Historia

Słyszeliście o… malarzu, który stworzył alfabet?

Mimo, że od wielu lat alfabet Morse’a nie jest już oficjalnie używany w łączności na morzu, nadal funkcjonuje w naszej świadomości i z powodzeniem jest stosowany w wielu …

Samuel Morse with his Recorder by BradySamuel Morse with his Recorder by Brady 1857
Galeria zdjęć (4) - zobacz wszystkie

Mimo, że od wielu lat alfabet Morse’a nie jest już oficjalnie używany w łączności na morzu, nadal funkcjonuje w naszej świadomości i z powodzeniem jest stosowany w wielu dziedzinach życia. Często nie zdajemy sobie nawet sprawy jak ten XIX-wieczny wynalazek pewnego malarza zmienił i nadal kreuje naszą rzeczywistość.

Ludzie od najdawniejszych czasów konstruowali urządzenia pozwalające na przekazywanie informacji na odległość. Żadne z nich jednak, poczynając od bębnów, dzwonów czy trąb, poprzez heliografy (tarcze odbijające promienie słoneczne), ogniska rozpalane na specjalnych wieżach, po aparaty semaforowe, nie spełniały pokładanych w nich oczekiwań. Mimo że informacje o zdobyciu Troi przekazano do Myken przy pomocy sieci ognisk w niecały dzień, a standardowa wiadomość (36 znaków) nadawana przy pomocy telegrafów optycznych skonstruowanych przez braci Choppe w 1792 r. trafiała z Lillie do Paryża w 32 minuty (192 km), to wszystkie te systemy łączności wymagały bardzo dobrej widzialności, często nie działały podczas brzydkiej pogody i co niezmiernie istotne, były kosztowne, zarówno w budowie, utrzymaniu, eksploatacji i obsłudze.

Od kiedy jednak William Watson w 1746 r. przesłał za pomocą kabla ładunek elektryczny na odległość trzech kilometrów, zaczęto się zastanawiać, jak wykorzystać elektryczność w łączności. Prace w tym kierunku trwały niemal równorzędnie w wielu krajach. Szkot Charles Morrison skonstruował urządzenie, w którym wybranym znakom (literom) przypisano konkretne impulsy elektryczne. Każdy z nich był nadawany innym kablem. Rosjanin Piotr Szyling skonstruował pierwszy telegraf igiełkowy. Działał on na zasadzie wychylenia igły wskazującej odpowiednie litery na specjalnej tablicy, zależnie od wytworzonego pola elektromagnetycznego. Pomysły te stanowiły też podwaliny pod pierwsze linie telegraficzne. Hiszpan Francisco Salv połączył taką linią Barcelonę z Fort Atarazans (ok. 1 km). Niemcy Friedrich Gauss i Wilhelm Weber wysyłali sygnały elektryczne na odległość kilkunastu kilometrów…

Prawdziwą rewolucję przypisuje się jednak amerykańskiemu malarzowi i rzeźbiarzowi, a zarazem wynalazcy Samuelowi Morse’owi, choć wielu badaczy twierdzi, że prawdziwym twórcą idei tego co znamy jako aparat Morse’a był jego współpracownik Alfred Vall.

Urządzenie to działało na zasadzie otwierania i zamykania obwodu elektrycznego przy pomocy tzw. klucza. W aparacie odbiorczym znajdował się ponadto elektromagnes połączony z pisakiem, pod którym przesuwała się taśma papierowa. Naciśnięcie przycisku w aparacie nadawczym powodowało, że na taśmie aparatu odbiorczego pojawiała się kropka (gdy przycisk był naciśnięty krótko) lub kreska (gdy przycisk był naciśnięty dłużej).

Niezależnie od tego kto był rzeczywistym twórcą samego aparatu, to właśnie ten system przetworzenia impulsu elektrycznego na znak graficzny i odwrotnie, a nie stworzenie samego urządzenia, przyniosło Morse’owi sławę. Kod Morse’a to zatem sposób reprezentacji liter, cyfr i znaków specjalnych za pomocą znaków popularnie zwanych kreską i kropką. Morse tak „zaprojektował” stworzone przez siebie znaki, aby te najczęściej używane w języku angielskim były najprostsze (a – to kropka, kreska, i – to dwie kropki, t – kreska). Rzadziej spotykane litery miały bardziej skompilowaną konstrukcję (x – kreska, dwie kropki, kreska, y – kreska, kropka, dwie kreski).

Mors dokonując wyboru i ustalając częstotliwość występowania poszczególnych liter, przeglądał między innymi płyty zecerskie w drukarni. Określił także długość znaków, odstępy miedzy nimi, przerwy między grupami znaków. Zgodnie z jego założeniem kreska powinna trwać co najmniej tyle czasu co trzy kropki. Odstęp pomiędzy elementami znaku powinien trwać jedną kropkę. Odstęp pomiędzy poszczególnymi znakami – jedną kreskę, a odstęp pomiędzy grupami znaków – trzy kreski.

Kod Morse’a jest też pomyślany w taki sposób, aby można go było używać bez specjalnego urządzenia dekodującego lub nadawczego. Kropki i kreski mogą przybrać formę dźwięków nadawanych gwizdkiem lub dzwonkiem, błysków emitowanych latarką, uderzeń przedmiotu o przedmiot itp. W sytuacji awaryjnej kod ten może być zatem łatwo nadany za pomocą zaimprowizowanych środków, co czyni go wszechstronnym i uniwersalnym sposobem telekomunikacji. Jako „nadajnik” można wykorzystać nawet… samego siebie. Obie ręce wyciągnięte ku górze – kropka, ręce ułożone do litery „T” – kreska. Mimo że ten system komunikacji stosowano głównie między statkami lub w łączności wojskowej, szybko też zaadoptowano alfabet Morse’a w wielu innych dziedzinach stosowanych do dzisiaj. Na przykład do nocnego oznaczenia morskich i śródlądowych znaków nawigacyjnych.

Znak bezpiecznej wody często wyposażany jest np. w światło emitujące literę A kodu Morse’a. Podobnie latarnie morskie często „błyskają” przypisaną im literą alfabetu genialnego artysty. Latarnia Czołpino emituje np. literę N. Alfabet Morse’a stosowany był w radionawigacji morskiej, a w lotniczej używany jest do dziś. I nawet po wprowadzeniu telefonii satelitarnej dawne kreski i kropki nie odeszły do lamusa.

Pomysł Samuela Morse’a żyje i ma się dobrze. Mało kto wie na przykład, że na bazie wymyślonego przez niego kodu, w latach czterdziestych ubiegłego wieku Norman Woodland opracował współczesny, znany każdemu kod kreskowy! Układ grubych i cienkich kresek w kodzie kreskowym to… rozciągnięte kropki i kreski układu numerycznego alfabetu Morse’a ! Nieśmiertelnej idei sprzed prawie dwóch wieków.

← Wróć do portalu

Czytaj również

Więcej artykułów
Czteroosobowa załoga Trynidadu i Tobago wychylona za burtę przechylonego jachtu RS21 13 listopada 202607:30 Żeglarstwo bez wzroku: zaufanie i czucie łódki Sport i regaty Mateusz Praszczak · 2 min czytania Corentin Horeau z uniesionymi rękami w kokpicie jachtu IMOCA MACSF po zwycięstwie w Route du Rhum 2026 12 listopada 202618:06 Route du Rhum 2026: Horeau wygrywa IMOCA z rekordem Sport i regaty Oskar Wojciechowski · 3 min czytania Kapitan Marek Lewenstein z nagrodą Żeglarski Gryf przy mikrofonie podczas Zachodniopomorskiej Gali Żeglarskiej w Szczecinie 12 listopada 202615:49 Żeglarskie Gryfy 2026: zgłoszenia do 6 grudnia Sport i regaty Oskar Wojciechowski · 1 min czytania Samorządowiec przemawia do mikrofonów, za nim czterech przedstawicieli samorządów Powiatu Puckiego 12 listopada 202614:11 Plan ochrony Zatoki Puckiej: uwagi do 13 listopada Turystyka Michał Łaszkiewicz · 2 min czytania Jachty klasy Star na trasie mistrzostw świata 2026 na Biscayne Bay w Miami 12 listopada 202613:15 Kusznierewicz 2. i 3. w wyścigach MŚ Star w Miami Sport i regaty Michał Łaszkiewicz · 3 min czytania Martinique Suchocka, reprezentantka Polski w Dakarze 12 listopada 202613:05 Martinique Suchocka 8. przed finałem w Dakarze Sport i regaty Mateusz Praszczak · 3 min czytania Żeglarz stoi przy maszcie i ciągnie fał, podnosząc grot na jachcie z czarnym kadłubem u skalistego wybrzeża 12 listopada 202612:00 Fał: co to jest i jak się nim stawia żagiel Baza wiedzy Oskar Wojciechowski · 2 min czytania Biała łódź motorowa Askeladden C76 Cruiser z silnikiem zaburtowym płynie ślizgiem po fiordzie 11 listopada 202609:00 Parker Poland przejmuje markę Askeladden Biznes Michał Łaszkiewicz · 3 min czytania Gala nagród Rejs Roku 2025, kategoria wyprawy i rejsy morskie 10 listopada 202616:37 Rejs Roku 2026: zgłoszenia do 10 grudnia Rejsy Oskar Wojciechowski · 2 min czytania Ślubowanie Olimpijskiej Młodzieżowej Reprezentacji Polski Dakar 2026 10 listopada 202616:05 Martinique Suchocka w Dakarze: Techno293 na YOG 2026 Sport i regaty Michał Łaszkiewicz · 2 min czytania Jacht Gedania z napisem na burcie przy czole lodowca 10 listopada 202615:50 Gedania 50 lat po wyprawie polarnej Boguckiego Historia Oskar Wojciechowski · 5 min czytania Szkolenie regionalne sędziów żeglarskich – zapraszamy do Szczecina 10 listopada 202614:33 Szkolenie sędziów żeglarskich w Szczecinie 14.11 Sport i regaty Michał Łaszkiewicz · 1 min czytania Niebieska flaga z logo World Sailing na tle przystani 10 listopada 202613:24 Kodeks kategoryzacji World Sailing: zmiany Sport i regaty Mateusz Praszczak · 2 min czytania Flota łodzi RS Venture Connect z czarnymi żaglami na wyścigu przed zabudową Portimão 10 listopada 202612:00 Centrum treningowe Portimão dla para żeglarzy Sport i regaty Mateusz Praszczak · 2 min czytania Pierwszy dzień mistrzostw świata klasy Star 2026 w Miami 10 listopada 202611:58 Kusznierewicz 40. w 1. wyścigu MŚ Star w Miami Sport i regaty Mateusz Praszczak · 2 min czytania Dwie uśmiechnięte kobiety w kamizelkach asekuracyjnych na łodzi przy piaszczystym brzegu jeziora 10 listopada 202607:30 JachtFilm 2026 w Kinie Wisła: program i bilety Turystyka Oskar Wojciechowski · 2 min czytania Żaglowy jacht przechylony w nocnym przyboju przy oświetlonym nabrzeżu na Maderze 9 listopada 202614:34 Polski żeglarz uratowany u Madery po orkanie Bruna Rejsy Mateusz Praszczak · 1 min czytania Jachty RC44 na trasie regat 44Cup Calero Marinas 2026 9 listopada 202613:14 44Cup 2026: finał cyklu RC44 w Kartagenie Sport i regaty Michał Łaszkiewicz · 1 min czytania Jachty regatowe podczas mistrzostw świata ORC 2026 w Sorrento we Włoszech 9 listopada 202611:09 ORC 2027: nowy VPP, ORC Light i mistrzostwa Sport i regaty Mateusz Praszczak · 2 min czytania Kamil Manowiecki  – mistrz świata mężczyzn w mistrzostwach świata X-15 w wingfoilu 2026 9 listopada 202610:17 Manowiecki mistrzem świata X-15 na Ibizie Sport i regaty Oskar Wojciechowski · 3 min czytania Trimaran SVR-Lazartigue Toma Laperche’a na mecie Route du Rhum 2026 w Pointe-à-Pitre 9 listopada 202610:05 Route du Rhum 2026: Tom Laperche wygrywa z rekordem Sport i regaty Oskar Wojciechowski · 3 min czytania W Miami rozpoczęły się mistrzostwa świata klasy Star 2026 9 listopada 202607:31 Kusznierewicz na mistrzostwach świata Star w Miami Sport i regaty Oskar Wojciechowski · 1 min czytania Okrągły wyświetlacz Galvanic Voice z zielonymi diodami na konsoli sterowej jachtu, obok kompas i radiotelefon B&G 9 listopada 202607:30 Galvanic Sailing: nowa aplikacja na jacht Biznes Oskar Wojciechowski · 2 min czytania Craig Wood z protezami nóg siedzi na burcie katamaranu Sirius II w marinie 8 listopada 202621:34 Craig Wood: film o samotnym rejsie przez Pacyfik Rejsy Mateusz Praszczak · 2 min czytania