Rumpel: co to jest i jak się nim steruje. Słownik pojęć żeglarskich

Rumpel to dźwignia osadzona na głowicy steru (albo na górnej części płetwy sterowej), za pomocą której sternik wychyla płetwę sterową i w ten sposób zmienia kurs jachtu. To najprostsze i najstarsze urządzenie sterowe, spotykane dziś przede wszystkim na małych jachtach, łodziach mieczowych i pontonach z silnikiem przyczepnym.

Budowa rumpla

Rumpel jest prostym albo lekko wyprofilowanym drążkiem, wykonywanym najczęściej z laminowanego drewna albo z lekkich stopów metali. Jednym końcem łączy się sztywno z głowicą steru, a drugi koniec trzyma sternik. Na wielu jachtach na końcu rumpla zamocowany jest na przegubie przedłużacz rumpla, czyli dodatkowy drążek, o którym piszemy niżej.

Rumpel działa jak ramię dźwigni: im jest dłuższy, tym mniejszej siły potrzeba do wychylenia steru, ale tym więcej miejsca zajmuje w kokpicie.

Jak sterować rumplem

Przy rumplu steruje się „odwrotnie”: przesunięcie rumpla w lewo kieruje dziób jachtu w prawo, a przesunięcie w prawo kieruje dziób w lewo. Dzieje się tak, ponieważ rumpel wychyla płetwę sterową w stronę przeciwną do własnego ruchu. Komendy sternika odnoszą się do kierunku zwrotu jachtu, a nie do ruchu rumpla.

Dobra praktyka to małe, płynne ruchy i obserwacja dziobu względem punktu na horyzoncie. Przy stałym kursie rumpel można czasowo zablokować linką albo specjalnym zaciskiem, ale na jachcie w ruchu ktoś zawsze powinien mieć ster pod kontrolą. Umiejętność pewnego sterowania rumplem przydaje się szczególnie w trudnych sytuacjach, takich jak manewr „człowiek za burtą” czy manewry na silniku w porcie.

Rumpel a koło sterowe

Rumpel daje sternikowi bezpośrednie „czucie” steru: każdy podmuch i każda zmiana trymu żagli są wyczuwalne w dłoni. Jest prosty, tani, lekki i praktycznie nie ulega awariom. Wadą jest to, że na dużych jachtach siły na sterze rosną tak bardzo, że sterowanie samym rumplem byłoby męczące, a długi drążek zajmowałby pół kokpitu.

Dlatego większe jachty mają koło sterowe, połączone ze sterem przekładnią mechaniczną (linkową albo hydrauliczną). Na takich jednostkach zwykle przewiduje się rumpel awaryjny, który zakłada się bezpośrednio na głowicę steru, gdy zawiedzie przekładnia koła.

Przedłużacz rumpla

Przedłużacz rumpla (wysięgnik) to drążek połączony z końcem rumpla ruchomym przegubem. Pozwala sterować z burty nawietrznej, gdy sternik wychyla się za burtę, balastując łódkę, i nie może sięgnąć samego rumpla. Przedłużacz jest standardem na łodziach mieczowych, takich jak Optimist, Laser czy Omega, oraz na małych jachtach regatowych.

Najczęstsze błędy przy sterowaniu rumplem

• Za duże wychylenia. Gwałtowne „wiosłowanie” rumplem hamuje jacht i utrudnia utrzymanie kursu.

• Odruchowe sterowanie w złą stronę. Początkujący przesuwają rumpel w stronę, w którą chcą skręcić, i jacht robi odwrotnie.

• Puszczanie rumpla. Niekontrolowany ster potrafi gwałtownie odbić i obrócić jacht.

• Siedzenie po złej stronie. Na żaglówce sternik siada zwykle po nawietrznej, skąd lepiej widzi żagle i może balastować.

• Niezabezpieczony rumpel w porcie. Pozostawiony luzem obija się o burty kokpitu i męczy okucia steru.

Powiązane hasła

Płetwa sterowa, miecz i bom to kolejne elementy jachtu, które warto znać, zaczynając naukę żeglowania. Angielskie odpowiedniki tych i wielu innych pojęć znajdziecie w ilustrowanym słowniku żeglarskim polsko-angielskim.