawione było niemal w całości atrakcji czytelniczych w postaci wykresów, ozdobników czy fotografii. Odbiorca miał skupić się na przekazie drukowanym.

Okładka numeru majowego z 1935 roku, z informacją na temat śmierci marszałka Piłsudskiego.

Dużo miejsca poświęcano również sprawom formalnym, publikowano na przykład regulaminy portowe, a także teksty poświęcone flocie handlowej jako czynnikowi rozwoju gospodarczego kraju. Pismo miało wyważony charakter i było neutralne politycznie, nie epatowało odniesieniami patriotycznymi, zachowywało linię tytułu neutralnego światopoglądowo.

W „Żegludze” znalazły się również artykuły związane z funkcjonowaniem portów zagranicznych, a nawet teksty poświęcone perspektywie budowy połączenia kanałowego pomiędzy Bałtykiem a Morzem Czarnym.

Jedna z ostatnich okładek, z maja 1939 roku.

Było to jedno z dwóch czasopism należące do Radosława Krajewskiego, drugim była „Flota Narodowa”. Kiedy wydawca popadł w ostry konflikt z generałem Mariuszem Zaruskim, który chciał Krajewskiemu tytuł odebrać, doszło do długotrwałego procesu sądowego zakończonego porażką generała. Dla Krajewskiego było to jednak pyrrusowe zwycięstwo, ponieważ stracił częściowo władzę nad „Flotą”, aby ratować „Żeglugę”.

Był to tytuł adresowany do profesjonalistów w branży morskiej, nic zatem dziwnego, że pozostaje nieco zapomniany, jako że nakład miał niewysoki, a dystrybucja miała ograniczony zasięg. Mimo to pozostał ważnym elementem prasowej układanki XX-lecia międzywojennego.

Ewolucja podtytułów
Żegluga – the Navigation – czasopismo dla przemysłu morskiego i żeglarstwa (a monthly record of Polish commerce by sea)”  1927
„Żegluga – The Navigation – czasopismo morskie i gospodarcze (a monthly record of Polish commerce by sea)” 1930
„Żegluga – Shpping and Trade” 1935

Rok Prasy Morskiej to akcja mająca na celu uczczenie 100. rocznicy wydania pierwszego polskiego czasopisma morskiego. Jej celem jest przybliżenie zagadnień związanych z czasopiśmiennictwem morskim w odrodzonej Polsce i pokazanie współczesnemu czytelnikowi wybranych tytułów prasowych o tematyce morskiej i żeglarskiej. Pomysłodawcą akcji jest red. Marek Słodownik.

Organizator: wodnapolska.pl. Oficjalny Partner: Henri Lloyd Polska. Współorganizatorzy: Żeglarski.info, tawernaskipperow.pl, zeszytyzeglarskie.pl, zeglujmyrazem.com, sailbook.pl, periplus.pl, port21.pl, polskieszlakiwodne.pl, marynistyka.pl, portalzeglarski.com, dobrewiatry.pl, ktz.pttk.pl, hermandaddelacosta.pl, lmir.pl, Komisja Kultury, Historii i Odznaczeń PZŻ.

PODZIEL SIĘ OPINIĄ