Baza wiedzy

WILQ morski radzi: Jachtowa śruba napędowa – utrzymanie i zagrożenia

Śruba napędowa – nie widać jej, dopóki jacht nie wyjdzie z wody lub my do niej nie wejdziemy. Stanowi element napędu pomocniczego. Stawia opory… Czy warto więc, wobec …

sruba
Galeria zdjęć (14) - zobacz wszystkie

Śruba napędowa – nie widać jej, dopóki jacht nie wyjdzie z wody lub my do niej nie wejdziemy. Stanowi element napędu pomocniczego. Stawia opory… Czy warto więc, wobec powyższych zarzutów, poświęcać jej uwagę i utrzymywać w dobrej kondycji?

Z pewnością tak, Wysoki Sądzie, bo jednak to śruba jest elementem wprawiającym jacht w ruch, gdy nie płynie on pod żaglami. Śruba czysta, niezarośnięta, o gładkich powierzchniach łopat nie tylko pracuje sprawniej, ale też świadczy o dbałości właściciela jachtu o sprzęt.

Jachtowe śruby napędowe zwykle są wykonane z brązu, rzadziej ze stali lub stopów aluminium. W dalszej części felietonu mowa będzie o śrubie z brązu.

Śruba z brązu, po 4 sezonach, 3 sezony bez anody, jacht w większości stał w słodkiej wodzie i był podłączony do zasilania z kei, brak separatora galwanicznego.
Śruba z brązu, po 4 sezonach, 3 sezony bez anody, jacht w większości stał w słodkiej wodzie i był podłączony do zasilania z kei, brak separatora galwanicznego. · fot. Śruba z brązu, po 4 sezonach, 3 sezony bez anody, jacht w większości stał w słodkiej wodzie i był podłączony do zasilania z kei, brak separatora galwanicznego.

Śruba z brązu, po 4 sezonach, 3 sezony bez anody, jacht w większości stał w słodkiej wodzie i był podłączony do zasilania z kei, brak separatora galwanicznego. Fot. Paweł Wilkowski

Dlaczego, czyli główne zagrożenia czyhające na śrubę w trakcie eksploatacji:

Kawitacja – zjawisko powstawania bąbli pary wodnej wskutek bardzo szybkiego ruchu łopaty względem wody. Zjawisko jest bardzo destruktywne i skutkuje powstawaniem ubytków materiału na krawędzi łopaty – z czasem łopata śruby staje się wyszczerbiona i nierówna, stwarzając coraz większy opór w wodzie oraz coraz większe naprężenia lokalne w materiale łopaty, skutkujące odrywaniem coraz większych kawałków materiału. Ponieważ do zaistnienia zjawiska kawitacji potrzena jest duża prędkość łopat względem wody, zjawisko to na jachcie nie jest dokuczliwe, jeśli w ogóle występuje.

Porastanie – o ile obrośnięcie śruby glonami (lime) nie jest zjawiskiem dokuczliwym (na mokro stanowią one śliską warstwę, nie powodującą zwiększenia oporów), o tyle obrośnięcie powierzchni śruby muszelkami lub innymi większymi żyjątkami jest bardzo niewskazane i powoduje kłopoty.

Bardzo silnie występujące związki miedzi na powierzchni śruby, brak śladów muszelek. Fot. Paweł Wilkowski
Bardzo silnie występujące związki miedzi na powierzchni śruby, brak śladów muszelek. Fot. Paweł Wilkowski

Muszelki – po pierwsze muszelki (pąkle) powodują znaczący przyrost oporów w wodzie, więc śruba pracuje bardzo niesprawnie (niski uciąg wymuszający zwiększenie obrotów silnika i zużycie paliwa) albo po prostu staje się całkiem skutecznym hamulcem, gdy jacht płynie pod żaglami. Dla regatowców taka śruba byłaby katastrofą. Po drugie, muszelki porastające mechanizm składania śruby z czasem powodują trudności w jej rozłożeniu/złożeniu a nawet zablokowanie. Na taką śrubę nie można liczyć w razie potrzeby a dla regatowca niezłożona śruba podczas wyścigu to katastrofa.

Korozja elektrochemiczna – w przypadku brązu zjawisko sprowadza się do wchodzenia w reakcję miedzi zawartej w brązie z wodą lub innymi metalami o innym potencjale elektrochemicznym. Reakcje zachodzą pod wpływem różnicy napięć – może to być spowodowane zarówno przepływem prądu zasilającego z kei, wewnątrz instalacji elektrycznej jachtu, jak i prądy powstałego na styku dwóch metali o różnych potencjałach elektrochemicznych (np. żelazo i miedź). W wyniku tych reakcji miedź wchodzi w skład tworzących się na powierzchni śruby tlenków lub soli i tym samym zaczyna jej brakować (w postaci metalicznej) w materiale rodzimym. Zjawisko to lokalnie zmienia skład stopu śruby, powodując pogorszenie jego własności mechanicznych a „zabranie” części miedzi ze stopu objawia się powstawaniem wżerów na powierzchni śruby.

Dla zobrazowania problemu oporów na śrubie, posłużmy się przykładem:

W 120-milowym wyścigu z serii Off-Short Racing jacht płynie z przeciętną prędkością 6 węzłów, czyli czas na trasie wynosi 20 godzin. Obrośnięta lub niezłożona śruba powoduje zwiększony opór zmniejszający przeciętną prędkość jachtu o 0,05 węzła – to jest założenie (nie wiemy dokładnie ile jest tego oporu) – niby nic…, zmiana nie dająca się wyczuć, poniżej dokładności wskazań prędkościomierza – to jest tylko 0,83% różnicy prędkości… ale w efekcie jacht płynie z prędkością 5,9 węzła i trasę regat przebywa w ciągu 20,17 godziny czyli 20 godzin i 10,2 minuty. Oznacza to, że jacht stracił przez dodatkowy opór 10 minut i 12 sekund. Jak mawia znany regatowiec Piotr Adamowicz: „niby nic, ale razy sto mil…”

Jak, czyli co zrobić, by śruba dobrze nam służyła wiele lat i nie spowalniała jachtu.

1 – Zawsze po wyjęciu jachtu z wody dokładnie wyczyścić śrubę z wszelkich narośli, muszelek i nagarów (związków miedzi narosłych na powierzchni śruby), a nawet wypolerować; na zimę zabezpieczyć smarem.

Czyszcząc śrubę, można użyć szczotki drucianej, lecz do śrub z brązu nie używać szczotek stalowych (jak na zdjęciu), bo będzie korozja między metalami. Fot. Paweł Wilkowski
Czyszcząc śrubę, można użyć szczotki drucianej, lecz do śrub z brązu nie używać szczotek stalowych (jak na zdjęciu), bo będzie korozja między metalami. Fot. Paweł Wilkowski
Do czyszczenia śruby bardzo dobrze nadaje się szczotka plastikowa – nie kaleczy powierzchni śruby i nie zostawia metalu na czyszczonej powierzchni. Fot. Paweł Wilkowski
Do czyszczenia śruby bardzo dobrze nadaje się szczotka plastikowa – nie kaleczy powierzchni śruby i nie zostawia metalu na czyszczonej powierzchni. Fot. Paweł Wilkowski
Można też użyć ręcznej szczotki z włosiem mosiężnym. Fot. Paweł Wilkowski
Można też użyć ręcznej szczotki z włosiem mosiężnym. Fot. Paweł Wilkowski

Można też użyć ręcznej szczotki z włosiem mosiężnym. Fot. Paweł Wilkowski

2 – Mechanizmy składanych śrub smarować smarem odpornym na słoną wodę zawsze stosować cynkową anodę i regularnie ją wymieniać, nie czekając aż sama odpadnie (to zapobiega korozji elektrochemicznej).

Łopata śruby po wstępnym odczyszczeniu mechanicznym – korozja elektrochemiczna spowodowała, że wygląda ona jak powierzchnia Księżyca. Fot. Paweł Wilkowski
Łopata śruby po wstępnym odczyszczeniu mechanicznym – korozja elektrochemiczna spowodowała, że wygląda ona jak powierzchnia Księżyca. Fot. Paweł Wilkowski

Łopata śruby po wstępnym odczyszczeniu mechanicznym – korozja elektrochemiczna spowodowała, że wygląda ona jak powierzchnia Księżyca. Fot. Paweł Wilkowski

Postępy w mechanicznym czyszczeniu łopat szczotką plastikową. Fot. Paweł Wilkowski
Postępy w mechanicznym czyszczeniu łopat szczotką plastikową. Fot. Paweł Wilkowski

Postępy w mechanicznym czyszczeniu łopat szczotką plastikową. Fot. Paweł Wilkowski

Śruba i anoda wyczyszczone mechanicznie, ramię s-drive przed czyszczeniem – widoczne pozostałości wapienne po muszelkach. Fot. Paweł Wilkowski
Śruba i anoda wyczyszczone mechanicznie, ramię s-drive przed czyszczeniem – widoczne pozostałości wapienne po muszelkach. Fot. Paweł Wilkowski

Śruba i anoda wyczyszczone mechanicznie, ramię s-drive przed czyszczeniem – widoczne pozostałości wapienne po muszelkach. Fot. Paweł Wilkowski

3 – Stosować zabezpieczenie w instalacji elektrycznej – izolator/separator galwaniczny (zespół dwóch diód, wpinany w „neutral” instalacji na wejściu zasilania z brzegu instalacją jachtowa musi posiadać uziemienie.

Śruba wstępnie odczyszczona – księżycowe kratery od korozji. Fot. Paweł Wilkowski
Śruba wstępnie odczyszczona – księżycowe kratery od korozji. Fot. Paweł Wilkowski

Śruba wstępnie oczyszczona – księżycowe kratery od korozji. Fot. Paweł Wilkowski

Tyle da się uzyskać czyszcząc plastikową szczotką. Fot. Paweł Wilkowski
Tyle da się uzyskać czyszcząc plastikową szczotką. Fot. Paweł Wilkowski

Tyle da się uzyskać czyszcząc plastikową szczotką. Fot. Paweł Wilkowski

4 – Malować śrubę farbą przeciwporostową do śrub – to jest twardy antifouling (zestaw: podkład + antifouling), który powinien zabezpieczyć śrubę przed porastaniem; użyłem tej metody po raz pierwszy, po sezonie będę miał ugruntowaną opinię, czy było warto.

Układ napędowy pomalowany podkładem i antifoulingiem do śrub. Fot. Paweł Wilkowski
Układ napędowy pomalowany podkładem i antifoulingiem do śrub. Fot. Paweł Wilkowski

Układ napędowy pomalowany podkładem i antifoulingiem do śrub. Fot. Paweł Wilkowski

Śruba pomalowana antifoulingiem również wewnątrz – stan przed smarowaniem mechanizmu. Fot. Paweł Wilkowski
Śruba pomalowana antifoulingiem również wewnątrz – stan przed smarowaniem mechanizmu. Fot. Paweł Wilkowski

Śruba pomalowana antifoulingiem również wewnątrz – stan przed smarowaniem mechanizmu. Fot. Paweł Wilkowski

Uwaga: jeśli malujecie jednocześnie ramię s-drive i śrubę, należy zabezpieczyć anodę przed przypadkowym pomalowaniem – anoda powinna mieć jak największą powierzchnię styku z wodą.

Niby nic, ale razy sto mil…

Separator – prawidłowo wpięty w instalację jachtową skutecznie zapobiega korozji elektrochemicznej, wywołanej przez prąd z brzegu, także prądy błądzące.
Separator – prawidłowo wpięty w instalację jachtową skutecznie zapobiega korozji elektrochemicznej, wywołanej przez prąd z brzegu, także prądy błądzące. · fot. Separator – prawidłowo wpięty w instalację jachtową skutecznie zapobiega korozji elektrochemicznej, wywołanej przez prąd z brzegu, także prądy błądzące.

Separator – prawidłowo wpięty w instalację jachtową skutecznie zapobiega korozji elektrochemicznej, wywołanej przez prąd z brzegu, także prądy błądzące. Fot. Eljacht.pl

← Wróć do portalu

Czytaj również

Więcej artykułów
Czteroosobowa załoga Trynidadu i Tobago wychylona za burtę przechylonego jachtu RS21 13 listopada 202607:30 Żeglarstwo bez wzroku: zaufanie i czucie łódki Sport i regaty Mateusz Praszczak · 2 min czytania Corentin Horeau z uniesionymi rękami w kokpicie jachtu IMOCA MACSF po zwycięstwie w Route du Rhum 2026 12 listopada 202618:06 Route du Rhum 2026: Horeau wygrywa IMOCA z rekordem Sport i regaty Oskar Wojciechowski · 3 min czytania Kapitan Marek Lewenstein z nagrodą Żeglarski Gryf przy mikrofonie podczas Zachodniopomorskiej Gali Żeglarskiej w Szczecinie 12 listopada 202615:49 Żeglarskie Gryfy 2026: zgłoszenia do 6 grudnia Sport i regaty Oskar Wojciechowski · 1 min czytania Samorządowiec przemawia do mikrofonów, za nim czterech przedstawicieli samorządów Powiatu Puckiego 12 listopada 202614:11 Plan ochrony Zatoki Puckiej: uwagi do 13 listopada Turystyka Michał Łaszkiewicz · 2 min czytania Jachty klasy Star na trasie mistrzostw świata 2026 na Biscayne Bay w Miami 12 listopada 202613:15 Kusznierewicz 2. i 3. w wyścigach MŚ Star w Miami Sport i regaty Michał Łaszkiewicz · 3 min czytania Martinique Suchocka, reprezentantka Polski w Dakarze 12 listopada 202613:05 Martinique Suchocka 8. przed finałem w Dakarze Sport i regaty Mateusz Praszczak · 3 min czytania Żeglarz stoi przy maszcie i ciągnie fał, podnosząc grot na jachcie z czarnym kadłubem u skalistego wybrzeża 12 listopada 202612:00 Fał: co to jest i jak się nim stawia żagiel Baza wiedzy Oskar Wojciechowski · 2 min czytania Biała łódź motorowa Askeladden C76 Cruiser z silnikiem zaburtowym płynie ślizgiem po fiordzie 11 listopada 202609:00 Parker Poland przejmuje markę Askeladden Biznes Michał Łaszkiewicz · 3 min czytania Gala nagród Rejs Roku 2025, kategoria wyprawy i rejsy morskie 10 listopada 202616:37 Rejs Roku 2026: zgłoszenia do 10 grudnia Rejsy Oskar Wojciechowski · 2 min czytania Ślubowanie Olimpijskiej Młodzieżowej Reprezentacji Polski Dakar 2026 10 listopada 202616:05 Martinique Suchocka w Dakarze: Techno293 na YOG 2026 Sport i regaty Michał Łaszkiewicz · 2 min czytania Jacht Gedania z napisem na burcie przy czole lodowca 10 listopada 202615:50 Gedania 50 lat po wyprawie polarnej Boguckiego Historia Oskar Wojciechowski · 5 min czytania Szkolenie regionalne sędziów żeglarskich – zapraszamy do Szczecina 10 listopada 202614:33 Szkolenie sędziów żeglarskich w Szczecinie 14.11 Sport i regaty Michał Łaszkiewicz · 1 min czytania Niebieska flaga z logo World Sailing na tle przystani 10 listopada 202613:24 Kodeks kategoryzacji World Sailing: zmiany Sport i regaty Mateusz Praszczak · 2 min czytania Flota łodzi RS Venture Connect z czarnymi żaglami na wyścigu przed zabudową Portimão 10 listopada 202612:00 Centrum treningowe Portimão dla para żeglarzy Sport i regaty Mateusz Praszczak · 2 min czytania Pierwszy dzień mistrzostw świata klasy Star 2026 w Miami 10 listopada 202611:58 Kusznierewicz 40. w 1. wyścigu MŚ Star w Miami Sport i regaty Mateusz Praszczak · 2 min czytania Dwie uśmiechnięte kobiety w kamizelkach asekuracyjnych na łodzi przy piaszczystym brzegu jeziora 10 listopada 202607:30 JachtFilm 2026 w Kinie Wisła: program i bilety Turystyka Oskar Wojciechowski · 2 min czytania Żaglowy jacht przechylony w nocnym przyboju przy oświetlonym nabrzeżu na Maderze 9 listopada 202614:34 Polski żeglarz uratowany u Madery po orkanie Bruna Rejsy Mateusz Praszczak · 1 min czytania Jachty RC44 na trasie regat 44Cup Calero Marinas 2026 9 listopada 202613:14 44Cup 2026: finał cyklu RC44 w Kartagenie Sport i regaty Michał Łaszkiewicz · 1 min czytania Jachty regatowe podczas mistrzostw świata ORC 2026 w Sorrento we Włoszech 9 listopada 202611:09 ORC 2027: nowy VPP, ORC Light i mistrzostwa Sport i regaty Mateusz Praszczak · 2 min czytania Kamil Manowiecki  – mistrz świata mężczyzn w mistrzostwach świata X-15 w wingfoilu 2026 9 listopada 202610:17 Manowiecki mistrzem świata X-15 na Ibizie Sport i regaty Oskar Wojciechowski · 3 min czytania Trimaran SVR-Lazartigue Toma Laperche’a na mecie Route du Rhum 2026 w Pointe-à-Pitre 9 listopada 202610:05 Route du Rhum 2026: Tom Laperche wygrywa z rekordem Sport i regaty Oskar Wojciechowski · 3 min czytania W Miami rozpoczęły się mistrzostwa świata klasy Star 2026 9 listopada 202607:31 Kusznierewicz na mistrzostwach świata Star w Miami Sport i regaty Oskar Wojciechowski · 1 min czytania Okrągły wyświetlacz Galvanic Voice z zielonymi diodami na konsoli sterowej jachtu, obok kompas i radiotelefon B&G 9 listopada 202607:30 Galvanic Sailing: nowa aplikacja na jacht Biznes Oskar Wojciechowski · 2 min czytania Craig Wood z protezami nóg siedzi na burcie katamaranu Sirius II w marinie 8 listopada 202621:34 Craig Wood: film o samotnym rejsie przez Pacyfik Rejsy Mateusz Praszczak · 2 min czytania