Konserwacja teaku i drewna na jachcie przed zimą: czyszczenie bez myjki, olej, lakier czy szary teak
Konserwacja teaku przed zimą zaczyna się od czyszczenia wodą i miękką szczotką, bez myjki ciśnieniowej, która wypłukuje z drewna naturalne oleje i żłobi miękkie słoje. Wyjaśniamy, kiedy olejować teak, a kiedy zostawić go szarym, w jakich warunkach lakierować relingi i listwy oraz jak uchronić drewno przed wilgocią pod plandeką.
Pokład z teaku w kokpicie jachtu żaglowego · fot. Stefan Götte / Wikimedia Commons, domena publiczna 
Teak jest jednym z najbardziej odpornych na pogodę gatunków drewna, ale tylko wtedy, gdy wilgoć może z niego swobodnie odparować. Zimą jacht stoi pod plandeką, często bez ruchu powietrza, a brud z sezonu trzyma wodę jak gąbka. Dlatego o tym, w jakim stanie wiosną będzie pokład, listwy i drewniane relingi, decyduje konserwacja teaku i drewna wykonana jesienią, a to kilka prostych czynności. Drewno to jedna z pozycji jesiennej listy prac, którą rozpisaliśmy w poradniku zimowanie jachtu krok po kroku.
Dlaczego drewno na jachcie niszczy się zimą
Największym wrogiem teaku zimą jest wilgoć, która nie może wyschnąć. Stojąca woda pod przykryciem, pod zwiniętą liną albo pod wycieraczką leżącą na pokładzie niszczy drewno szybciej niż deszcz w sezonie. Brud zatrzymuje wilgoć, a w wilgoci rosną glony i grzyby, które zostawiają ciemne plamy.
Drugim zagrożeniem jest woda w pęknięciach. Przez spękany lakier albo odklejoną spoinę między klepkami pokładu woda wnika pod powłokę i w drewno. Odbarwia je i podnosi lakier, a przy mrozie zamarza i powiększa szczelinę. Stąd zasada na jesień: drewno przed zakryciem ma być czyste, suche i szczelne.
Jak czyścić teak bez myjki ciśnieniowej
Teak czyść czystą wodą i miękką szczotką albo miękką ściereczką, prowadząc ją w poprzek włókien. Do pokładu z teaku nie używaj myjki ciśnieniowej. Mocny strumień wnika głęboko we włókna, wypłukuje z drewna jego naturalne oleje i wyrywa miękkie słoje. Na powierzchni powstają rowki, w których zbiera się woda i rośnie porost, a to z kolei wymaga mocniejszego czyszczenia.
Twarda szczotka działa podobnie: wyciera miękkie włókna i zostawia nierówną, bruzdowaną powierzchnię. Uporczywe plamy usuwa się miękką gąbką ścierną. Kierunek pracy ma swoje wady w obie strony: wzdłuż słojów szkodzi miękkim włóknom, a w poprzek obciąża krawędzie spoin między klepkami, dlatego pracuj delikatnie i bez nacisku.
Unikaj agresywnych środków czyszczących, bo tak jak myjka niszczą naturalne oleje teaku. Jeśli jacht pływał po morzu, spłucz pokład słodką wodą: sól przyciąga wilgoć z powietrza i drewno dłużej schnie. Teak z przebarwieniami po glonach i grzybach można potraktować preparatem grzybobójczym do drewna, na przykład Boracolem, który nakłada się raz, wiosną. Porost obumiera i stopniowo się wypłukuje, a drewno jaśnieje.
Po czyszczeniu obejrzyj spoiny między klepkami. Odklejone lub popękane uszczelnienie zaznacz do wiosennej naprawy i nie zostawiaj pod nim wody na zimę.
Olej, lakier czy szary teak: co wybrać na pokład jachtu
Na pokład, po którym się chodzi, wybiera się zwykle między szarym, naturalnym teakiem a olejem. Lakier zostaje dla elementów, po których się nie stąpa, bo lakierowany pokład jest śliski.
| Wykończenie | Zalety | Wady | Przed zimą |
|---|---|---|---|
| Szary teak, bez niczego | zero konserwacji poza myciem, drewno ma własne oleje | szarzeje, kolor się zmienia | umyć, wypłukać, wysuszyć |
| Olej do teaku | zachowuje świeży, miodowy kolor, nie szkodzi starszym pokładom | trzeba go regularnie odnawiać, zaniedbany daje plamy i szorstką powierzchnię | olejować tylko czyste i suche drewno, zgodnie z etykietą |
| Lakier | wysoki połysk, dobra ochrona przed wodą | śliski na pokładzie, pęka i wymaga pielęgnacji | uzupełnić ubytki, żeby woda nie weszła pod powłokę |
Nad olejowaniem teaku żeglarze spierają się od lat. Przeciwnicy mówią, że teak ma dość własnego oleju, by chronić się przed pogodą. Zwolennicy, że olej utrzymuje kolor nowego pokładu, a starszemu, z którego naturalne oleje dawno się wypłukały, nie zaszkodzi. Kto zacznie olejować, musi to robić regularnie, inaczej pokład robi się łaciaty i szorstki. Gdy powierzchnia teaku stała się krucha i bruzdowana, lepszym rozwiązaniem od kolejnej warstwy oleju bywa przeszlifowanie pokładu.
Lakierowanie relingów i listew: jesienią czy wiosną
Lakier jachtowy ma swoje wymagania pogodowe i to one decydują o terminie. Klasyczny jednoskładnikowy lakier jachtowy, taki jak Epifanes Clear Varnish, nakłada się w temperaturze od 8 do 30°C i przy wilgotności powietrza od 50 do 85 procent, z dala od bezpośredniego słońca i silnego wiatru. Każda warstwa schnie do szlifowania i kolejnego malowania około 24 godzin w 20°C, ale już 40 godzin w 10°C.
| Etap lakierowania gołego drewna | Rozcieńczenie | Szlifowanie przed kolejną warstwą |
|---|---|---|
| 1. warstwa penetrująca | 50 procent | papier P220, ręcznie |
| 2. warstwa penetrująca | 25 procent | papier P220, ręcznie |
| 3. warstwa penetrująca | 15 procent | papier P280, ręcznie |
| co najmniej 4 warstwy wierzchnie | od 0 do 5 procent | na mokro P400 albo włóknina ścierna |
Przed pierwszą warstwą gołe drewno odtłuszcza się i szlifuje papierem P220. Przy odnawianiu istniejącej, nieuszkodzonej powłoki wystarczy odtłuścić ją, przeszlifować papierem P240 i pierwszą warstwę rozcieńczyć o 10 procent. Szlifuj zawsze ręcznie, wzdłuż słojów. Teak jest drewnem tłustym, więc staranne odtłuszczenie ma przy nim szczególne znaczenie.
Jesienią w Polsce temperatura w nocy często spada poniżej 8°C, a wilgotność rośnie, więc pełna renowacja lakieru na zewnątrz rzadko się udaje. Rozsądny plan wygląda tak: jesienią tylko zabezpiecz miejsca, w których lakier popękał albo odpadł, żeby woda nie weszła pod powłokę, a pełne lakierowanie relingów, listew i zrębów zostaw na wiosnę albo wykonaj w ogrzewanej hali. Drewniane elementy, które da się zdjąć, na przykład rumpel, kratki do kokpitu czy deskę trapu, zabierz na zimę do domu.
Wilgoć i wentylacja: drewno pod plandeką i w kabinie
Pod plandeką drewno musi mieć dostęp powietrza. Przykrycie nie może leżeć bezpośrednio na pokładzie ani na listwach, a na końcach plandeki zostaw otwory, przez które przepływa powietrze. Z pokładu zabierz liny, wycieraczki i wszystko, co leży płasko na teaku i trzyma pod sobą wodę.
W kabinie zostaw uchylone drzwiczki szafek i podniesione podłogi, żeby drewno wnętrza nie pleśniało, i ustaw pochłaniacz wilgoci. Materace, poduszki i żagle zabierz do domu: wilgotne tkaniny oddają wilgoć do drewna, a pleśń z nich przechodzi na meble. Jak przygotować żagle do zimy, żeby nie pojawiły się na nich czarne plamy, opisaliśmy w poradniku o przechowywaniu żagli zimą.
Ogrzewania jachtu na zimowisku nie planuj bez zgody portu. Część portów zakazuje elektrycznego ogrzewania jednostek podłączonych do prądu, tak jest na przykład w Ekomarinie Giżycko.
Lista kontrolna drewna przed zimą
- Pokład umyty słodką wodą i miękką szczotką, bez myjki ciśnieniowej.
- Uporczywe plamy usunięte miękką gąbką ścierną, bez agresywnej chemii.
- Spoiny między klepkami obejrzane, ubytki zaznaczone do naprawy.
- Decyzja podjęta: szary teak albo olej, lakier tylko poza strefą chodzenia.
- Pęknięcia lakieru na relingach i listwach zabezpieczone przed wodą.
- Zdejmowane elementy z drewna zabrane do domu.
- Pokład pusty, bez lin i wycieraczek, drewno suche przed zakryciem.
- Plandeka na stelażu, z wentylacją, niedotykająca drewna.
- W kabinie otwarte szafki, podniesione podłogi i pochłaniacz wilgoci.
Jak bezpiecznie wyjąć jacht na ląd i ustawić go na kozłach, opisaliśmy w poradniku o wyciąganiu jachtu z wody na zimę. Kolejne jesienne poradniki dla właścicieli jachtów, od silnika po akumulatory, zbieramy w dziale Baza wiedzy.
Jak dbacie o teak na swoim jachcie?
