Silniki jachtowe – ich rodzaje i zasady użytkowania

Silnik uznawany jest za jeden z ważniejszych elementów wyposażenia jachtu żaglowego. Silniki jachtowe służą nie tylko jako napęd pomocniczy, są także ważnym elementem wspomagającym żeglugę w wymagających warunkach pogodowych oraz w sytuacjach awaryjnych.

Sprawne działanie silnika może wpłynąć na bezpieczeństwo całej załogi, jachtu, a także innych jednostek znajdujących się w pobliżu. W mniejszych i lekkich łodziach, zamiast żagli można użyć wioseł lub pagajów. Natomiast jeśli chodzi o większe i cięższe jachty kabinowe, posiadające wysokie burty, zdecydowanie przyda się dodatkowe wspomaganie, niezwiązane z wiatrem.

Rodzaje silników stosowanych na jachtach żaglowych

Z dostępnych obecnie opcji można wyróżnić silniki spalinowe oraz elektryczne. Te pierwsze mogą być zasilane olejem napędowym lub benzyną. Głównym kryterium przy opisywaniu silnika jest jego moc. Na tabliczkach znamionowych lub na obudowie można odnaleźć symbol „kW” – kilowaty lub KM – konie mechaniczne.

Silniki używane na jachtach dzielimy także pod kątem montażu – mogą być zaburtowe, przyczepiane na rufie lub przy burcie oraz stacjonarne, wbudowane wewnątrz kadłuba. Napędem pomocniczym na jachtach śródlądowych najczęściej są silniki zaburtowe, posiadające moc w przedziale od 2 do 10 KM. Zasilane są wyłącznie benzyną, która spalana jest jako mieszanka z powietrzem. Występują dwa rodzaje takich urządzeń – silnik dwu- lub czterosuwowy.

Silniki jachtowe – silnik dwusuwowy

Silnik dwusuwowy to prosta, odporna na awarie konstrukcja. Można natknąć się na modele, które nie posiadają nawet przekładni biegów, a steruje się w nich tylko obrotami silnika.

Podczas użytkowania trzeba koniecznie pamiętać, że najprawdopodobniej nie ma on oddzielnego układu smarowania. W takiej sytuacji, do jego prawidłowej pracy potrzebny jest olej, który dostarczany jest bezpośrednio z paliwem.

Producenci silników podają, w jakich proporcjach należy mieszać paliwo z olejem. Oznaczenie 1:50 trzeba rozumieć w taki sposób, że na 50 litrów benzyny wlewamy litr oleju. Biorąc pod uwagę, że zbiorniki silników zaburtowych mają mniejszą pojemność, to ilość wlewanych płynów trzeba odpowiednio przeliczyć.

W tym przypadku trzeba korzystać tylko z oleju przeznaczonego do silników dwusuwowych, który wskazany został przez producenta w instrukcji obsług. Ponadto dolanie oleju do benzyny i wymieszanie ich należy wykonać jeszcze na lądzie, zanim postanowimy wypłynąć z portu.

Ważne, aby zachować odpowiednie proporcje podczas łączenia obu substancji, ponieważ jeśli dolejemy za dużo oleju, to może się to skończyć nieprawidłowym procesem spalania, osadzaniem się nagaru na świecach, szybszym niż zazwyczaj zużyciem części, dymieniem z silnika, a także zanieczyszczeniem środowiska naturalnego. Z kolei, jeśli dolejemy go zbyt mało, może to skutkować zatarciem, a w najgorszym przypadku zniszczeniem silnika.

Silniki jachtowe – silnik czterosuwowy

W przypadku silnika czterosuwowego nie trzeba trudzić się z wyliczaniem proporcji i mieszaniem oleju z benzyną, ponieważ ma on już wbudowany osobny system smarowania. Pracuje zatem na benzynie bez domieszki oleju. Wyróżnia się cichszą pracą od dwusuwów oraz tym, że jest oszczędniejszy. Jest za to większy i cięższy.

Czasem możemy mieć trudność w szybkiej w ocenie, z jakim typem silnika mamy do czynienia, szczególnie jeśli chodzi o nowoczesne konstrukcje. Najprostszym sposobem na rozwiązanie tego problemu jest sprawdzenie w instrukcji obsługi. Innym rozwiązaniem jest zasięgnięcie rady u specjalisty w tej dziedzinie. W każdym razie tego typu silniki powinny być oznaczone napisem „Four stroke” umieszczonym na obudowie silnika lub tabliczce znamionowej.

Nie można zapominać o odpowiednim sposobie transportu, przenoszenia oraz składowania silnika. Niewłaściwe ułożenie urządzenia może skutkować rozlaniem płynów serwisowych i uszkodzeniem.

Silniki jachtowe – silniki stacjonarne

Silniki stacjonarne są to konstrukcje, które jeszcze niedawno były montowane głównie jachtach żaglowych pływających po morzu. Zmiana nastąpiła, od kiedy zaczęto budować coraz większe i cięższe konstrukcje jednostek śródlądowych. Taki stan rzeczy wymusił zastosowanie sprawniejszego napędu, który dodatkowo miałby większą moc. Dzięki temu poruszanie się takim jachtem jest bezpieczniejsze i łatwiej nim manewrować. Taki silnik montowany jest wewnątrz kadłuba jachtu, najczęściej pod kokpitem.

Tego typu urządzenia to głównie silniki wysokoprężne, które jako paliwo wykorzystują olej napędowy. Do jego zalet należy na pewno wysoki poziom bezpieczeństwa obsługi oraz eksploatacji. Są wydajne podczas pracy przy małych obrotach i charakteryzują się niskim zużyciem paliwa.

Jacht uczestniczący w MŻMP DH 2021. Fot. Cezary Spigarski

Odnosząc się do wad, na pewno są nimi duża masa, wymiary i wydzielane podczas pracy spaliny, które wpływają szkodliwie na środowisko naturalne. Znaczącą wadą silnika stacjonarnego w żegludze śródlądowej jest umiejscowienie sprzężonej z nim przez wał napędowy śruby napędowej pod kadłubem jednostki. Jacht ma ograniczone możliwości wpływania na płytkie obszary. I wreszcie – napęd w tego typu jednostce działa tylko w osi jachtu.

Najważniejsze wskaźniki kontrolujące pracę silnika znajdują się na panelu sterującym w kokpicie. Znajduje się tam również manetka do zmiany biegów i kontrolowania obrotów. Warto wspomnieć, że silnik stacjonarny posiada bieg neutralny naprzód i wstecz.

Do silnika podłączony jest na stałe oddzielny zbiornik paliwa. Wlewa się je przez właściwie oznakowany wlew, który znajduje się na pokładzie. Oznaczony jest on zazwyczaj napisami „fuel”, „diesel” lub „gas”. Proces uruchomienia jednostki napędowej odbywa się poprzez podłączenie napięcia do układu rozruchowego, podgrzaniu powietrza w komorze spalania (podgrzanie świec żarowych), jeśli nie jest to wykonane automatycznie oraz załączeniu rozrusznika.

Nie są to skomplikowane czynności i do ich wykonania należy wykorzystać odpowiednie przyciski, które znajdują się na panelu sterującym i/lub przekręcić kluczyk w stacyjce. Wszystkie akumulatory oraz instalacje znajdujące się na jachcie ładowane są na bieżąco przez zainstalowany na bloku silnika alternator.

Do zasilania zewnętrznego obiegu układu chłodzenia silnika stacjonarnego wykorzystuje się wodę pobieraną z akwenu, po którym jacht pływa. Sternik powinien kontrolować, czy wraz ze spalinami wydobywa się woda, oraz czy znajdujące się na panelu sterowania wskaźniki nie sygnalizują jakichś błędów w pracy silnika.

UWAGA! – Większe jednostki śródlądowe wyposażone są także w zbiorniki wody pitnej, napełniane podobnie jak bak paliwa, przez odpowiednio oznakowany wlew z napisem WATER / WASSER, znajdujący się na pokładzie jachtu. Trzeba pilnować, żeby nie dopuścić do pomyłki przy napełnianiu obydwu tych zbiorników.

Przed pierwszym uruchomieniem silnika każdego dnia trzeba także pamiętać o sprawdzeniu poziomu oleju. Poza tym wzrokowo ustalić, czy nie wycieka żaden inny płyn oraz czy w komorze nie pojawiła się woda zaburtowa.

Silniki jachtowe – silniki elektryczne

Na rynku dostępnych jest również wiele silników elektrycznych – ekologiczna alternatywa dla silników spalinowych. Ich ogromną zaletą jest cicha praca i fakt, że można nimi pływać nawet tam, gdzie nie ma zgody na jednostki z napędem spalinowym. Problemem jest jednak ładowanie akumulatorów, które zasilają silnik elektryczny.

Silniki jachtowe – ster strumieniowy

Ster strumieniowy służy jedynie jako wspomaganie manewrowania jachtem na ograniczonej przestrzeni i jest on najczęściej z napędem elektrycznym. To rozwiązanie również nie było wcześniej wykorzystywane na jachtach śródlądowych i tak jak w przypadku silnika stacjonarnego, zaczęto je montować, kiedy te jednostki stawały się coraz większe.

Ster umieszczony jest pod linią wody, w dziobowej części jachtu. Jego działanie polega na wyrzucaniu silnego strumienia wody prostopadle do osi łodzi. Wytworzony w taki sposób odrzut powoduje skręt dziobu jednostki w pożądaną stronę.

Takie rozwiązanie przydaje się głównie na długich jachtach, posiadających wysokie burty oraz takich, które posiadają niewielkie zanurzenie. Wszystko przez to, że są one bardzo podatne nad dryf oraz silne boczne podmuchy wiatru, a to stwarza realne zagrożenie dla bezpieczeństwa żeglugi podczas manewrów portowych w ciasnych, nieprzystosowanych na przyjęcie takich jednostek portach.

Silniki jachtowe – dbałość o bezpieczeństwo i środowisko

Nie można lekceważyć faktu, że benzyna jest cieczą łatwopalną. Ponadto warto zdawać sobie sprawę, że jej opary tworzą z powietrzem mieszankę wybuchową. Trzeba mieć także pełną świadomość, że silnie zatruwa glebę i toksycznie wpływa na organizmy wodne, co w efekcie powodując długo utrzymujące się niekorzystne zmiany w środowisku wodnym.

Jeśli uzupełniamy paliwo w silniku zaburtowym, trzeba robić to ostrożnie, by uniknąć wycieku do wody. Jeżeli dolewamy paliwo do zbiornika wewnętrznego, najlepiej, żebyśmy pod ręką mieli coś, czym w razie czego wytrzemy zanieczyszczoną powierzchnię.

Zapasowy kanister lub zewnętrzny bak z paliwem należy dokładnie zamknąć i zabezpieczyć w bakiście z dala od instalacji elektrycznej, butli z gazem i źródeł ciepła, tym rzecz jasna na słońcu. Działanie na nie wysokiej temperatury może skończyć się wybuchem.