Jeszcze więcej słynnych polskich jachtów

Polskie jachty – z duszą, z historią, rozpalające emocje. Przed tygodniem przypomnieliśmy kilka z nich, co wzbudziło niemałe zainteresowanie. Dzisiaj uzupełniamy listę o nie mniej słynne jednostki – typy naszych Czytelników.

„Zew Morza” – 1943 / 1949

Gaflowy szkuner szkolny. Historia „Zewu Morza” ma początek w roku 1943. Wtedy w stoczni w Dziwnowie rozpoczęto budowę jednostki. Dwa lata później projekt porzucono. W 1946 roku zwodowany kadłub odnalazł Ludwik Wałasik. Przeholował go do Stoczni Północnej w Gdańsku, gdzie w ciągu trzech lat dokończono budowę. Długość całkowita wynosiła 31 m, szerokość 6,2 m, zanurzenie 3,6 m. Powierzchnia pomiarowa żagli – 360 m². Posiadał także silnik o mocy 360 KM. Załoga składała się z 27 osób. W latach 1973-1974 „Zew Morza” pod dowództwem kapitana Zdzisława Michalskiego opłynął świat. 12 grudnia 1981 rok podczas rejsu do Barcelony, któremu dowodził kapitan Bogusław Kraczkowski, u szkuner napotkał sztorm o sile 7 w skali Beauforta. Duża fala przewróciła jednostkę, która po 10 minutach zatonęła. Cała załoga zdołała się uratować. Jacht spoczywa 80 mil morskich od Korsyki, na głębokości 2000 m.

„Joseph Conrad” – 1958

Jest pierwszą jednostką z serii słynnych Stuczterdziestek. Został zbudowany w Stoczni Gdańskiej. Zaprojektował go inż. Henryk Kujawa wraz z Włodzimierzem Kuchtą, Zdzisławem Pieńkawą i Wojciechem Samolińskim. Jacht był wzorowany na konstrukcji stalowego kecza „Peter Von Danzig”. Długość wynosiła 18 m, szerokość 4,08 m, a zanurzenie z 2,85 m, po zwiększeniu balastu wzrosło do 3,5 m. Powierzchnia żagli to 144 m². Jednostkę wyposażono także w silnik PZM Puck Rekin SW o mocy 97 KM. W 1958 roku „Joseph Conrad”, pod dowództwem kpt. Bogdana Dacko, wyruszył w pierwszą polską wyprawę oceaniczną po zakończeniu II wojny światowej – do Jamestown, na 350-lecie osadnictwa w Stanach Zjednoczonych. Niestety dotarł tylko do Casablanki. Wieloletnim opiekunem jachtu był kpt. Zbigniew Szpetulski. Po jego śmierci, jednostką zajęła się żona Teresa, a armatorem jachtu był Morski Klub Żeglarski AZS w Gdańsku. W roku 2019 „Joseph Conrad” został przekazany organizacji katolickiej, a klub rozwiązano.

„Joseph Conrad”. Fot. Tadeusz Lademann

„Jurand” – 1958

Jacht typu J-140 zbudowany w Stoczni Rybackiej w Gdańsku w 1958 roku. Powstał z inicjatywy i datków żeglarzy Pomorza Zachodniego. Konstruktorem był inż. Henryk Kujawa. Kadłub wykonano ze stali. Właścicielem jachtu był PZŻ, a armatorem COŻ – PZŻ w Trzebieży. Długość to 18 m, szerokość 4,07 m, a zanurzenie 2,53 m. „Jurand” był wyposażony w silnik o mocy 54 KM. Powierzchnia żagli – 140 m². Nosił imię Juranda ze Spychowa z „Krzyżaków” Henryka Sienkiewicza. Nazwa jednostki widniała po obu stronach burty i była pisana gotycką czcionką. W latach 80. XX wieku jacht przeszedł remont. Od początku lat 90. nosił charakterystyczne żagle koloru brązowego. W 2018 roku mocno wyeksploatowany został sprzedany, a później zezłomowany.

„Jurand” w trzebieskim porcie. Fot. Mateusz War. / Wikipedia

„Śmiały” – 1958

To kolejna na liście Stuczterdziestka. Powstał w 1958 roku dla Polskiego Związku Żeglarskiego. Ma długość 17,76 m, szerokość 4,07 m, jego zanurzenie wynosi 2,54 m, a powierzchnia ożaglowania to 144 m². Został skonstruowany przez zespół Henryka Kujawy, Włodzimierza Kuchty, Wojciecha Samolińskiego i Zdzisława Pieńkawy. W latach 1965-1966 „Śmiały” pod dowództwem Bolesława Kowalskiego odbył rejs dookoła Ameryki Południowej. Cztery lata później, w 1970 roku Andrzej Rościszewski z załogą, jako pierwsi Polacy, okrążyli na nim Islandię z zachodu na wschód. W 1972 r. podczas rejsu na Spitsbergen, przy wietrze 4 w skali Beauforta, na jachcie złamał się grotmaszt. Kpt. Rościszewski zdecydował o kontynuowaniu rejsu. Dopłynęli do celu pokonując uszkodzoną jednostką 1541 Mm. Później „Śmiały” służył głównie jako jacht szkoleniowy, brał też udział m.in. w regatach The Tall Ships’ Races. Pod koniec 2017 roku został wpisany do rejestru zabytków. Od 2019 roku Fundacja Klasyczne Jachty, po wykupieniu jednostki, prowadzi jego remont w Trzebieży.

Jacht „Śmiały” podczas żeglugi. Fot. Wikipedia

„Strażnik Poranka” – 1965

Zbudowany w 1965 roku „Strażnik Poranka” to jol bermudzki. Powstał w Gdańskiej Stoczni Jachtowej Stogi. Jego pierwszą nazwą był „Opal” i zapoczątkował serię jachtów o nazwie OPAL I. Jednostkę skonstruowali Edmund Rejewski i Wacław Liskiewicz. Długość to 13,06 m, szerokość 3,1 m, zanurzenie wynosiło 1,95 m, powierzchnia ożaglowania zaś 76 m². Pierwszym armatorem była Sekcja Żeglarska WKS Legia Warszawa. Po jej rozwiązaniu w 1969 roku właścicielem został Jacht Klub Atol – późniejszy oddział JKMW Kotwica. Jednostka pływała w rejsach morskich, m.in. pod dowództwem płk. Ryszarda Kuklińskiego, słynnego agenta CIA, który w 1980 roku wykupił jacht. Półtora roku później uciekł do Stanów Zjednoczonych. Sąd PRL skazał Kuklińskiego zaocznie na karę śmierci, a „Opal” został skonfiskowany. W 1986 roku jednostkę kupił Yacht Klub Polski w Gdyni. Podjęto dwie nieudane próby przywrócenia jej do pływania. Następnie firma Atlas w 1997 roku odkupiła jacht od YKP Gdynia. Rok później przedsiębiorstwo przekazało „Opal” generałowi Ryszardowi Kuklińskiemu. W roku 2001 na mocy darowizny notarialnej armatorem została Chrześcijańska Szkoła pod Żaglami. W 2002 roku jacht ochrzczono nazwą „Strażnik Poranka”. Od 2018 roku organizacja zbiera fundusze na remont jednostki.

„Strażnik Poranka” w Chorwacji. Fot. ks. Andrzej Jaskuła

„Euros” – 1967

Był pierwszym jachtem z serii J-80. Zaprojektowali go inż. Henryk Kujawa i Józef Szymańda. Zbudowany został w 1967 roku w Zakładach Naprawy Taboru Kolejowego w Bydgoszczy (późniejsza PESA Bydgoszcz). Jego długość wynosiła 13,56 m, szerokość 3,56 m. Mógł unieść do 190 m² ożaglowania. W pierwszy rejs jacht płynął do Ustki. W 1968 roku Wojciech Orszulok opłynął na nim Islandię w kierunku ze wschodu na zachód. Kapitan Aleksander Kaszowski odbył w 1970 roku na „Eurosie” rejs przez Pentland Firth. Trzy lata później opłynął przylądek Horn, a w 1977 roku odbył rejs na Spitsbergen. W sierpniu 1984 roku wychodząc z Górek Zachodnich „Euros” zatonął. Przyczyną były uszkodzenia powstałe w wyniku wpłynięcia jachtu na kamienie falochronu u ujścia Wisły Śmiałej.

„Freya” – 1967

To kolejny jacht z serii J-80 stworzonej w Stoczni Gdańskiej. Konstruktorami „Frei” byli Henryk Kujawa i Józef Szymańda. Długość to 13,55 m, szerokość 3,6 m, a zanurzenie 2,2 m. Ożaglowanie wynosiło 80 m². Została zbudowana dla Jachtklubu Stoczni Gdańskiej na potrzeby rejsów polarnych. W sierpniu 1969 roku Dariusz Bogucki, Ludwik Balcer, Jan Tomaszewski, Zdzisław Rawicki, Mieczysław Dembniak, Stanisław Jakubczyk i Marian Wasilewski jako pierwsi polscy żeglarze wpłynęli do fiordu Godthab na zachodnim wybrzeżu Grenlandii. Później przez 20 lat jacht służył w rejsach stażowych, szkoleniowych oraz rekreacyjnych. W 2003 roku armatorem został Marian Śmiałkowski. W 2017 jednostkę odkupili Anna Bielicka i Piotr Ferenc, którzy stworzyli Fundację Kuźnia Wikingów. „Freya” w 2019 roku została przewieziona na lawecie do Rybnika na remont. Jacht stoi na strzeżonym parkingu, a renowacja niestety nie ruszyła.  Niedawno  „Freya” została wystawiona na sprzedaż.

„Freya” w rejsie. Fot. arch. Mariana Śmiałkowskiego

„Spaniel” – 1975 i „Spaniel II” – 1979

Był jednomasztowym drewnianym jachtem regatowym o długości 11,48 m, szerokości 3,69 m i zanurzeniu 2,48 m. Powierzchnia ożaglowania wynosiła 66 m². Zaprojektował go Kazimierz „Kuba” Jaworski, późniejszy kapitan jednostki. Jacht powstał w Morskiej Stoczni Jachtowej im. Leonida Teligi w Szczecinie. W 1976 roku startował w transatlantyckich regatach samotników OSTAR, w których zajął trzecie miejsce, a w klasie Jester drugie. „Spaniel” zatonął w 1981 roku na północ od wyspy Spikeroog. Podczas sztormu fala przewróciła jacht do góry stępką.

Następcą był „Spaniel II”. Kazimierz Jaworski skonstruował go w 1979 roku, także w Szczecinie. Długość jachtu wynosi 17,06 m, szerokość 4,16 m, a zanurzenie 2,9 m. W tym samym roku, pod dowództwem Jerzego Rakowicza uczestniczył w regatach AZAB, w których zajął pierwsze miejsce na siedem jednostek w swojej klasie. W 1980 roku zakończył regaty OSTAR 80 na piętnastej pozycji. Był najszybszym jednokadłubowcem w tych regatach. W tym samym roku Polski Związek Żeglarski zdecydował się sprzedać jednostkę. Nowym armatorem została Łotewska Akademia Nauk w Rydze, która dostosowała ją do wypraw badawczych. W 1981 roku jacht zmienił nazwę na „Spaniel”. W 1997 roku odkupił go Gunārs Šteinerts. Jacht regularnie pływa w regatach Tall Ship Races. A informacje o nim Šteinerts zamieszcza na stronie internetowej.

Jacht „Spaniel II”. Fot. arch. Gunārsa Šteinertsa

„Atlantic Puffin” – 2014

Jacht Maxus 22 „Atlantic Puffin” został zbudowany w stoczni Northman w Węgorzewie. Długość to 6,36 m, szerokość 2,48 m, a zanurzenie 1,32 m. Powierzchnia żagli podstawowych wynosi 23 m². Na tym jachcie Szymon Kuczyński dwukrotnie samotnie okrążył ziemię. Pierwszy raz w latach 2014-2016, w ramach projektu „Maxus Solo Around”. Rejs zakończył wpływając do portu w Las Palmas. Następnie w latach 2017-2018 opłynął świat bez zawijania do portu w 270 dni, 10 godzin i 29 minut. Pętlę wokółziemską zamknął w Plymouth. Tym wyczynem ustanowił rekord świata samotnej, okołoziemskiej żeglugi na najmniejszym jachcie w historii.

Szymon Kuczyński na jachcie „Atlantic Puffin”. Fot. Maxus Solo Around