Historia

Słyszeliście o… pierwszych Polakach, którzy okrążyli świat?

Choć znamy wielu polskich marynarzy i podróżników, którzy przed wiekami eksplorowali świat, wciąż nie wiemy, który z nich jako pierwszy opłynął kulę ziemską. Jest kilku kandydatów. Co wiemy …

Tahiti druga wyprawa Jamesa Cooka obraz William HodgesTahiti druga wyprawa Jamesa Cooka obraz William Hodges
Galeria zdjęć (2) - zobacz wszystkie

Choć znamy wielu polskich marynarzy i podróżników, którzy przed wiekami eksplorowali świat, wciąż nie wiemy, który z nich jako pierwszy opłynął kulę ziemską. Jest kilku kandydatów.

Co wiemy na pewno? „Dar Pomorza” był pierwszym polskim statkiem, który opłynął świat, „Iskra” pierwszym okrętem, Władysław Wagner żeglarzem, a Leonid Teliga samotnikiem. Wcześniej jednak ziemię wzdłuż i wszerz, najczęściej drogą morską, przemierzyli polscy podróżnicy, misjonarze, kupcy, koloniści i żołnierze. Czy odkryjemy wśród nich pierwszego Polaka, który okrążył świat pod żaglami?

Wbrew popularnemu przekonaniu o przywiązaniu naszych rodaków do lądu, już w epoce wielkich odkryć geograficznych Polacy pojawiali się na pokładach statków i okrętów oraz w nowozakładanych koloniach. W XVII i XVIII wieku misjonarze z Polski pokonywali drogą morską trasę do Chin. Krzysztof Arciszewski wielokrotnie podróżował do Brazylii, gdzie wsławił się jako doskonały żołnierz, a Teodor Anzelm Dzwonkowski podczas służby na pokładzie „Zephira” pływał nawet do Indonezji. Niełatwo jednak ustalić pierwszego Polaka, któremu udało się zamknąć wokółziemską pętlę.

Z pewnością pierwszymi poddanymi polskiego króla Stanisława Augusta, którzy tego dokonali, byli Johann Reinhold i Georg Forsterowie. W latach 1772-1775 wzięli udział w drugiej wyprawie angielskiego odkrywcy Jamesa Cooka. Pochodzili ze szkockiej rodziny, która osiadła w Prusach Królewskich, jednak poza miejscem urodzenia nie byli związani z Rzeczpospolitą i większość życia spędzili poza jej granicami.

O miano pierwszego Polaka z pewnością mógłby się ubiegać urodzony w 1750 roku w okolicach Nowogródka Ksawery Karnicki. W 1774 roku wyemigrował do Ameryki Południowej, a po kilku latach zorganizował wyprawę do Australii. Później, płynąc wzdłuż wybrzeży Afryki, dotarł do Europy. Podróż zakończył w 1791 roku w Marsylii, a zmarł dekadę później w Cherburgu. Problem polega jednak na tym, że nie wiadomo, czy Ksawery Karnicki w ogóle istniał. Odnotował go wprawdzie w 1933 roku Stanisław Zieliński w słowniku polskich podróżników, ale żadne inne źródło o nim nie wspomina.

Bezsprzecznie świat pod żaglami opłynęli w drugiej dekadzie XIX wieku na statkach floty rosyjskiej porucznicy marynarki Janowski i Szwejkowski, a w 1827 i 1831 roku oficer rosyjskiej marynarki Dionizy Zaremba. Kłopot w tym, że poza swojsko brzmiącymi nazwiskami nie wiadomo, czy cokolwiek łączyło ich z Polską.

opłynęli
opłynęli

Paweł Edmund Strzelecki około 1845 roku.
Fot. arch. State Library of New South Wales

Bez wątpienia pierwszym Polakiem, który odbył wokółziemską podróż był urodzony w 1797 roku Paweł Edmund Strzelecki. Po zawieruchach wojen napoleońskich, dzięki spadkowi pozostawionemu po rodzicach i funduszach zapisanych mu przez magnata Franciszka Sapiehę, którego majątkiem zarządzał, rozpoczął podróże po świecie. W roku 1829 na stałe opuścił Polskę, przebywał we Francji i Wielkiej Brytanii, a w 1834 roku rozpoczął 9-letnią wokółziemską podróż.

Przez pierwsze cztery lata prowadził badania w Ameryce Północnej i Południowej, a w 1838 roku pływał po Pacyfiku zwiedzając Hawaje i wyspy Polinezji. W latach 1839-1843 Strzelecki eksplorował kontynent australijski, m.in. nadając najwyższemu szczytowi nazwę Góra Kościuszki. Później z powodu kłopotów ze zdrowiem postanowił wrócić do Europy, po drodze odwiedzając Chiny, Indie i Egipt.

Tytuł pierwszego Polaka, który okrążył świat, pokonując niemal całą trasę pod żaglami, można zatem przyznać Pawłowi Edmundowi Strzeleckiemu. Niewykluczone jednak, że prawdziwy pionier czeka jeszcze na odkrycie.

← Wróć do portalu

Czytaj również

Więcej artykułów
Czteroosobowa załoga Trynidadu i Tobago wychylona za burtę przechylonego jachtu RS21 13 listopada 202607:30 Żeglarstwo bez wzroku: zaufanie i czucie łódki Sport i regaty Mateusz Praszczak · 2 min czytania Corentin Horeau z uniesionymi rękami w kokpicie jachtu IMOCA MACSF po zwycięstwie w Route du Rhum 2026 12 listopada 202618:06 Route du Rhum 2026: Horeau wygrywa IMOCA z rekordem Sport i regaty Oskar Wojciechowski · 3 min czytania Kapitan Marek Lewenstein z nagrodą Żeglarski Gryf przy mikrofonie podczas Zachodniopomorskiej Gali Żeglarskiej w Szczecinie 12 listopada 202615:49 Żeglarskie Gryfy 2026: zgłoszenia do 6 grudnia Sport i regaty Oskar Wojciechowski · 1 min czytania Samorządowiec przemawia do mikrofonów, za nim czterech przedstawicieli samorządów Powiatu Puckiego 12 listopada 202614:11 Plan ochrony Zatoki Puckiej: uwagi do 13 listopada Turystyka Michał Łaszkiewicz · 2 min czytania Jachty klasy Star na trasie mistrzostw świata 2026 na Biscayne Bay w Miami 12 listopada 202613:15 Kusznierewicz 2. i 3. w wyścigach MŚ Star w Miami Sport i regaty Michał Łaszkiewicz · 3 min czytania Martinique Suchocka, reprezentantka Polski w Dakarze 12 listopada 202613:05 Martinique Suchocka 8. przed finałem w Dakarze Sport i regaty Mateusz Praszczak · 3 min czytania Żeglarz stoi przy maszcie i ciągnie fał, podnosząc grot na jachcie z czarnym kadłubem u skalistego wybrzeża 12 listopada 202612:00 Fał: co to jest i jak się nim stawia żagiel Baza wiedzy Oskar Wojciechowski · 2 min czytania Biała łódź motorowa Askeladden C76 Cruiser z silnikiem zaburtowym płynie ślizgiem po fiordzie 11 listopada 202609:00 Parker Poland przejmuje markę Askeladden Biznes Michał Łaszkiewicz · 3 min czytania Gala nagród Rejs Roku 2025, kategoria wyprawy i rejsy morskie 10 listopada 202616:37 Rejs Roku 2026: zgłoszenia do 10 grudnia Rejsy Oskar Wojciechowski · 2 min czytania Ślubowanie Olimpijskiej Młodzieżowej Reprezentacji Polski Dakar 2026 10 listopada 202616:05 Martinique Suchocka w Dakarze: Techno293 na YOG 2026 Sport i regaty Michał Łaszkiewicz · 2 min czytania Jacht Gedania z napisem na burcie przy czole lodowca 10 listopada 202615:50 Gedania 50 lat po wyprawie polarnej Boguckiego Historia Oskar Wojciechowski · 5 min czytania Szkolenie regionalne sędziów żeglarskich – zapraszamy do Szczecina 10 listopada 202614:33 Szkolenie sędziów żeglarskich w Szczecinie 14.11 Sport i regaty Michał Łaszkiewicz · 1 min czytania Niebieska flaga z logo World Sailing na tle przystani 10 listopada 202613:24 Kodeks kategoryzacji World Sailing: zmiany Sport i regaty Mateusz Praszczak · 2 min czytania Flota łodzi RS Venture Connect z czarnymi żaglami na wyścigu przed zabudową Portimão 10 listopada 202612:00 Centrum treningowe Portimão dla para żeglarzy Sport i regaty Mateusz Praszczak · 2 min czytania Pierwszy dzień mistrzostw świata klasy Star 2026 w Miami 10 listopada 202611:58 Kusznierewicz 40. w 1. wyścigu MŚ Star w Miami Sport i regaty Mateusz Praszczak · 2 min czytania Dwie uśmiechnięte kobiety w kamizelkach asekuracyjnych na łodzi przy piaszczystym brzegu jeziora 10 listopada 202607:30 JachtFilm 2026 w Kinie Wisła: program i bilety Turystyka Oskar Wojciechowski · 2 min czytania Żaglowy jacht przechylony w nocnym przyboju przy oświetlonym nabrzeżu na Maderze 9 listopada 202614:34 Polski żeglarz uratowany u Madery po orkanie Bruna Rejsy Mateusz Praszczak · 1 min czytania Jachty RC44 na trasie regat 44Cup Calero Marinas 2026 9 listopada 202613:14 44Cup 2026: finał cyklu RC44 w Kartagenie Sport i regaty Michał Łaszkiewicz · 1 min czytania Jachty regatowe podczas mistrzostw świata ORC 2026 w Sorrento we Włoszech 9 listopada 202611:09 ORC 2027: nowy VPP, ORC Light i mistrzostwa Sport i regaty Mateusz Praszczak · 2 min czytania Kamil Manowiecki  – mistrz świata mężczyzn w mistrzostwach świata X-15 w wingfoilu 2026 9 listopada 202610:17 Manowiecki mistrzem świata X-15 na Ibizie Sport i regaty Oskar Wojciechowski · 3 min czytania Trimaran SVR-Lazartigue Toma Laperche’a na mecie Route du Rhum 2026 w Pointe-à-Pitre 9 listopada 202610:05 Route du Rhum 2026: Tom Laperche wygrywa z rekordem Sport i regaty Oskar Wojciechowski · 3 min czytania W Miami rozpoczęły się mistrzostwa świata klasy Star 2026 9 listopada 202607:31 Kusznierewicz na mistrzostwach świata Star w Miami Sport i regaty Oskar Wojciechowski · 1 min czytania Okrągły wyświetlacz Galvanic Voice z zielonymi diodami na konsoli sterowej jachtu, obok kompas i radiotelefon B&G 9 listopada 202607:30 Galvanic Sailing: nowa aplikacja na jacht Biznes Oskar Wojciechowski · 2 min czytania Craig Wood z protezami nóg siedzi na burcie katamaranu Sirius II w marinie 8 listopada 202621:34 Craig Wood: film o samotnym rejsie przez Pacyfik Rejsy Mateusz Praszczak · 2 min czytania