Słynne statki: „Gjøa”
„Gjøa” to norweski kuter, który zapisał się w historii jako pierwszy statek, jaki przepłynął przez Przejście Północno-Zachodnie. Wyprawa Roalda Amundsena w latach 1903-1906 połączyła Ocean Atlantycki z Oceanem Spokojnym przez lodowe wody Arktyki i na zawsze wpisała się w dzieje światowych odkryć.
Kuter miał 21 metrów długości, 6 metrów szerokości i dwie kajuty, w których mogło mieszkać ośmiu członków załogi. Zbudowano go w 1872 roku na zamówienie norweskiego szypra Asbjørna Sexe, który nadał mu imię swojej żony – „Gjøa”. W kolejnych latach statek służył w rybołówstwie i żegludze przybrzeżnej po północnych wodach Norwegii. Nie brakowało też trudnych chwil – w 1882 roku kuter miał poważny wypadek pod Kabelvåg. Po remoncie zmienił właściciela, a ster przejął Hans Christian Johannesen.
Prawdziwa sława przyszła jednak wraz z Roaldem Amundsenem. W 1901 roku odkupił on „Gjøę” i jeszcze w tym samym roku popłynął nią na Grenlandię, by prowadzić obserwacje oceanograficzne na zlecenie Fridtjofa Nansena, innego wielkiego norweskiego badacza polarnego.
13 czerwca 1903 roku Amundsen wyruszył w najważniejszą podróż w historii statku. Sześcioosobowa załoga „Gjøi” miała przed sobą jedno z najtrudniejszych zadań w dziejach żeglugi – odnaleźć żeglowną drogę przez skute lodem Przejście Północno-Zachodnie. Po trzech latach zmagań z lodem, zimą i izolacją, 30 sierpnia 1906 roku ekspedycja dotarła do Nome na Alasce. „Gjøa” stała się pierwszym statkiem, który pokonał tę legendarną trasę.
Amundsen planował jeszcze opłynąć Amerykę i wrócić do Norwegii, ale zrezygnował z tego pomysłu. Wkrótce potem „Gjøa” trafiła w ręce Amerykanów i w 1909 roku została ustawiona jako pomnik w San Francisco. Z biegiem lat kuter niszczał, a próby jego ratowania wielokrotnie przerywano. Najpierw przez brak funduszy, potem przez wybuch II wojny światowej. Dopiero w latach 70. XX wieku doprowadzono do jego powrotu do Norwegii.
W 1972 roku „Gjøa” została przetransportowana do Oslo i ustawiona przed muzeum norweskich odkryć polarnych Frammuseet na półwyspie Bygdøy. Tam przeszła gruntowną restaurację. W 2012 roku przeniesiono ją do specjalnej hali wystawowej, gdzie można ją podziwiać do dziś.
